ΑΘΗΝΑ - ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ


Η μάχη των πολεμικών μουσείων 

1.   2.   3. 

 

Οι δυο όψεις


Η ΚΟΙΝΗ ΕΠΕΤΕΙΟΣ. Η ναυμαχία του Ναυαρίνου δίνει το παρών και στα δύο μουσεία. Ελληνες (1) και Τούρκοι (2) τιμούν ο καθένας με τον τρόπο του την καταστροφή του τουρκοαιγυπτιακού στόλου από τους Ευρωπαίους το 1827.

ΤΗΣ ΚΟΡΕΑΣ. Και τα δυο μουσεία περηφανεύονται για τη συμμετοχή των "Φρουρών του Εθνους" στον υπερπόντιο "Πρώτο πόλεμο του ΟΗΕ" (1950-53). Το "μάθημα ελευθερίας" προς τους "κίτρινους", κατά το γνωστό εμβατήριο, ήταν προφανώς κοινό. Οι όποιες διαφορές αφορούν το στιλ: στην Αθήνα προτιμήθηκαν χάρτες και φωτογραφίες (3), στην Κωνσταντινούπολη τα λάφυρα από τους "Ερυθρούς" (4).

Ο ΕΜΦΥΛΙΟΣ. Διακριτική υπόμνηση του Εμφύλιου στο Πολεμικό Μουσείο της Αθήνας: "Φλογοβόλο Μ2-2, αμερικανικής κατασκευής. Χρήση: από τον Ελληνικό Στρατό στις επιχειρήσεις της περιόδου 1946-49 και από το Ελληνικό Εκστρατευτικό Σώμα στην Κορέα (1950-53)" (5).

Ο ΑΛΛΟΦΥΛΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΕΧΘΡΟΣ. Η μορφή του "αλλόφυλου" εσωτερικού εχθρού απουσιάζει διακριτικά και από τα δύο πολεμικά μουσεία. Μονάχα σ' ένα σκίτσο που εκτίθεται στο ελληνικό, με τίτλο "κατάσκοποι", διακρίνει ο προσεκτικός παρατηρητής Τσάμηδες μουσουλμάνους κρατούμενους του Ελληνα φαντάρου (6). Στην Τουρκία, η εθνοκάθαρση του Κουρδιστάν βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, και η μουσειακή της απεικόνιση θα καθυστερήσει λιγάκι απ' ό,τι φαίνεται.

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ. Η έκθεση της πολεμικής ιστορίας των Ελλήνων ξεκινά με μια αναπαράσταση μυκηναϊκού κράνους (1). Για τους Τούρκους, η πρώτη ιστορική αναφορά γίνεται για το πέρασμα των οσμανλίδων στην Ευρώπη το 1353 (2). Και οι δυο πλευρές οικειοποιούνται διακριτικά κάποιο παλιότερο -και "εθνικά αδέσποτο"- πολιτισμό: αντίγραφα προελληνικών όπλων κι εργαλείων από το Σέσκλο, το Διμήνι και τις Κυκλάδες στην Αθήνα (3), πίνακας με τον Ούννο Αττίλα στην Κωνσταντινούπολη (4).

ΤΟ ΜΕΓΑΛΕΙΟ. Χαρτογραφική αποτύπωση των απώτατων επεκτάσεων του εθνικού χώρου στο παρελθόν. Στην Αθήνα, πρόκειται φυσικά για το Κράτος του Μεγάλου Αλεξάνδρου (5). Στην Κωνσταντινούπολη, για την Οθωμανική αυτοκρατορία εν έτει 1699 (6).

ΟΙ ΕΘΝΟΜΑΡΤΥΡΕΣ. Θύματα επώνυμα, επιστρατευμένα το καθένα από "τη δική του" πλευρά σαν αποδεικτικά στοιχεία της (έμφυτης;) αγριότητας του "Αλλου". Κατά σύμπτωση, προέρχονται και τα δύο από την ίδια σύρραξη. Στην Αθήνα, πρόκειται για τον επίσκοπο Σμύρνης Χρυσόστομο που σκοτώθηκε από τους Τούρκους το 1922 (7). Στην Κωνσταντινούπολη, για τον Σουλεϊμάν Φετχί που "μαρτύρησε κατατρυπημένος πισώπλατα από ξιφολόγχες επειδή δεν φώναξε 'Ζήτω ο Βενιζέλος' κατά την ελληνική εισβολή στη Σμύρνη το 1919" (8).

ΟΙ ΗΡΩΙΔΕΣ. Παραδείγματα προς μίμηση, αλλά και απόδειξη του μεγαλείου της Φυλής, οι γυναίκες της εμπόλεμης ζώνης. Η ελληνική εκδοχή αφορά φυσικά τις "γυναίκες της Πίνδου" στον πόλεμου του '40 (9). Στην τουρκική περίπτωση έχουμε τις "χωρικές που μεταφέρουν πυρομαχικά" στο στρατό του Κεμάλ κατά των Αγγλογάλλων στον Πρώτο Παγκόσμιο. (10)

ΤΑ ΛΑΦΥΡΑ. Μικροαντικείμενα του εχθρού εκτίθενται προς επικύρωση της σημασίας των νικηφόρων στιγμών του παρελθόντος ("τους τα πήραμε όλα"). Αντικείμενα καθημερινά και, παραδόξως, οικεία στους νικητές, απόδειξη κι αυτό της κοινής κληρονομιάς στο λαϊκό πολιτισμό: μια τούρκικη μπακιρένια τσαγέρα στην Αθήνα (11), ένα "γιουνάν φες" από το 1897 στην Κωνσταντινούπολη (12).

ΤΑ ΧΟΤΣΚΙΣ. Πολυβόλα του ελληνικού και του τουρκικού στρατού στην Κωνσταντινούπολη (13) και την Αθήνα (14). Γαλλικής κατασκευής, χρησιμοποιήθηκαν και από τις δύο πλευρές στη Μικρασία.

Ο ΕΘΝΙΚΟΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ. Το διώξιμο των αλλοφύλων από τα πάτρια εδάφη. Στην Αθήνα ο Νικολάκης Μητρόπουλος υψώνει τη σημαία της Επανάστασης πάνω στα πτώματα της φρουράς των Σαλώνων (16). Στην Κωνσταντινούπολη, το τουρκικό ιππικό στη Μικρασία πετά του Ελληνες "εισβολείς" στη θάλασσα (15).

Ο ΕΘΝΑΡΧΗΣ. Στο Μουσείο της Κωνσταντινούπολης, αντικείμενο της ύψιστης προσωπολατρίας, ο Κεμάλ Ατατούρκ. Εκτίθενται ρούχα από τη γκαρνταρόμπα του (17) και φυσικά ο οπλισμός του. Ελλείψει αντίστοιχης φυσιογνωμίας, στην Αθήνα βολευόμαστε με τα αξεσουάρ του Στρατάρχη Παπάγου (18).

Η ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΑΔΕΛΦΩΝ. Πρώτος Βαλκανικός Πόλεμος και ο ελληνικός στρατός πετά τους Τούρκους έξω από την Ηπειρο (19). Το Πολεμικό Μουσείο της Κωνσταντινούπολης, αντίστοιχα, τιμά την "ειρηνευτική επιχείρηση" που έδωσε στους Τουρκοκύπριους μια πατρίδα (20,21).


(Ελευθεροτυπία, 22/3/1998)

 

www.iospress.gr                                   ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ  -   ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ