ΑΝΤΙ-ΟΙΚΟΛΟΓΟΙ

Κυνηγοί πράσινων μαγισσών 

1.   2.   3.


Ποιος φοβάται τους οικολόγους; 


Το αμερικανικό αντιπεριβαλλοντικό κίνημα βρίσκεται εδώ και καιρό στην αντεπίθεση: παραπληροφορώντας, τρομοκρατώντας, καταφεύγοντας ακόμη και στην άμεση φυσική βία. Στόχος του η δυσφήμηση των οικολογικών οργανώσεων, το "ξέπλυμα" των ρυπογόνων βιομηχανιών, η απάλειψη κάθε νομοθετικής ρύθμισης που επιχειρεί να περιορίσει τα αποτελέσματα της γενικευμένης περιβαλλοντικής αναισθησίας. Βασικό στοιχείο της μεθοδολογίας του, η προσπάθεια να αφυπνιστούν τα πιο φοβικά ανακλαστικά της αμερικανικής κοινωνίας και να θεωρηθούν οι οικολογικές πρωτοβουλίες υπεύθυνες για τα δεινά που μαστίζουν τη χώρα: από την ανεργία έως τη διάλυση της αγίας αμερικανικής οικογένειας.
"Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για σας, για μένα, για τις κοινότητές μας, για το κράτος μας και για το έθνος μας δεν είναι πλέον ο κομμουνισμός, δεν είναι τα ναρκωτικά, το AIDS, το έγκλημα, η φτώχεια, αλλά η ριζοσπαστική οικολογία". Τα λόγια αυτά ενός στελέχους τους απηχούν πειστικά την τρέχουσα ρητορική μεγάλης μερίδας των σύγχρονων αντιοικολογικών κινήσεων. Η αφελής ωστόσο κινδυνολογία αποτελεί τη μία πλευρά της δραστηριότητάς τους. Η άλλη, συμπληρωματική της προηγούμενης, αφορά την προσπάθεια να αποκατασταθεί η χαμένη τιμή των βιομηχανιών και να εμφανιστούν οι στυγνότεροι βιαστές του περιβάλλοντος ως ευαίσθητοι υπερασπιστές του. Ετσι, δεν είναι λίγες οι διαφημιστικές εκστρατείες που βασίζονται σε αυτά τα ιδιότυπα "κινήματα βάσης" για να ανατρέψουν την αρνητική δημόσια εικόνα των ρυπογόνων βιομηχανικών κολοσσών. Τα τελευταία χρόνια, οι υπεύθυνοι των επιχειρήσεων μοιάζουν να αντιγράφουν κατά γράμμα τις μεθόδους δράσης των οικολόγων: τοπικές συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας, συλλογή υπογραφών, μαζική αποστολή επιστολών, προπαγάνδιση μιας υπόθεσης πόρτα πόρτα.
Είναι προφανές ότι οι ομοιότητες σταματούν εδώ. Οι αντιοικολογικές δραστηριότητες επιδοτούνται αδρά από τις βιομηχανίες με στόχο τη διαστρέβλωση των δεδομένων και τη μετατόπιση του ενδιαφέροντος της λεγόμενης κοινής γνώμης σε ζητήματα που δεν έχουν την παραμικρή συνάφεια με τα προβλήματα του περιβάλλοντος. Κατηγορίες ότι ασκούν μια πολιτική σε τελική ανάλυση αντιχριστιανική, αντιοικογενειακή και αντιαμερικανική συνοδεύουν έτσι εξαρχής τη δράση των οικολόγων, προετοιμάζοντας το έδαφος για την εκ των προτέρων απόρριψη των διεκδικήσεών τους. Διόλου τυχαία, οργανώσεις που καταγγέλλουν κάθε μορφή βίας, όπως η Greenpeace και η Earth First! (Πρώτα η Γη!), αντιμετωπίζονται ρητά ως "τρομοκρατικές" και υφίστανται τη δέουσα μεταχείριση από το FBI και τις λοιπές υπηρεσίες: παρακολουθήσεις, επιθέσεις, συλλήψεις, εισβολές, σαμποτάζ και απειλές. Μερικά παραδείγματα εικονογραφούν εύγλωττα το κλίμα: Στα 1991, η ερευνήτρια της Greenpeace Πατ Κόστνερ βρήκε το σπίτι της καμένο και κατεστραμμένη τη δουλειά μιας εικοσαετίας. Κανείς δεν συνελήφθη για τον εμπρησμό. Ενα χρόνο πριν, τα στελέχη της Earth First! Τζούντι Μπαρτ και Ντάριλ Τσέρνι είχαν γλιτώσει ως εκ θαύματος από έκρηξη βόμβας στο αυτοκίνητό τους. Στα 1992, η Στέφανι Μακγκουάιρ, η οποία αγωνιζόταν για την κατάργηση κάποιων εγκαταστάσεων της Πρόκτερ και Γκάμπλ, δέχθηκε την επίθεση τριών ανδρών που την χτύπησαν, την έκαψαν με ένα πούρο και τη μαχαίρωσαν. Και πάλι δεν βρέθηκαν οι ένοχοι. Μεταξύ 1989 και 1993 έχουν καταγραφεί 104 βίαια επεισόδια αυτού του τύπου και εξετάζονται εκατοντάδες άλλες υποθέσεις βιαιοτήτων με θύματα μέλη οικολογικών οργανώσεων.
Την ίδια ώρα, μεγάλη είναι η ποικιλία που εμφανίζουν οι αντιοικολογικές οργανώσεις. Κάποιες έχουν ένα και μοναδικό στόχο, άλλες διαθέτουν μεγαλύτερο εύρος. Μερικές διατυπώνουν ρητά τους σκοπούς τους, άλλες φροντίζουν να κρύψουν επιμελώς τις πραγματικές τους προθέσεις. Ολες, ωστόσο, εμπίπτουν σε μία από τις παρακάτω κατηγορίες:
* Εταιρείες δημόσιων σχέσεων: πρόκειται για εταιρείες που αναλαμβάνουν να ξεπλύνουν τις "βρόμικες" βιομηχανίες. Ανάμεσά τους η Μπάρσον-Μαστσέλαρ (B-M) που έχει ασχοληθεί και με τον εξωραϊσμό δικτατορικών καθεστώτων και είναι αυτή που βοήθησε την Εξόν και τη Γιούνιον Καρμπάιντ να ξεπεράσουν την κακή τους εικόνα μετά τις οικολογικές καταστροφές που είχαν προκαλέσει.
* Μετωπικές οργανώσεις των επιχειρήσεων: πρόκειται για αντιπεριβαλλοντικές οργανώσεις που δημιουργούνται από τις εταιρείες δημόσιων σχέσεων και χρημοατοδοτούνται από τις ίδιες τις επιχειρήσεις.
* "Θινκ τανκ": την ώρα που η βιομηχανία φροντίζει την εικόνα της, όμιλοι μελετών και ινστιτούτα αναλαμβάνουν -με το αζημίωτο- να προπαγανδίσουν την άποψη ότι δεν υφίσταται περιβαλλοντική κρίση.
* Νομικά ιδρύματα: με την πρόφαση ότι υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον, τα ιδρύματα αυτά φροντίζουν να υπερασπίσουν τα αντιοικολογικά συμφέροντα συγκεκριμένων εταιρειών. Συχνά καταφεύγουν σε νομικούς αγώνες για να εξασφαλίσουν δικαστικές αποφάσεις που θεωρούν αντισυνταγματική την προστασία του περιβάλλοντος.
* Χορηγίες και φιλανθρωπία: πρόκειται για υπερσυντηρητικά ιδρύματα που διαχειρίζονται σοβαρά ποσά και, σε συνεργασία με τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις, τα διοχετεύουν στο αντιπεριβαλλοντικό κίνημα.
* Το κίνημα "Ορθή Χρήση": συνομοσπονδία αντιοικολογικών οργανώσεων που δημιουργήθηκε από αλυσίδα βιομηχανιών στις δυτικές ΗΠΑ με επικεφαλής τον τέως οικολόγο Ρον Αρνολντ, σύμφωνα με τον οποίο "πρέπει να εκμεταλλευτούμε το περιβάλλον με στόχο το ιδιωτικό κέρδος και μόνον αυτό".


Το "ναυάγιο" του Μπρεντ Σπαρ

Η μεταστροφή των κυβερνήσεων και των κυρίαρχων μέσων ενημέρωσης απέναντι στις οικολογικές οργανώσεις σημαδεύεται από την υπόθεση Μπρεντ Σπαρ. Πρόκειται για την πλωτή πλατφόρμα άντλησης πετρελαίου που στην αρχή της δεκαετίας του '90 είχε αποφασίσει η εταιρία Shell να βυθίσει στη Βόρεια Θάλασσα. Η βρετανική κυβέρνηση του Τζον Μέιτζορ είχε συμφωνήσει ότι η "εναπόθεση" της άχρηστης πλατφόρμας στο βάθος του ωκεανού ήταν η καταλληλότερη λύση, και είχε διαπραγματευθεί με τη Shell τους οικονομικούς όρους της υπόθεσης.
Η πλατφόρμα του Μπρεντ Σπαρ ήταν μία μόνο από τις 600 περίπου εγκαταστάσεις εκμετάλλευσης πετρελαίου και φυσικού αερίου στη Βόρεια Θάλασσα, και η βύθισή της θα άνοιγε το δρόμο για τη μόλυνση των θαλασσών με κάθε πλατφόρμα που θα παροπλιζόταν. Η αντίδραση της Greenpeace συνοδεύθηκε από ένα επιτυχημένο μποϊκοτάζ κατά της Shell. Στο πλαίσιο της καμπάνιας αυτής, η Greenpeace κατέλαβε και την -έρημη- πλατφόρμα, παρά τη λυσσαλέα αντίδραση ολόκληρου στόλου σκαφών της Shell. Στην πλειονότητά τους τα μέσα ενημέρωσης υποχρεώθηκαν να συμμεριστούν την άποψη της Greenpeace.
Κάτω από αυτή την πίεση, στις 20 Ιουνίου 1995, η Shell ανακοίνωσε ότι δεν θα προχωρήσει στη βύθιση, αφήνοντας έτσι εκτεθειμένο τον ίδιο τον Μέιτζορ, ο οποίος μέχρι και την προηγουμένη μέρα επέμενε στη Βουλή ότι "η βύθιση είναι η καλύτερη λύση".
Ακόμα όμως και αυτή την τόσο πετυχημένη καμπάνια της Greenpeace επιχείρησαν να συκοφαντήσουν οι συνασπισμένοι αντίπαλοι του οικολογικού κινήματος. Χρησιμοποιώντας μια λαθεμένη αναφορά της οργάνωσης για την ποσότητα των τοξικών που αναμενόταν να υπάρχουν στην πλατφόρμα, ξεκίνησαν μια τεράστια εκστρατεία στον Τύπο, με στόχο να πλήξουν την αξιοπιστία της. Αγνόησαν, μάλιστα, την επανόρθωση που έσπευσε μόνη της να κάνει η Greenpeace, ακολουθώντας ένα δρόμο που δεν τον συνηθίζουν οι πολιτικοί οργανισμοί και οι κυβερνήσεις.
Σε πείσμα, όμως, των αντιδράσεων, η τελική λύση βρέθηκε. Η πλατφόρμα ρυμουλκείται στις ακτές της Νορβηγίας, όπου το μεγαλύτερο μέρος της θα αξιοποιηθεί και τα άχρηστα τμήματα θα ανακυκλωθούν. Οι εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Ενωσης έσπευσαν να χαιρετίσουν την εξέλιξη και να τη θεωρήσουν ως πρώτο βήμα για την πρόληψη της μόλυνσης των θαλασσών.



O Δεκάλογος της Ρύπανσης


"Μπαίνοντας στη θέση του αντιπάλου", ο αμερικανός επιστήμονας Πήτερ Μόνταγκιου συνέταξε έναν κατάλογο των μεθόδων που χρησιμοποιούν οι ρυπογόνες εταιρείες για να αντιμετωπίσουν την πίεση των οικολογικών κινημάτων. Από τον κατάλογο αυτό, που είναι διατυπωμένος με τη μορφή "οδηγιών", επιλέξαμε τα πιο χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

* Αρνηθείτε ότι τα περιβαλλοντικά προβλήματα και οι επιπτώσεις τους στην υγεία είναι αληθινά. Το ζήτημα είναι πολύ σοβαρό κι απαιτεί ενορχηστρωμένη καμπάνια. Ει δυνατόν, το εναρκτήριο λάκτισμα να δοθεί από μια εφημερίδα μεγάλης κυκλοφορίας, γνωστή για την αντικειμενικότητα και τη σοβαρότητά της. Θα πρέπει επίσης να παραγγείλετε μισή ντουζίνα βιβλία, γραμμένα από πρώην στελέχη κρατικών υπηρεσιών, ιδίως διδάκτορες φυσικών επιστημών, που να αμφισβητούν την πεποίθηση πως το οικοσύστημα κινδυνεύει και να γελοιοποιούν την άποψη ότι μικρή έκθεση σε χημικές ουσίες προκαλεί βλάβες στους ανθρώπους.
* Θα χρειαστεί να βάλετε μπροστά μερικές στρατηγικής σημασίας μηνύσεις εναντίον ανθρώπων που σας κατηγορούν ότι τους κάνετε κακό. Οι περισσότεροι από τους αντιπάλους σας δεν θα μεταπειστούν με λεφτά, θα υποκύψουν όμως στο φόβο.
* Χρειάζεστε επιπλέον μια ομοσπονδιακή υπηρεσία στην οποία να μπορείτε να στηρίζεστε για τη διεξαγωγή επιστημονικών ερευνών, που θα δείχνουν πως η μόλυνση ουδέποτε προκαλεί βλάβη. Οποιος αμφισβητεί την ικανότητά μας αυτή, θα πρέπει να θυμηθεί τις σχέσεις της Υπηρεσίας Προστασίας του Περιβάλλοντος (ΕΡΑ) με τη βιομηχανία αποβλήτων. Την τελευταία δεκαετία, τουλάχιστον 50 υψηλόβαθμα στελέχη της ΕΡΑ επέβαλαν κανονισμούς κομμένους και ραμμένους στα μέτρα της βιομηχανίας αποβλήτων, και στη συνέχεια παραιτήθηκαν για να αναλάβουν καλοπληρωμένες θέσεις σ' αυτή τη βιομηχανία.
* Να επιδίδεστε σε έργα φιλανθρωπίας: η καπνοβιομηχανία χρηματοδοτεί την τέχνη και τα δημοτικά σχολεία, την ίδια στιγμή που οδηγεί τα παιδιά στην τοξικοεξάρτηση από ένα προϊόν το οποίο θα ρημάξει την υγεία τους κι ενδεχομένως θα τα σκοτώσει.
* Ει δυνατόν, να πείσετε τις ομοσπονδιακές αρχές να βάλουν στα προϊόντα σας την ετικέτα του "επικίνδυνου". Αυτό θα μεταβιβάσει την ευθύνη στον καταναλωτή του προϊόντος.
* Να χρηματοδοτείτε την επιστημονική έρευνα, ιδιαίτερα άσχετες επιστημονικές έρευνες. Το κοινό δεν είναι σε θέση να καταλάβει τι είναι σχετικό και τι όχι. Η χρηματοδότηση της έρευνας δίνει την εντύπωση ότι ενδιαφερόμαστε, και προσφέρει τη βάση για οποιονδήποτε ισχυρισμό θα θελήσετε να προβάλετε. 
* Σκορπίστε το σπέρμα της αμφιβολίας. Αν υπάρχει έστω και η παραμικρή αμφιβολία για κάποιο ζήτημα, τα ΜΜΕ δίνουν "και τις 2 πλευρές". Οι καπνοβιομηχανίες μπορούν ακόμη να βρίσκουν πτυχιούχους που είναι διαθέσιμοι να κοιτάξουν την κάμερα και να πουν: "απ' όσο γνωρίζω, δεν υπάρχει κανένα πειστικό αποδεικτικό στοιχείο πως ο καπνός προκαλεί καρκίνο". Οι άνθρωποί μας στο Κοινοβούλιο χρειάζονται έστω και μια μικρή σκιά αμφιβολίας, για να υποστηρίξουν μια πολιτική μη-παρέμβασης.
* Μετατοπίστε την ευθύνη, ειδικά στο προσωπικό επίπεδο. Το κλειδί της επιτυχίας είναι εδώ ότι οι επιμέρους επενδυτές δεν ευθύνονται για οτιδήποτε από όσα κάνει μια επιχείρηση. Αν τα πράγματα πάνε στραβά, η νομοθεσία περί χρεοκοπίας ξεπλένει τους πάντες, όπως συνέβη με την ασβεστοβιομηχανία.
* Είναι απαραίτητο να τραβήξετε την προσοχή του κόσμου μακριά από τη συμπεριφορά των επιχειρήσεων. Κρατήστε το κοινό απασχολημένο με τη δικιά του συμπεριφορά. Κάντε τους ανθρώπους να νιώθουν ένοχοι για τον τρόπο ζωής τους. Βάλτε τους να ασχολούνται με τουαλέτες εξοικονόμησης νερού, δενδροφυτεύσεις και προγράμματα ανακύκλωσης. 
* Βαφτείτε πράσινοι, όσο γίνεται πιο πράσινοι.

(Ελευθεροτυπία, 11/10/1998)

 

www.iospress.gr                                   ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ  -  ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ