ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΔΙΚΕΣ ΝΕΟΥ ΤΥΠΟΥ



1.   2.   3.

Οι εθνικές αγωγές ενός δικτύου


Στις 24 του περασμένου Νοεμβρίου, μια ανακοίνωση-καταγγελία της Ένωσης Συντακτών (ΕΣΗΕΑ) και της Ομοσπονδίας των δημοσιογράφων (ΠΟΕΣΥ), έφερε στη δημοσιότητα μια ακραία υπόθεση "επίλυσης" πολιτικών διαφορών: "Τον τελευταίο καιρό, όλο και πιο συχνά επιλέγεται η τακτική των αλλεπάλληλων και εξοντωτικών αγωγών με στόχο δημοσιογράφους ή άλλους πολίτες που κάνουν χρήση του δικαιώματός τους στην ελευθερία της έκφρασης. Στην τακτική αυτή έχει καταφύγει και το 'Δίκτυο 21", καταθέτοντας αγωγές εναντίον οποιουδήποτε έχει διαφορετική άποψη ή ασκεί κριτική σε χειρισμούς του. Η ΕΣΗΕΑ θεωρεί ότι έτσι πλήττεται η ελευθερία του Τύπου και το δικαίωμα των πολιτών να ενημερώνονται για όλες τις απόψεις".

Οι αναγνώστες μας θα θυμούνται τα έργα και τις ημέρες του Δικτύου 21. Πρόκειται για μια οργάνωση "εθνικών θεμάτων" (ένα "μέτωπο κατά του ενδοτισμού"), η οποία θα δρούσε -όπως έλεγε δυο χρόνια πριν, ο εκ των ιδρυτών του Σαράντος Καργάκος- κατά τα πρότυπα της αλήστου μνήμης "Εθνικής Εταιρείας". Εξ αρχής οι επικεφαλής αυτής της "εθνικής οργάνωσης" θεωρούσαν ότι στην Ελλάδα υφίσταται "ιδεολογική τρομοκρατία ενάντια σε κάθε ελληνική άποψη", ένα είδος "μακαρθισμού" απέναντι σε όσους υψώνουν το πατριωτικό φρόνημα του Έθνους! Ότι, λίγο πολύ, οι "εθνοπροδότες" δεν τους αφήνουν να μιλήσουν, την ώρα που "η ελληνική φυλή χάνεται", την ώρα που "ζούμε την εκπούστευση του έθνους" και "κινδυνεύει η πατρίς"! Ήδη είχαν αρχίσει να διατυπώνονται οι πρώτες απειλές κατά των "αντιφρονούντων", υποχρεώνοντας τον Γιάννη Τριάντη να γράψει -δικαίως- για το "φρικώδες (λόμπι) του ...'Δικτύου 21', που απειλεί με ανοιχτή τρομοκρατία εναντίον των γραφιάδων" (20.12.1997).

Ο καιρός πέρασε, το Δίκτυο δεν πήρε τις μεγάλες πρωτοβουλίες για την "εθνική αφύπνιση" που είχε υποσχεθεί στους "εθνικά ταπεινωμένους" οπαδούς του, παρότι δίπλα του είχαν σταθεί πολιτικοί άνδρες, του ύψους ενός Σαμαρά, ενός Τσοβόλα, ενός Καραμπελιά, ενός Χρ. Λαζαρίδη κ.λπ. Ώσπου έσκασε η πολύκροτη υπόθεση Οτζαλάν και η κοινή γνώμη έμαθε περισσότερα για το έργο της "νέας Εθνικής Εταιρείας". Πώς, δηλαδή, οι δικηγόροι και οι ηγέτες του Δικτύου έδρασαν μαζί με τους αξιωματούχους της ΕΥΠ και της κυβέρνησης, τον Μπαντουβά και το φίλο τους Αντώνη Ναξάκη, για τη "διάσωση" του αρχηγού του ΡΚΚ. Γράφτηκαν και ειπώθηκαν, τότε, πολλά για τους "εξωθεσμικούς παράγοντες", για τους υπερπατριώτες ιδιώτες, που ασκούν ανεύθυνα εξωτερική πολιτική. Η κριτική πολλές φορές ήταν σκληρή. Κάμποσοι (συμπεριλαμβανομένου και του πρωθυπουργού) μίλησαν για "εσμό υπερπατριωτών" και άλλοι για "παρακράτος". Το Δίκτυο στριμώχτηκε πολιτικά. Η εικόνα του στραπατσαρίστηκε. Δεν ήταν δυνατό να ασκείται κριτική στον τρόπο και τις μεθόδους εκδήλωσης του "πατριωτισμού τους". Τότε η ηγεσία της οργάνωσης -Ευ. Τσίρκας, αντιστράτηγος ε.α, Αλ. Λυκουρέζος, Χρ. Λαζαρίδης, Γιάννης Ξάφης, Κώστας Ζουράρις, Χριστόδουλος Γιαλλουρίδης, Αριστείδης Καρατζάς, Φαήλος Κρανιδιώτης, Διονύσης Καραχάλιος, Αγγελος Συρίγος και Νεοκλής Σαρρής- αποφάσισαν να περάσουν στην αντεπίθεση, βάζοντας μπρος τη βιομηχανία των αγωγών και των εξωδίκων. Δεν επέλεξαν τα ποινικά δικαστήρια, όπου λειτουργεί η βάσανος του ακροατηρίου. Ανάλογη τακτική ακολούθησε και ο Αντώνης Σαμαράς, τον οποίον ορισμένα δημοσιεύματα συνέδεαν, μέσω Φαήλου Κρανιδιώτη, με τη δράση του "Δικτύου". Σύμφωνα με την αγωγή του αρχηγού της ΠΟΛΑΝ, "τα άρθρα εκθέτουν σε κίνδυνο τόσο την πολιτική αξιοπιστία του, όσο και την ηθική και πατριωτική διάσταση της προσωπικότητάς του".

Στις 12.3.1999 το "Δίκτυο 21", όπως ισχυρίστηκε, κατάφερε να κατόπιν πιέσεων προς την εφημερίδα "Εξουσία" να πετύχει την "απόλυση του Μακάρθι" -του "αντιφρονούντα" αρθρογράφου Μανώλη Βασιλάκη. Ακολούθησε μια ομαδική αγωγή και 10 ατομικές εναντίον της εφημερίδας και του κ. Βασιλάκη. Οι 3 δικηγόροι της οργάνωσης (Αλ. Λυκουρέζος, Φ. Κρανιδιώτης και Διον. Καραχάλιος) διεκπεραιώνουν αλλεπάλληλες (και με παρόμοιο περιεχόμενο) αγωγές μελών του Δικτύου συνολικής οικονομικής απαίτησης άνω των 3,5 δισ δρχ: Στην "Εξουσία" (11 αγωγές, 2 δισ.), στην "Αυγή" (4 αγωγές, 600 εκατ.), στην "Αυριανή" (6 αγωγές, 1 δισ. 350 εκατ.), ΕΡΤ, ΕΡΑ (1 αγωγή, 250 εκατ.), ενώ έχουν προαναγγελθεί και άλλες κατά του "ΚΛΙΚ", Seven X και του Α. Ανδριανόπουλου. Εκτός του Μ. Βασιλάκη αγωγές αντιμετωπίζουν και οι δημοσιογράφοι: Κ. Κάρης, της "Αυγής", Γ. Τζαννετάκος και Ν. Λιοναράκης, της ΕΡΑ, Παν. Παναγιώτου πρόεδρος της ΕΡΤ, και ο υπεύθυνος της "Αυριανής" Γ. Τσιρογιάννης. Ο Στάθης Σ. στα ΝΕΑ σημείωνε: "Το 'Δίκτυο 21' αποτελείται κι εκφράζεται από γνωστούς ανθρώπους, συνεπώς, και πρόσβαση στα ΜΜΕ διαθέτουν, και γραφίδες ν' αρθρογραφούν οι ίδιοι υπέρ όσων νομίζουν σωστά, αλλά και για να αμύνονται αν τυχόν θεωρηθούν ότι συκοφαντούνται από δημοσιογράφους ή αδικούνται μ' όποιον τρόπο. Προς τι λοιπόν οι δικαστικές διώξεις, σωρηδόν, και μάλιστα με το στοιχείο της θήρας και της άγρας εκατομμυρίων; (...) Όταν μιλάμε για πολιτικούς (κι όχι ανυπεράσπιστους απέναντι στα ΜΜΕ πολίτες) και για δημοσιογράφους, τα μόνα επιτρεπτά όπλα είναι η σκέψη και η γραφή" (19.7.1999).

Όταν 120 γνωστοί πολίτες τόλμησαν να υποστηρίξουν δημοσίως ότι ο Μ. Βασιλάκης απειλείται με εξόντωση από τις αθρόες εναντίον του αγωγές, το "Δίκτυο 21" τους φόρτωσε κι αυτούς με αντιστοίχου περιεχομένου καταχρηστικά εξώδικα: Από το Μ. Θεοδωράκη, ως τον Αντώνη Λιάκο και τον Ρ. Σωμερίτη. Η κατάσταση άγγιξε τα όρια της ιλαροτραγωδίας. Ο Λ. Κύρκος και Ο Μ. Παπακωνσταντίνου, άνθρωποι που έχουν υποστεί δριμύτατη πολεμική και έχουν χαρακτηριστεί ως "εθνικοί μειοδότες" από υπερπατριώτες της παρέας του "Δικτύου", δήλωσαν ότι "η δικαιοσύνη δεν μπορεί να χρησιμοποιείται σαν άλλοθι που καλύπτει την απουσία επιχειρημάτων". 


Η δίκη της "Δίκης του Λεπέν"

Αν δεν είναι σε θέση να προσκομίσουν αδιάσειστες αποδείξεις ότι τα γραφόμενά τους στηρίζονται σε επαληθεύσιμα γεγονότα, οι μυθιστοριογράφοι καλά θα κάνουν να αλλάξουν δουλειά. Και καθώς η μυθοπλασία γίνεται -επιτρέπεται στο εξής να γίνει- αντικείμενο δικαστικής διερεύνησης, η συγγραφική ελευθερία δίνει τη θέση της στην υποχρέωση του λογοτέχνη να "αποδεικνύει" νομικά κάθε ισχυρισμό του σε έναν κόσμο όπου το ρόλο του κριτικού τείνει να αναλάβει ο αρμόδιος εισαγγελέας. Υπερβολές; Μια πρόσφατη δικαστική απόφαση στη Γαλλία αποδεικνύει ότι βρισκόμαστε πια πολύ κοντά στην ποινικοποίηση ακόμη και της μυθιστορηματικής εκδοχής του αντιρατσιστικού λόγου.

Το μυθιστόρημα που υπήρξε η αφορμή για την μέχρι πρότινος αδιανόητη αυτή εξέλιξη είναι το γνωστό και στην Ελλάδα έργο του γάλλου δημοσιογράφου και συγγραφέα Ματιέ Λεντόν "Η δίκη του Ζαν-Μαρί Λεπέν". Βασισμένο σε ένα αρκετά κοινότοπο γεγονός (τη δολοφονία ενός νεαρού Γάλλου αραβικής καταγωγής από έναν ρατσιστή οπαδό του Λεπέν), το σύντομο μυθιστόρημα διαθέτει μια αναμφισβήτηση πρωτοτυπία: στήνει ένα αναγνωρίσιμο σκηνικό (τη δίκη του νεαρού ρατσιστή) και στη συνέχεια επιχειρεί να προσεγγίσει το πρόβλημα του σύγχρονου ρατσισμού αμφισβητώντας τα στερεότυπα και υπερβαίνοντας τις αμφισημίες του παραδοσιακού αντιρατσιστικού κινήματος. Με άλλα λόγια κατασκευάζει μια αφήγηση, στην οποία παραμένει ανοιχτό το πρόβλημα της στρατηγικής των αντιρατσιστών, καθώς οι βεβαιότητες του παρελθόντος εμφανίζονται από το συγγραφέα ως ξεπερασμένες και ανίκανες να αντιμετωπίσουν τις σημερινές εκδοχές του ρατσιστικού φαινομένου. 

Βιβλίο που καταφεύγει στη μυθιστορηματική γραφή για να συζητήσει απόψεις που τροφοδοτούν αλλά και διχάζουν τις αντιρατσιστικές συσπειρώσεις, "Η δίκη του Ζαν-Μαρί Λεπέν" είναι ένα έργο που θέτει ερωτήματα χωρίς να διεκδικεί τη σιγουριά της απάντησής τους. Στο κέντρο της ιστορίας, ένας αντιρατσιστής δικηγόρος, ομοφυλόφιλος και Εβραίος, αναλαμβάνει την υπεράσπιση του νεαρού ρατσιστή δολοφόνου με τη σκέψη να μετατρέψει τη δίκη του σε δίκη του λεπενισμού, να φέρει στο δικαστήριο τον ίδιο τον ηγέτη του Εθνικού Μετώπου και να τον τοποθετήσει στη θέση του πελάτη του.

Η αντίδραση του Λεπέν υπήρξε άμεση: ο συγγραφέας Ματιέ Λεντόν και οι εκδόσεις P.O.L. μηνύθηκαν για συκοφαντική δυσφήμηση και η δίκη τους ορίστηκε για τις 11 του περασμένου Οκτωβρίου. Στο δικαστήριο, οι μάρτυρες υπεράσπισης αποδείχθηκαν ανήμποροι να πείσουν την έδρα ότι η ενδεχόμενη καταδίκη του βιβλίου θα σήμαινε την εγκαθίδρυση μιας προληπτικής λογοκρισίας νέου τύπου, όπου η λογοτεχνία θα μπορεί ανά πάσα στιγμή να υποβάλλεται σε δικαστικό έλεγχο. Θεωρώντας ότι το βιβλίο "αντλεί από πραγματικά γεγονότα που έχουν μεγάλη απήχηση στην κοινή γνώμη", το δικαστήριο απομόνωσε τέσσερα σημεία στα οποία κάποια πρόσωπα του έργου καταφέρονται κατά του Λεπέν και δικαίωσε πανηγυρικά τον μηνυτή: Ο Ματιέ Λεντόν και ο εκδότης του Πολ Οτσακοφσκί-Λοράν καταδικάστηκαν να καταβάλουν ο καθένας 25.000 φράγκα για τη βλάβη που προξένησαν στο μηνυτή, συν 15.000 φράγκα πρόστιμο και υποχρεώθηκαν να δημοσιεύσουν την τελεσίδικη απόφαση σε δύο εφημερίδες. Συγγραφέας και εκδότης άσκησαν έφεση. 

Σταθμός στην επιτυχή έως σήμερα απόπειρα του Λεπέν να απαγορεύσει δικαστικά το χαρακτηρισμό του ως ρατσιστή και ακροδεξιού, η καταδίκη του βιβλίου του Ματιέ Λεντόν συνιστά ήδη ένα προηγούμενο με άγνωστες ακόμη συνέπειες: η σκιά της λογοκρισίας πέφτει στο εξής βαριά ακόμη και σε λογοτεχνικά κείμενα, όταν, όπως έκρινε το γαλλικό δικαστήριο, "τα κείμενα αυτά καλλιεργούν την εχθρότητα των αναγνωστών προς τον Ζαν-Μαρί Λεπέν και το κόμμα του". 

(Ελευθεροτυπία, 9/1/2000)

 

www.iospress.gr                                   ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ  -  ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ