ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΕΞΕΓΕΡΣΗΣ


Ο γαλλικός "Ιούνης" 

1.   2.   3.

 

"Γιατί δεν βγάλαμε τα τανκς"

Πόσο πιθανό υπήρξε όντως το ενδεχόμενο να ανατεθεί στα τανκς η καταστολή της εξέγερσης του Μάη; Οπως αποκαλύπτει στα απομνημονεύματά του ο Μορίς Γκριμό, αστυνομικός διοικητής Παρισιού κατά τα γεγονότα, η λύση της στρατιωτικής επέμβασης γοήτευε, αλλά ταυτόχρονα τρόμαζε, τον ίδιο και τους συνομιλητές του, στρατιωτικούς και κυβερνητικούς:


Η σκέψη να προσφύγουμε στο στρατό επανερχόταν συχνά κατά τις συζητήσεις μας με τον υπουργό Εσωτερικών σχετικά με τις δυνάμεις που χρειαζόμουν για να τηρήσω την τάξη. Ο Κριστιάν Φουσέ γνώριζε καλά τη θέση μου ως προς τη χρησιμοποίηση του στρατού. Του θύμιζα διαρκώς ότι ο στρατός δεν είναι φτιαγμένος για οδομαχίες. Οτι ο στρατός είναι απαραίτητο να έχει εκ των προτέρων καθορισμένους στόχους και ότι αυτοί οι στόχοι πρέπει να επιδιώκονται με τα μέσα που προσιδιάζουν στο στρατό. Τα μέσα αυτά δεν είναι η μάχη σώμα με σώμα, η τόσο οικεία στους αστυνομικούς και τα C.R.S., αλλά η άμεση προσφυγή στα πυροβόλα όπλα. Εκτός αυτού, ενστάσεις είχα και ως προς τη χρησιμοποίηση των δύο ειδών στρατιωτικής δύναμης που θα μπορούσαμε να ρίξουμε στο Παρίσι: οι κληρωτοί κινδύνευαν να αποθαρρυνθούν ή και να προσελκυστούν από τους διαδηλωτές, ενώ οι ειδικές δυνάμεις (π.χ. οι αλεξιπτωτιστές) είναι εκπαιδευμένες σε τρόπους επέμβασης που δύσκολα μπορούν να προσαρμοστούν στις επιχειρήσεις του δρόμου.
Γνωρίζω πάντως ότι, όπως είναι λογικό, το ενδεχόμενο της στρατιωτικής λύσης δεν αποκλείστηκε ποτέ απολύτως από την κυβέρνηση. Υπήρχε πάντοτε η πιθανότητα κάποια ημέρα να υπερκεραστούν οι αστυνομικές δυνάμεις και, καθώς δεν είναι δυνατό να αφήνει κανείς την ανταρσία να κυριαρχεί στο δρόμο και να καθορίζει τις εξελίξεις, την ημέρα εκείνη θα έπρεπε να κληθεί ο στρατός. Σκέφτηκα πολύ πάνω στο ζήτημα αυτό. Θεωρούσα ότι, υπό την προϋπόθεση της σαφώς οριοθετημένης δράσης, θα μπορούσε να γίνει χρήση του στρατεύματος για συγκεκριμένα καθήκοντα, αλλά αφού θα είχε ληφθεί κάθε μέριμνα ώστε να αποφευχθεί στο μέτρο του δυνατού η άμεση επαφή του στρατού με τους διαδηλωτές. Είχα ακόμη σκεφθεί μια ενδιάμεση φόρμουλα, να προσφύγουμε δηλαδή στις εφεδρείες της χωροφυλακής, στις μονάδες δηλαδή των τεθωρακισμένων του Σατορί που είναι ταυτόχρονα μονάδες στρατιωτικές -όπως ολόκληρη η χωροφυλακή- και δυνάμεις εκπαιδευμένες στη διατήρηση της τάξης.
Συζητώντας με τον Ζαν Κλοντ Περιέ, διοικητή της χωροφυλακής και τον στρατηγό Ντεμέτρ, τον υπαρχηγό του, σκεφτόμαστε ότι, υπό ορισμένες βεβαίως προϋποθέσεις, η εμφάνιση στο Παρίσι των θεαματικών αυτών μονάδων θα μπορούσε να είναι ένας τρόπος εντυπωσιασμού των διαδηλωτών. Αλλά και στο σημείο αυτό είχα πολλές αμφιβολίες και, όπως φάνηκε, κάθε φορά συμφωνούσαμε να αναβάλουμε την κίνηση. Ο δισταγμός μας οφειλόταν στο γεγονός ότι μια μονάδα τεθωρακισμένων που σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να κάνει χρήση του βαρέος οπλισμού της είναι εντέλει ένας σχετικά ευάλωτος στόχος. Λίγο αργότερα από τα γεγονότα του Μάη, θα βλέπαμε στην Πράγα τα τανκς του σοβιετικού στρατού να περιέρχονται συχνά σε δεινή θέση μπροστά στους παράτολμους νεαρούς διαδηλωτές που δεν φοβούνταν να σκαρφαλώσουν πάνω τους, να τα αναγκάσουν να αλλάξουν πορεία, με άλλα λόγια να εξανεμίσουν την όποια ψυχολογική πίεση αυτά όφειλαν να ασκήσουν.
Στο παρελθόν, οι προκάτοχοί μου δεν κατέφυγαν τελικά στη συνδρομή του στρατού για να αντιμετωπίσουν ζητήματα που ανέκυπταν στους παρισινούς δρόμους, χωρίς αμφιβολία για λόγους παρόμοιους με τους δικούς μου. Είναι αλήθεια ότι τα γεγονότα του 1871 είχαν οδηγήσει για μακρό χρόνο σε ανυποληψία αυτό το είδος της επέμβασης.
Μολαταύτα, τη στιγμή που υπήρξε απειλή πραξικοπήματος τον Απρίλιο του 1961, ο διοικητής της αστυνομίας κάλεσε στο Παρίσι την ίλη του Σατορί και είδαμε τότε τα τεθωρακισμένα Πάτον, ογκώδη και άγρυπνα, τοποθετημένα ανάμεσα στα δύο Παλάτια.
Για καλή μου τύχη βρίσκομαι σε απόλυτη συμφωνία με τους στρατιωτικούς υπευθύνους, δηλαδή με τον στρατηγό Φουρκέ, αρχηγό του Γενικού Επιτελείου Στρατού και τον στρατηγό Μελτς, στρατιωτικό διοικητή Παρισιού και υπεύθυνο για τις στρατιωτικές μονάδες της περιοχής πρωτευούσης. Ούτε ο ένας ούτε ο άλλος έχουν διάθεση να αφήσουν το στρατό να επέμβει στους δρόμους του Παρισιού και η ανάλυσή τους συμπίπτει απολύτως με τη δική μου. Ετσι, έναντι της κυβέρνησης, οι υπεύθυνοι του στρατού και της αστυνομίας εμφανίζονται στο συγκεκριμένο ζήτημα με απολύτως ταυτόσημη θέση. Εξάλλου μόνο στις 29 Μαϊου μου τέθηκε ξεκάθαρα ως ερώτημα το αίτημα της χρήσης του στρατού, οπότε και εξήτασα το όλο πρόβλημα με τους δύο συνομιλητές τους οποίους ανέφερα προηγουμένως.



Το αθηναϊκό μοντέλο 

Τη στιγμή που η εξέγερση της νεολαίας και των εργατών έφτανε στο ζενίθ της, οι υπηρεσίες ασφαλείας της Πέμπτης Γαλλικής Δημοκρατίας σχεδίαζαν ένα γενικευμένο πογκρόμ, προγραμματίζοντας το γέμισμα των σταδίων με κάθε λογής αντιφρονούντες. H αποκάλυψη του σκανδάλου θα γίνει μόλις στις 25 Φεβρουαρίου 1974, με τη δημοσίευση στην εφημερίδα Liberation των σχετικών απορρήτων εγγράφων της `Υπηρεσίας Πολιτικής Δράσεως' (SAC), του παρακρατικού σχηματισμού που από το 1958 αποτελούσε την "παράλληλη αστυνομία" και το "μακρύ χέρι" του γκωλικού καθεστώτος.
Βρισκόμαστε στις 24 Μαϊου 1968, στο αποκορύφωμα της "κρίσιμης εβδομάδας", όταν η φοιτητική εξέγερση έχει μετατραπεί σε πολιτική κρίση με άγνωστες προοπτικές. Τα παραρτήματα της SAC σε όλη τη Γαλλία παίρνουν την εντολή να βγάλουν από τα αρχεία τους τους καταλόγους "ανατρεπτικών στοιχείων" με τους οποίους τους έχει εφοδιάσει η επίσημη υπηρεσία αντικατασκοπίας (Διεύθυνση Επιβλέψεως της Επικρατείας, DST) και να καταρτίσουν πίνακες προγραφών για το ενδεχόμενο που θα διαταχθεί γενικευμένη καταστολή της αριστεράς. Οι οδηγίες της κεντρικής οργάνωσης (διαταγή αποστολής νο 783) προβλέπουν τη συγκέντρωση του "εσωτερικού εχθρού" σε "κέντρα επιλογής κι εξακριβώσεως" και τονίζουν: "Μη δίνετε λεπτομερείς εξηγήσεις στα άτομα που συλλαμβάνετε (...). Αποφεύγετε τις ανώφελες βιαιότητες κι εμφανίζετε την κράτηση σαν προσωρινό μέτρο". Στη Μασσαλία, απ' όπου και τα έγγραφα που αποκαλύφθηκαν, είχαν προσδιοριστεί δυο χώροι συγκέντρωσης: το ποδηλατοδρόμιο και το στάδιο της Ιβόν · οι συνημμένες ονομαστικές καταστάσεις, χωρίς αμφιβολία ελλιπείς, περιείχαν κάπου 2.000 ονόματα... "Είναι προφανές", σχολιάζει στο βιβλίο του ο τότε πράκτορας της SAC Πατρίς Σαϊρόφ, "ότι το 1968 οι άνθρωποι που είχαν αναλάβει την οργάνωση της καταστολής θυμήθηκαν το παράδειγμα των ελλήνων συνταγματαρχών, που είχαν μετατρέψει το στάδιο Καραϊσκάκη και τον Ιππόδρομο του Φαλήρου σε τεράστια φυλακή". Ο ίδιος εκτιμά σε 52.400 τον αριθμό των ατόμων που επρόκειτο να συλληφθούν σε 41 συνολικά πόλεις της Γαλλίας.



Ελλάς - Γαλλία - Συμμαχία


Ενώ Γαλλία ήταν βουτηγμένη μέχρι το λαιμό στο χάος και την αναρχία, εμείς εδώ απολαμβάναμε τάξη και ασφάλεια. Με τον αέρα μάλιστα των ανθρώπων που πρόβλεψαν σωστά και φρόντισαν έγκαιρα να διασφαλίσουν το σπιτικό τους, οι ιθύνοντές μας έσπευδαν να προσφέρουν τα φώτα τους στους ατυχήσαντες κουτόφραγκους. Οσο για τη σιδερένια πυγμή του στρατηγού Ντε Γκώλ, πώς αλλοιώς θα μπορούσε να ερμηνευτεί παρά σαν μια ακόμη απόδειξη ότι η χώρα μας δείχνει για μίαν ακόμη φορά το δρόμο στην υπόλοιπη Δύση;
Αυτά και άλλα πολλά διαπιστώνει κανείς ξεφυλλίζοντας τον "Ελεύθερο Κόσμο", ημιεπίσημο φερέφωνο της Ελλάδος των Ελλήνων Χριστιανών, εκείνη την ταραγμένη άνοιξη του 1968. Στο καθαρά ειδησεογραφικό βέβαια μέρος, η κάλυψη των γεγονότων από την εφημερίδα ελάχιστα διαφέρει από το γενικότερο μίγμα έκπληξης, σκανδαλισμού και αμηχανίας που χαρακτηρίζει τα ΜΜΕ όλης της υφηλίου εκείνη την περίεργη χρονιά. Αλλωστε οι πηγές της πληροφόρησης ήταν ούτως ή άλλως οι ίδιες: τα γνωστά σε όλους μας ειδησεογραφικά πρακτορεία, συν κάποιες δημοσιογραφικές αποστολές στο τέλος για μερικές πινελιές από το απαραίτητο "χρώμα". Η πρωτοτυπία έγκειται κυρίως στο σχολιασμό της επικαιρότητας και στα συμπεράσματα που ο αναγνώστης οφείλει να βγάλει από την πορεία των εξελίξεων.
Ηδη από τις 14/5/68, η εφημερίδα εκτιμά πως "μοιραίως η Γαλλία θα φθάση μίαν ημέραν ενώπιον του διλήμματος να υποκύψη εις την ωργανωμένην κομμουνιστικήν βίαν ή να καταστήση αδύνατον την άσκησίν της με μέρα δρακόντια". Προς αποφυγή κάθε παρεξήγησης, το αμέσως επόμενο σχόλιο εξηγεί, με αφορμή την πανευρωπαϊκή φοιτητική αναταραχή, ότι "σήμερον οι καθηγηταί του Πανεπιστημίου έχουν ένα πρόσθετον λόγον να υποστηρίζουν τας απόψεις και το έργον της Εθνικής Κυβερνήσεως", καθώς "με δέος αναλογίζονται ότι και εδώ τα πράγματα θα έφθαναν κάποτε εις σχετικόν σημείον". Το μάθημα επαναλαμβάνεται στις 18/5, με (φαινομενικούς) αποδέκτες αυτή τη φορά τους αφελείς ευρωπαίους που δεν έβρισκαν την ενταύθα Εθνοσωτήριο επαρκώς σικ για τα γούστα τους. Καθώς μάλιστα η εξέγερση εκεί επεκτείνεται, οι διδακτικοί τόνοι εδώ ανεβαίνουν: "Τα όσα συμβαίνουν τας τελευταίας ημέρας εις την Γαλλίαν και εις κάπως μικροτέραν κλίμακα εις την Δυτικής Γερμανίαν, θα πρέπει να υπενθυμίσουν εις ωρισμένους `δημοκράτας' της Δυτικής Ευρώπης ότι καθίσταται κάποτε αναγκαία η λήψις εκτάκτων μέτρων δια την προστασίαν του κράτους από την ανατρεπτικήν δραστηριότηταν της άκρας Αριστεράς".
Η ιδιόρυθμη αυτή εκδήλωση "αλληλεγγύης" φτάνει μέχρι τον εντοπισμό εκείνων των Γάλλων που αναζητούν ένα λοχία (ή, έστω, ταξίαρχο) για να τους σώσει. "Πιστεύω ότι οι νεαροί δεν ξέρουν τι θέλουν", δηλώνει ένας ανώνυμος παριζιάνος στην απεσταλμένη του "Ελεύθερου Κόσμου", Αλεξάνδρα Στεφανοπούλου (1/6/68). "Οτι τους εκμεταλλεύονται οι κομμουνισταί που είναι οι μόνοι καλά Gωργανωμένοι. Οτι τα πράγματα έχουν φθάσει σε τέτοιο σημείο που δεν υπάρχουν παρά δυο περιπτώσεις για να σταματήσει αυτή η κατάστασις: Ή θα συμβή στο Παρίσι ό,τι και στην Πράγα το 1948 και θα καταλάβουν την εξουσία οι κομμουνιστές ή θα αναλάβη ο στρατός να μας σώση και να επιβάλη στρατιωτική δικτατορία. Φοβόμαστε την πρώτη περίπτωση. Ελπίζουμε να προλάβη ο στρατός".
Με όλα αυτά δεδομένα, είναι απόλυτα ευνόητος ο ενθουσιασμός που κατέλαβε την ελληνική εθνικοφροσύνη στη θέα των τανκς που έκοβαν βόλτες έξω από το Παρίσι και, λίγο αργότερα, στο άκουσμα της απαγόρευσης των οργανώσεων της επαναστατικής αριστεράς. "Κάπως αργά -καθ' ημάς-", θριαμβολογεί η εφημερίδα την 1η Ιουνίου, "ο στρατηγός Ντε Γκωλ αντελήφθη, επί τέλους, το βάραθρον εις το οποίον οδηγείται η χώρα και απεφάσισε, κατόπιν ανεξηγήτων δισταγμών, να χρησιμοποιήση την μόνην γλώσσαν την οποίαν καταλαβαίνουν οι θανάσιμοι εχθροί της ελευθερίας. Την στιγμήν αυτήν της εσχάτης αναμετρήσεως με τον κομμουνισμόν, όλαι άι ελεύθεραι χώραι θέτουν κατά μέρος την πικρίαν των δια την εξωτερικήν πολιτικήν του και τάσσονται ολοψύχως παρά το πλευρόν του, ευχόμεναι να σώση την πατρίδα του. Ιδιαιτέρως δε ο ελληνικός λαός, ο οποίος διέφυγε προ έτους από παρόμοιον θανάσιμον κίνδυνον"...

(Ελευθεροτυπία, 21/6/1998)

 

www.iospress.gr                                   ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ  -  ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ