ΜΝΗΜΗ ΙΕΡΩΝΥΜΟΥ

Ιερά Σταγονίδια 

1.   2.   3.

 

Νίκας τοις βασιλεύσι;

Είναι γνωστό ότι τη δύναμή του ο Ιερώνυμος την άντλησε από το παλάτι και από την παρεκκλησιαστική οργάνωση "Ζωή". Ομως η στενή του σχέση με τη βασιλική οικογένεια διακόπτεται αυτομάτως με την άρνησή του να συμμετάσχει στο οπερετικό αντικίνημα του Κωνσταντίνου τον Δεκέμβριο του 1967.
Ο ίδιος ο Ιερώνυμος περιγράφει τον τρόπο που επελέγη από το παλάτι για να αναλάβει τα καθήκοντα του πρωθιερέα των Ανακτόρων στο τέλος του εμφυλίου πολέμου. Την πρωταπριλιά του 1947 πέθανε ο βασιλιάς Γεώργιος Β'. Ο διάδοχός του ο Παύλος και η Φρειδερίκη δεν ήθελαν με τίποτα να τελέσει το καθιερωμένο τρισάγιο ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός. Σύμφωνα με τις προσωπικές σημειώσεις του Ιερώνυμου που έχει διασώσει ο έμπιστός του μαθητής Νικόδημος, "Ο Ουίνστον Τσόρτσιλ επρόκειτο να συναντήση τον (τότε Αντιβασιλέα) Δαμασκηνόν εις το Ξενοδοχείον Claridge's (στο Λονδίνο) όχι παρουσία του Γεωργίου, αλλά παρόντος του Γεωργίου. Για να γίνει αυτό, ο Τσόρτσιλ θα συνήντα τον Δαμασκηνόν εις ένα δωμάτιον το οποίον θα εχωρίζετο από το πρώτον μόνον με ένα παραπέτασμα, και μέσω του οποίου ο Γεώργιος θα ηδύνατο να παρακολουθήση ολόκληρον τον διάλογον, άνευ γνώσεως του Δαμασκηνού. Ούτος, όταν συνωμίλησεν με τον Τσόρτσιλ του είπε 'τα εξ αμάξης' εναντίον του Γεωργίου και συνέστησεν εις τον Αγγλον Πρωθυπουργόν να φροντίση να μη κατέβη ο Γεώργιος εις την Ελλάδα, διότι θα προεκάλει καταστροφήν, δεδομένου ότι ο λαός ήτο γενικώς όλος εναντίον του." Αυτή την υπόθεση θυμόταν ο Παύλος και αποφάσισε να καλέσει για την νεκρώσιμη ακολουθία του αδελφού του τον πρώην Αρχιεπίσκοπο Χρύσανθο. Και εκείνος πήρε μαζί του ως έμπιστο τον Ιερώνυμο. Ετσι έγινε η πρώτη επαφή. "Και όταν κατόπιν ο Βασιλεύς Παύλος σκοπεύοντας να ξαναφέρη το Ορθόδοξον καθεστώς της Ολγας, της γιαγιάς του, εζήτησεν ένα μορφωμένον κληρικόν, εκείνος συνέστησεν εμέ."
Πολύ γρήγορα ο Ιερώνυμος αναδεικνύεται σε βασικό παράγοντα των Ανακτόρων, και έχει γνώμη ακόμα και για τις προσλήψεις ή τις απολύσεις των λοιπών αυλικών. Η Φρειδερίκη αναλαμβάνει το μανατζάρισμα του φιλόδοξου κληρικού. Στον φιλικό Τύπο διοχετεύονται ρεπορτάζ που παρουσιάζουν τον Ιερώνυμο ως σίγουρο μελλοντικό Αρχιεπίσκοπο ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του '50. Οι φήμες εντείνονται με το θάνατο του Αρχιεπίσκοπου Σπυρίδωνα Βλάχου τον Μάρτιο του 1956. Ομως ο ίδιος διστάζει. Η Φρειδερίκη τον κατηγορεί ότι είναι δειλός. Στο τέλος υποχρεώνεται να υποβάλει τα χαρτιά του για απλός επίσκοπος. Η απόρριψή του προκαλεί την οργή των Ανακτόρων. Πώς είναι δυνατόν "ο ιερεύς, τον οποίον έχει επιλέξει ο Βασιλεύς να μην είναι άξιος διά το αξίωμα του Επισκόπου", αναρωτιέται ο Σπύρος Αλεξίου στο "Εθνος" (17.11.1958).
Η τάξη αποκαθίσταται μετά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου. Ο Κωνσταντίνος ποζάρει ευτυχής ανάμεσα στον "δικό του" πρωθυπουργό και τον "δικό του" Αρχιεπίσκοπο. Την αδιατάρακτη σχέση θα διακόψουν τα γεγονότα της 13ης Δεκεμβρίου 1967. Είναι σαφές ότι ο Κωνσταντίνος Γλίξμπουργκ θεωρούσε δεδομένη την υποστήριξη του πρώην αυλικού (και πνευματικού πατέρα του). Μόνο που λογάριαζε χωρίς τον Παπαδόπουλο. Ο Νικόδημος δίνει μια κάπως αφελή εξήγηση γι' αυτή τη στάση του Ιερώνυμου: "Το πρωί, στις 10 περίπου, κάποιος απ' το προσωπικό των Ανακτόρων τηλεφώνησε στην Αρχιεπισκοπή και ζήτησε τον Μακαριώτατο. Εκείνος, όμως, απουσίαζε. Κι ο αρμόδιος του ιδιαιτέρου γραφείου του λησμόνησε να του μεταφέρει την πληροφορία για το τηλεφώνημα. Ετσι ο Αρχιεπίσκοπος δεν ήρθε σε καμιά επαφή με τα Ανάκτορα και δεν είχε την παραμικρή πληροφορία για το ενδεχόμενο μιας βασιλικής εξέγερσης."
Ας μας συμπαθάει η ψυχούλα του μακαριστού, αλλά όλα αυτά μοιάζουν λίγο με προφάσεις εν αμαρτίαις. Την ίδια μέρα, ο Ιερώνυμος δεχόταν πρόσκληση του Παττακού και συμμετείχε σε σύσκεψη της χούντας στο Πεντάγωνο. Τη στιγμή που ο Γλίξμπουργκ περιφερόταν "από χωρίου εις χωρίον", ο πιστός του κληρικός ετοιμαζόταν να ορκίσει στη θέση του ως Αντιβασιλέα τον περιβόητο Γεώργιο Ζωιτάκη. Τη στάση του εκείνη ο Ιερώνυμος την περιγράφει ως "μάχη υπέρ της βασιλείας", αλλά ούτε ο "άφρων" Κωνσταντίνος δεν πείστηκε. Οταν τον επισκέφθηκε στη Ρώμη, μεταφέροντας μηνύματα και προτάσεις των συνταγματαρχών, ο Γλίξμπουργκ απαίτησε υποταγή από τον Αρχιεπίσκοπο. Ηταν όμως πολύ αργά. Ο Ιερώνυμος δεν είχε καμιά διάθεση να χάσει το θρόνο του. Και ήταν εκείνος που όρκισε και δεύτερο "Αντιβασιλέα": τον ίδιο τον δικτάτορα Παπαδόπουλο.



Ο γραμματέας για όλες τις εποχές

Ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος δεν έκρυψε ότι το τρισάγιο στον τάφο του Ιερώνυμου στα Υστέρνια της Τήνου υπήρξε γι' αυτόν χρέος τιμής. Κανείς δεν μπορεί να τον κατηγορήσει που θυμήθηκε τον ευεργέτη και προστάτη του. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι από το 1968, την εποχή της παντοδυναμίας του Ιερώνυμου, ο κ. Χριστόδουλος Παρασκευαϊδης (αρχιμανδρίτης τότε) τοποθετήθηκε στη γραμματεία της Ιεράς Συνόδου και έφτασε να γίνει "αρχιγραμματέας". Τη δική του υπογραφή φέρουν οι σημαντικότερες αποφάσεις της ιερωνυμικής ηγεσίας και από τα δικά του χέρια περνούσαν όλα τα εμπιστευτικά έγγραφα που αναφέρονταν και στις ιδιαίτερες σχέσεις της ιεραρχίας με το καθεστώς των πραξικοπηματιών.
Η ιδιαιτερότητα της θέσης του αρχιγραμματέα μαρτυρείται από τον πάντοτε ευθύβολο Αυγουστίνο Καντιώτη: "Ο αρχιγραμματεύς είναι πάντα του Αρχιεπισκόπου", κραύγαζε ο Μητροπολίτης Φλωρίνης μέσα στα γραφεία της Ιεράς Συνόδου τον Ιούνιο του 1973, με αφορμή ένα πρόβλημα στη διαχείριση των δικαστικών φακέλων.
Το μοναδικό σημείο στις σχέσεις Ιερώνυμου-Χριστόδουλου που εξακολουθεί να μας προκαλεί έκπληξη είναι η ταχύτητα με την οποία ο σημερινός Αρχιεπίσκοπος μεταβλήθηκε μέσα σε μια νύχτα σε έμπιστο του Σεραφείμ. Ο διάδοχος του Ιερώνυμου όχι μόνο δεν έδιωξε τον Χριστόδουλο, όταν ανέλαβε εκείνος -ελέω Ιωαννίδη- τα ηνία της Εκκλησίας, αλλά τον κράτησε στο νευραλγικό πόστο του αρχιγραμματέα. Και όχι μόνον αυτό. Στις 14 Ιουλίου 1974, μια βδομάδα πριν από την πτώση της χούντας, ο Σεραφείμ τον τοποθετούσε στη Μητρόπολη Δημητριάδος. Αν πιστέψουμε τον τότε Μητροπολίτη Ελευθερουπόλεως Αμβρόσιο, η επισκοποίηση του Χριστόδουλου έγινε ως ανταπόδοση προς τον μητροπολίτη Κίτρους Βαρνάβα, ο οποίος είχε στηρίξει τον Σεραφείμ.
Για να είμαστε δίκαιοι απέναντι στον σημερινό προκαθήμενο της Εκκλησίας πρέπει να σημειώσουμε ότι μετά την εκλογή του δεν εγκατέλειψε τους παλιούς ιερωνυμικούς συναδέλφους του. Ακόμα και στη σχετικά πρόσφατη απόφαση της Ιεράς Συνόδου (13.1.93) που καταδίκασε τον κ. Θεολόγο σε 10 χρόνια αργίας, ο κ. Χριστόδουλος διαμαρτυρήθηκε για τη διαδικασία και δήλωσε ότι παρίσταται αλλά δεν συμμετέχει (κάτι σαν το "παρών-απών" του Παττακού).



Ο παντοδύναμος "Πατερούλης"

Του Παπαδόπουλου επιλογή ο ένας, του Ιωαννίδη ο άλλος. Ηταν λογικό να τρώγονται οι δυό χουντικοί προκαθήμενοι της ελληνικής Ορθοδοξίας -όπως, άλλωστε, και οι φράξιες τους- μέχρι σήμερα. Μικρό δείγμα της "πνευματικής" τους σύγκρουσης παραθέτουμε, μπας και προσγειωθούν οι πάσης φύσεως νοσταλγοί της "Ελλάδος των Ελλήνων Χριστιανών", ή οι πολιτευόμενοι (και φωτογραφιζόμενοι) στο πλευρό της σημερινής ηγεσίας της εκκλησίας, "ρομαντικοί" -τάχα μου- της πίστης των Ελλήνων.
Στις 29 Ιουνίου 1974, έξι μήνες μετά την αποκαθήλωσή του από τον αρχιεπισκοπικό θρόνο, ο Ιερώνυμος απευθύνεται, με ανοιχτή επιστολή (από τη γενέτειρά του Υστέρνια Τήνου), στον "αγαπητό" Σεραφείμ, θυμίζοντάς του τους "κοινούς τους αγώνες" για το καλό της Εκκλησίας και της 21ης Απριλίου: "Σε προσφωνώ 'αγαπητέ Σεραφείμ', διότι και συ όπως και όλοι σχεδόν οι Σεβασμιώτατοι Αρχιερείς, μέχρι του Νοεμβρίου του 1972, δηλαδή περισσότερον από πέντε και ήμισυ έτη, συνειργάσθητε μαζί μου αρμονικώτατα, ιδιαιτέρως δε συ και όλοι οι διατελέσαντες μέλη της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου", λέει ο Ιερώνυμος. Κατόπιν παραθέτει κάτι ομόφωνες αποφάσεις της Ιεράς Συνόδου, διερωτώμενος γιατί τότε ο Σεραφείμ έλεγε ενθουσιωδώς "ναι σε όλα". "Επρεπε μετά τα επί επταετίαν γενόμενα, εις τα οποία συνέπραττες και διά τα οποία ήσο συνυπεύθυνος, να δεχθής, όπως επί της αρχιερατείας σου συμβή τούτο το πρωτάκουστον ότι η πολιτεία, άνευ γνώμης και γνώσεως της Εκκλησίας, να έλθη και να αποφανθή αύτη μόνη περί της κανονικότητος της εν τη Εκκλησία καταστάσεως; (...) Μήπως επί μίαν εξαετίαν εφρόνεις και συ τα ίδια με τον κύριον Χρήστου (σ.σ. υπουργός Θρησκευμάτων της χούντας), αλλ' υποκριτικώς και υπούλως εδέχεσο να συνεργάζεσαι με έναν αντικανονικώς εκλεγέντα Προκαθήμενον; (...) Διατί μου ετηλεφώνησες και μου είπες ότι ήσουν πρόθυμος να με επισκεφθής και 'να μου φιλήσεις τα πόδια' και ότι είσαι 'καλός άνθρωπος' και ότι 'εξηναγκάσθης να πράξης' όσα διέπραξες; Θα ήρχεσο να 'φιλήσης τα πόδια' ενός αντικανονικού Αρχιεπισκόπου; Επί έτη ολόκληρα συνειργάζεσο αδιαμαρτυρήτως με έναν αντικανονικόν και αντισυνταγματικώς εκλεγέντα Αρχιεπίσκοπον και συνέπραττες εις όλας τας ενεργείας του διαμοιραζόμενος μετ' αυτού τας ευθύνας;".
Μετά τη μεταπολίτευση οι χαρακτηρισμοί εντός της Ιεραρχείας χόντρυναν. Κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης της Ι.Σ (8.10.1974) ο τότε Αγιος Ελευθερουπόλεως Αμβρόσιος άστραψε και βρόντηξε εναντίον και των δύο προκαθημένων της χούντας: "Μακαριώτατε, σεις και η μέχρι της χθες πανίσχυρος παρέα σας (φράξια Σεραφειμικών), είχετε 'λουφάξει'. Καθ' όλην την 6ετίαν είσθε όλοι σας ανύπαρκτοι. Είχατε 'χωθή στα καβούκια σας', όπως λέγει ο λαός. Τα τρέμοντα γόνατά σας ήσαν διαρκώς κεκαμμένα είς στάσιν δεήσεως και ικεσίας, προ του εμπνέοντος εις τους δειλούς τον τρόμον, του Ιερωνύμου. Η γλώσσα σας τραυλίζουσα, τα χείλη συνεσφιγμένα, η εκ του τρόμου παραπαίουσα διάνοιά σας ανίκανος και να διατυπώση την οιανδήποτε γνώμην. Μετήρχεσθε τα πάντα δια να ευαρεστήσητε εις τον παντοδύναμον 'Πατερούλην', προσυπογράφετε και συγκατετίθεσθε και επεκροτείτε και εχειροκροτείτε πάσαν πράξιν του αρκεί να μη διακινδυνεύσητε την εύνοιαν και την ανοχήν του. Εχετε απολέσει και τα τελευταία υπολείμματα αξιοπρεπείας. Προσεχωρήσατε εις την παράταξιν του Ιερωνύμου με πελιδνήν την όψιν, με 'ψηλά τα χέρια', με σκυφτό το κεφάλι και κατεβασμένη την ψυχή. Κατηντήσατε αξιοδάκρυτοι και αξιοθρήνητοι δούλοι! Και ταύτα πάντα διά να μη διακινδυνεύσητε τα υλικά συμφέροντά σας".

(Ελευθεροτυπία, 20/9/1998)

 

www.iospress.gr                                   ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ  -  ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ