ΟΙ ΑΡΡΩΣΤΙΕΣ ΤΩΝ ΔΙΑΚΟΠΩΝ


Και ασθενείς και οδοιπόροι 

1.   2.   3.

 

...και οι χαλκέντεροι ντόπιοι

Η γλώσσα των αριθμών, όπως συνηθίζεται να λέγεται, είναι αμείλικτη. Αν είναι έτσι τα πράγματα, τότε η αιγαιοπελαγίτικη στατιστική που επεξεργαζόμαστε, μας οδηγεί σε, φαινομενικά, παράδοξα συμπεράσματα. Οπως μπορείτε να διαπιστώσετε από τους πίνακες που δημοσιεύουμε, οι μόνιμοι κάτοικοι του ειδυλλιακού νησιού μας την περίοδο της τουριστικής αιχμής δεν παθαίνουν σχεδόν τίποτα -εν αντιθέσει, βεβαίως, με τους ανέμελους παραθεριστές. Οι ντόπιοι, μάλιστα, κατά τους θερινούς μήνες φαίνεται ότι επισκέπτονται το αγροτικό ιατρείο για λόγους παραπλήσιους με τους φιλοξενούμενούς τους (αλλά, προφανώς, πολύ πιο σπάνια) και πάντως όχι για νοσήματα που τους βασανίζουν τους υπόλοιπους μήνες. Προξενεί εντύπωση ότι, π.χ, κανείς τους δεν παρουσιάζει οποιοδήποτε καρδιαγγειακό πρόβλημα τον Αύγουστο.
Το φαινόμενο, προφανώς, δεν έχει και μεγάλη σχέση με την πραγματική εικόνα της δημόσιας υγείας του νησιού. Οι ερμηνείες που μπορούμε να αναζητήσουμε αγγίζουν περισσότερο κοινωνικές και άλλες παραμέτρους της ζωής των κατοίκων των Κυκλάδων. Το καλοκαίρι, οι ρυθμοί της καθημερινότητας ανεβαίνουν κατακόρυφα, η σχέση ελεύθερου προς τον εργάσιμο (και οικονομικά πολύτιμο) χρόνο ανατρέπονται δραματικά. Η τοπική οικονομία βγαίνει από την "χειμερία νάρκη" της, και ο κλάδος των τουριστικών υπηρεσιών δουλεύει όλο το 24ωρο: Ξενοδοχεία, ταβέρνες, ενοικιαζόμενα δωμάτια, καφενεία, μπάρ κ.λπ, αλλά και οι λίγες δημόσιες υπηρεσίες, τα εμπορικά καταστήματα, τα σουπερμάρκετ, τα ψαροκάικα, οι μεταφορείς τροφίμων και ποτών. Ακόμα και οι μικρές καλλιέργειες ή οι κτηνοτροφικές μονάδες, πρέπει να αποδώσουν στο μάξιμουμ.
Σε μιά τέτοια ένταση -που θυμίζει, σε μικρογραφία, τις συνθήκες παραγωγής μιάς μεγαλούπολης- οι κάτοικοι του νησιού "λειτουργούν" παρόμοια με τους αγχώδεις επισκέπτες τους. Και επομένως, η συμπεριφορά τους και στα θέματα της προσωπικής υγείας δεν μπορεί να διαφέρει από 'κείνη των μαζανθρώπων, όπως τους έχει μανιπουλάρει ο "αστικός εκσυγχρονισμός". Με λίγα λόγια, η επίσκεψη στο γιατρό δεν γίνεται για "ψύλλου πήδημα". Οι νησιώτες καταφεύγουν στον γιατρό μόνο για να πάρουν λίγα παυσίπονα όταν οι πάσης φύσεως πόνοι τους γίνουν αφόρητοι, να "ράψουν" ένα βαθύ τραύμα, να αντιμετωπίσουν έναν υψηλό πυρετό που δεν υποχωρεί, ή να περάσουν νάρθηκες στα κατάγματά τους. Προστρέχουν, δηλαδή, μόνο όταν το περιστατικό είναι πραγματικά επείγον. Οπως διαβάζουμε στο βιβλίο συμβάντων του ιατρείου, πολλοί υποφέρουν από "οξεία οσφυοϊσχυαλγία", γεγονός που δεν πρέπει να είναι άσχετο με την ένταση και το βάρος της δουλειάς. Αρκεί μόνο να σκεφτούμε τα εκατοντάδες χιλιάδες κιβώτια με τις μπύρες και τα εμφιαλωμένα νερά που διακινούνται καθημερινά στο Αιγαίο. Για να φτάσει στο τραπέζι του τουρίστα το δροσερό ποτό του, ποιος ξέρει πόσα ισχία έχουν σακατευτεί, πόσοι κυκλαδίτες (αλλά και Αλβανοί μετανάστες) έχουν τσακίσει τα χέρια και τα πόδια τους.
Είναι περιττό να τονιστεί ότι οι ντόπιοι σε καμιά περίπτωση δεν παθαίνουν εγκαύματα ή ηλιάσεις, δηλητηριάσεις ή άλλες ασθένειες "προσαρμογής" στις τοπικές συνθήκες. Ούτε υποφέρουν από τσιμπήματα εντόμων, αλλεργίες ή ωτίτιδες -ασθένειες κατ' εξοχήν τουριστικές. Οταν όμως, φύγουν τα καραβάνια των επισκεπτών και οι άνθρωποι ξαναβρούν τους ρυθμούς τους, τότε -και ανάλογα με το εισόδημα που κατάφεραν να μαζέψουν- θα ενδιαφερθούν για τα μονιμότερα προβλήματα της υγείας τους. Αλλά τότε, δεν θα αρκεστούν στην νοσηλεία του πρωτόγονου τοπικού ιατρείου. Θα πάρουν το καράβι για τις μεγάλες νοσοκομειακές μονάδες και τους μεγαλογιατρούς της πόλης.




Ενας Αμερικανός στην Ελλάδα

Ο προσεκτικός Αμερικανός που επιθυμεί να κάνει διακοπές στη χώρα μας θα πληροφορηθεί από επίσημα χείλη ότι "η Ελλάδα έχει ήπιους, υγρούς χειμώνες και ζεστά, ξηρά καλοκαίρια. Υπάρχει σημαντική διαφορά κλίματος μεταξύ της νότιας και της βόρειας Ελλάδας." Ειδικά για την Αθήνα, ο υποψήφιος επισκέπτης θα μάθει ότι "η μόλυνση είναι μείζον πρόβλημα." Θα του τονίσουν επίσης ότι "η Ελλάδα έχει απαγορεύσει πολλά φάρμακα που περιέχουν κωδεϊνη. Αν δεν διαθέτετε συνταγή ιατρού που εξηγεί το λόγο για τον οποίο κάνετε χρήση αυτού του φαρμάκου, κινδυνεύετε να καταδικαστείτε σε καταβολή προστίμου 850-85.000 δολαρίων και σε φυλάκιση μέχρι 10 ετών."
Οι αρμόδιες αρχές των ΗΠΑ συνιστούν τρία εμβόλια για την Ελλάδα (ηπατίτιδας Α, ηπατίτιδας Β και τύφου), καθώς και όλα τα λοιπά συνήθη εμβόλια, αλλά σημειώνουν ότι δεν είναι υποχρεωτικά και ότι οι εμβολιασμοί εξαρτώνται από το ιατρικό ιστορικό του ταξιδιώτη, τη διάρκεια της παραμονής του στην Ελλάδα και το σκοπό της επίσκεψής του.
Οι αρχές εφιστούν ακόμα την προσοχή του επισκέπτη σε ορισμένες ασθένειες που προκαλούνται από έντομα (λεϊσμανίαση, τύφος, εγκεφαλίτιδα, αιμορραγικός πυρετός) ή από τροφή και νερό (δυσεντερία, διάρροιες, τυφοειδής πυρετός, εχινοκοκκίαση). Σημειώνεται επίσης ότι παρατηρούνται κρούσματα ιλαράς και διφθερίτιδας, καθώς και ότι ο κίνδυνος γρίπης περιορίζεται από τον Νοέμβριο μέχρι τον Απρίλιο.
Οι πληροφορίες προέρχονται από το Travel Health Online, την εταιρία που παρέχει πληροφορίες υγείας στις διπλωματικές και στρατιωτικές αποστολές των ΗΠΑ σε όλο τον κόσμο. Ισως, όμως, πιο ενδιαφέρουσες είναι οι συμπληρωματικές πληροφορίες που παρέχει το ίδιο το Στέιτ Ντιπάρτμεντ: "Οσοι επισκέπτονται την Ελλάδα πρέπει να είναι προετοιμασμένοι να οδηγούν αμυντικά, διότι η Ελλάδα έχει το μεγαλύτερο ποσοστό θανατηφόρων τροχαίων ατυχημάτων σ' ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ενωση. Η πυκνή κυκλοφορία και το άγριο έδαφος στα νησιά κάνει πολύ επικίνδυνα τα μοτοποδήλατα. Οι περισσότεροι πολίτες των ΗΠΑ που έπεσαν θύματα τροχαίων στην Ελλάδα οδηγούσαν μηχανάκια. Οι ιδιοκτήτες των νοικιασμένων μοτοποδηλάτων δεν είναι υποχρεωμένοι να έχουν ασφαλιστική κάλυψη. Ο ενοικιαστής οφείλει να πληρώσει τη ζημιά που προκλήθηκε στο μηχανάκι, καθώς και στην ιδιοκτησία τρίτων."


Το νεράκι του διαβόλου 

Εκανε τα εμβόλιά του, ντύθηκε με τα κατάλληλα ελαφρά ρούχα, φόρεσε τα γυαλιά ηλίου και το καπέλο του, πασαλείφθηκε μέχρι αηδίας με αντηλιακά κι εντομοαπωθητικό, και νόμισε πως -επιτέλους!- είναι ασφαλής. Αμ δε... Ο υπ' αριθμόν ένα κίνδυνος καραδοκεί πάντα, στο ευάλωτό του σημείο. Τη στιγμή που, μούσκεμα στον ιδρώτα ή ροδοψημένος από τον ήλιο, λαχταρά λίγη δροσιά, εκατομμύρια βακτηρίδια κι άλλοι παρεμφερείς μικροοργανισμοί ετοιμάζονται να διεισδύσουν υπονομευτικά στον οργανισμό του μέσα από το φαινομενικά πιο αθώο αγαθό: το νεράκι του Θεού!
Δεν υπάρχει ταξιδιωτικός οδηγός που να μην εφιστά την προσοχή του τουρίστα σ' αυτό το κρίσιμο σημείο: η επαγρύπνηση για την ποιότητα του νερού που καταναλώνει οφείλει είναι το Α και το Ω των φροντίδων του για υγιεινές διακοπές. "Σε περιοχές με κακές υγειονομικές συνθήκες", εξηγεί η αρμόδια υπηρεσία των ΗΠΑ, "μονάχα τα ακόλουθα ροφήματα ενδέχεται να είναι ασφαλή προς πόσιν: βρασμένο νερό, ζεστά ροφήματα -όπως καφές ή τσάι- που φτιάχνονται με βρασμένο νερό, κονσερβαρισμένα ή εμφιαλωμένα αεριούχα ποτά, μπίρα και κρασί. Είναι ασφαλέστερο να πιεί κανείς από κονσέρβα ή μπουκάλι από το να πιει από ένα δοχείο που δε γνωρίζει αν ήταν καθαρό και στεγνό. Ωστόσο, το μέρος της κονσέρβας ή της μπουκάλας που θα έρθει σε επαφή με το στόμα θα πρέπει να σκουπιστεί καλά. Οπου το νερό είναι μολυσμένο, οι ταξιδιώτες θα πρέπει να μην πλένουν τα δόντια τους με νερό της βρύσης" (Center of Desease Control " Food and Water and travellers' diarrhea"). 
Οι προφυλάξεις αυτές αφορούν, φυσικά, πρώτα και κύρια όσους ταξιδεύουν στον Τρίτο Κόσμο, όπου σύμφωνα με τα λόγια ενός γιατρού "καλό είναι να θεωρείτε το νερό σαν μη-ασφαλές προς πόσιν, εκτός κι αν ξέρετε κατηγορηματικά το αντίθετο". Για την περίπτωση που το βράσιμο του νερού είναι αδύνατο, οι περισσότεροι οδηγοί συνιστούν την απολύμανσή του με δισκία, σταγόνες ή κρυστάλλους ιωδίνης, προειδοποιώντας όμως τους χρήστες να μην το παρακάνουν: "Υπερβολική χρήση ιωδίνης είναι επικίνδυνη". Αντίθετα, τα φορητά φίλτρα θεωρούνται προβληματικά, καθώς "οι μικροσκοπικοί πόροι τους συνήθως αφήνουν τους ιούς να περάσουν, κι έτσι δεν προστατεύουν απέναντι στην ηπατίτιδα Α, τους ιούς που προκαλούν διάρροια και άλλες αρρώστιες" (D.Scroeder "Staying healthy").
Ειδική αναφορά γίνεται πάντα στους κινδύνους που εγκυμονεί ένας δροσιστικός φρουτοχυμός ή κάποιο άλλο ντρινκ με παγάκια. "Ο πάγος μπορεί να γίνεται από μη-ασφαλές νερό και ως εκ τούτου θα πρέπει να αποφεύγεται", αποφαίνεται κατηγορηματικά το αμερικανικό υγειονομικό. Ανάλογα με τον τόπο, υπάρχουν όμως κι εδώ εξαιρέσεις και (κυρίως) διαβαθμίσεις: "Ο πάγος παράγεται από απολυμασμένο νερό κάτω από υγιεινές συνθήκες και ως εκ τούτου είναι θεωρητικά ασφαλής", μας πληροφορεί λχ ένας οδηγός για την Ταϊλάνδη. "Κατά τη μεταφορά του στο τοπικό εστιατόριο, όμως, οι συνθήκες δεν είναι και τόσο υγιεινές (μπορεί να δείτε κολόνες πάγου να σέρνονται στο δρόμο!). Ενας εμπειρικός κανόνας είναι ότι ο θρυμματισμένος πάγος μπορεί να προέρχεται από παγοκολόνα (η οποία ίσως δεν είχε την πρέπουσα μεταχείριση), ενώ οι κύβοι παραδίδονται από το εργοστάσιο σε σφραγισμένο πλαστικό" (Joe Cummings "Thailand, a survival kit", 1992).
Αυτά όσον αφορά την περιφέρεια. Ομως και στην Ευρώπη, τα πράγματα δεν είναι απολύτως ασφαλή. "Το νερό της βρύσης είναι κατά κανόνα ασφαλές εξηγεί στο υπερπόντιο κοινό του ένας άλλος οδηγός, "στη Νότια Ευρώπη μπορεί όμως να περιέχει ορισμένους μικροοργανισμούς στους οποίους το σώμα σας θα χρειαστεί πρώτα να εθιστεί. Γι' αυτό, τις πρώτες μέρες να πίνετε μικρές μόνο ποσότητες". Προσοχή, ιδίως, στα ειδυλλιακά τοπία που εξαπατούν: "Το γάργαρο αλπικό ποταμάκι μπορεί να δείχνει καθαρό σαν κρύσταλλο και πολύ θελκτικό, πριν όμως το πιείτε, πρέπει να είσαστε απόλυτα σίγουροι ότι δεν υπάρχουν άνθρωποι ή γελάδια λίγο πιο πάνω" ("Medditerranean Europe on a shoestring", 1993).
Τι απομένει στον απελπισμένο τουρίστα; Το εμφιαλωμένο! Εκτός, φυσικά, κι αν τύχει να διαβάσει στον τύπο για τα κολοβακτηρίδια που ανακαλύπτονται κάθε τρεις και λίγο στις υπεράνω πάσης υποψίας φιάλες, εγχώριες κι αλλοδαπές...

(Ελευθεροτυπία, 31/5/1998)

 

www.iospress.gr                                   ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ  -  ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ