ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΕΣΤ ΠΑΡΘΕΝΙΑΣ


Υμένας με αιώνια αντοχή 

1.   2.   3. 

 

Αν η ζωή είναι το πολυτιμότερο αγαθό του ανθρώπου, η παρθενία εμφανίζεται ως το πολυτιμότερο αγαθό της γυναίκας. Στο γύρισμα του αιώνα, οι άντρες ανακαλύπτουν και πάλι τις αξίες των παππούδων τους.


Η αγνότητα σε καιρούς μεταμοντέρνους

Καλή και άγια η πρωτοβουλία της Βάσως Παπανδρέου να καλέσει τις ευρωπαίες υπουργούς και βουλευτές να καταδικάσουν τα "τεστ αγνότητας" στην Τουρκία. Εξίσου λογική και η συντονισμένη κίνηση της Αγγέλας Κοκκόλα, ευρωβουλευτού του ΠΑΣΟΚ, και της γερμανίδας σοσιαλίστριας συναδέλφου της Λίσι Γκρόνερ να καταθέσουν από κοινού ψήφισμα στο Ευρωκοινοβούλιο, ζητώντας την καταδίκη αυτής της πρακτικής που θίγει με τον πλέον βάναυσο τρόπο τα δικαιώματα των γυναικών στην Τουρκία (βλ. τις επόμενες στήλες). Είναι προφανές ότι ο συστηματικός έλεγχος της παρθενίας ως μέσο θεσμοποιημένης κρατικής βίας κατά των γυναικών σε μία χώρα δεν ήταν δυνατό να περάσει απαρατήρητος. Η κατανόηση ωστόσο του φαινομένου δεν θα είναι πλήρης, αν το συγκεκριμένο γεγονός δεν συναρτηθεί με τις ανησυχητικές διαστάσεις που τείνει να αποκτήσει η "επανεκτίμηση" της παρθενίας σε πολλές σύγχρονες κοινωνίες.
Πόσο τουρκική αποκλειστικότητα αποτελούν στις ημέρες μας τα "τεστ αγνότητας"; Από όσο γνωρίζουμε, περίπου ασχολίαστη πέρασε η πληροφορία -ορθή ή μη, αδιάφορο- ότι η Νταϊάνα είχε υποβληθεί σε αντίστοιχο ("εθιμοτυπικό") έλεγχο προκειμένου να κριθεί κατάλληλη για το κρεβάτι του διαδόχου. Αλλά και στις δίκες βιασμού, η ποινή του δράστη εμφανίζεται στις στατιστικές σαφώς υψηλότερη, όταν αποδειχθεί ότι το θύμα δεν είχε προηγούμενες ερωτικές σχέσεις και ο βιασμός της αφαίρεσε την παρθενία. Απολύτως άσχετα μεταξύ τους, τα δύο παραδείγματα υποδεικνύουν απλώς ότι οι γυναίκες ταξινομούνται (δηλαδή αξιολογούνται) με βάση τον υμένα τους και σε κοινωνίες στις οποίες η θεσμική ρύθμιση του ελέγχου της αγνότητας θα ήταν πραγματικά αδιανόητη.
Από έκθεση που έδωσε στη δημοσιότητα η Διεθνής Αμνηστία με αφορμή την Ημέρα της Γυναίκας (1995), τα τεστ παρθενίας αποδεικνύονταν διαδεδομένη πρακτική κατά των κρατούμενων γυναικών. Ενα χρόνο αργότερα, γινόταν γνωστό ότι στην Ινδονησία η αγαμία θεωρείται απαραίτητο προσόν για τις γυναίκες που αποφασίζουν να μπουν στις τάξεις του στρατού ή της αστυνομίας. Προτού γίνουν δεκτές στη στρατιωτική ακαδημία, οι υποψήφιες υποβάλλονται σε γυναικολογική εξέταση από γυναίκα γιατρό, η οποία καλείται να πιστοποιήσει κατά πόσον ο παρθενικός τους υμένας παραμένει άθικτος. Σε ένα διαφορετικό επίπεδο, εκείνο της επίμονης επιβίωσης μακραίωνων παραδόσεων, σε απομακρυσμένα χωριά της Ανω Αιγύπτου η νύφη, στις περισσότερες περιπτώσεις ένα κοριτσάκι δώδεκα περίπου ετών, υφίσταται τη νύχτα του γάμου της ένα δημόσιο τεστ αγνότητας: η μαμή διπερνά τον υμένα του παιδιού με το δάχτυλο ή με ένα αιχμηρό αντικείμενο και επιδεικνύει το αίμα στους καλεσμένους. Ανάλογες γαμήλιες τελετουργίες αναφέρει η εργασία των Μαρί Ασαάντ και Τζούντιθ Μπρους στον καταυλισμό του Μακάταμ που βρίσκεται στις παρυφές του Καϊρου: η μαμή ελέγχει και εκεί την παρθενία της νύφης, ενώ πολύ συχνά το σεντόνι με το αίμα της πρώτης νύχτας του γάμου εκτίθεται σε δημόσια θέα. Τεστ αγνότητας κατά παραγγελία συνεχίζουν να εκτελούνται σε χώρες της Λατινικής Αμερικής: καθώς πολλοί άνδρες θέλουν να εξασφαλίσουν ότι θα παντρευτούν παρθένα, ειδικά κέντρα αναλαμβάνουν με το αζημίωτο την προσοδοφόρα επιχείρηση να εκδίδουν πιστοποιητικά αγνότητας για τις μέλλουσες συζύγους.
Δεν χρειάζεται όμως να πάμε τόσο μακριά για να εντοπίσουμε τις πολλές και ποικίλες σύγχρονες εκδοχές του ελέγχου της παρθενίας. Πριν από λίγα μόλις χρόνια, ένα υποχρεωτικό τεστ αγνότητας περίμενε στα βρετανικά αεροδρόμια τις μετανάστριες από τις χώρες του Τρίτου Κόσμου. Καθώς ο θατσερικός νόμος επέτρεπε την είσοδο στη χώρα μόνο στις συζύγους ή τις αρραβωνιαστικές των εγκατεστημένων ήδη στη Βρετανία μεταναστών, οι γυναίκες που πατούσαν το αγγλικό έδαφος υποβάλλονταν αμέσως στον εξευτελισμό να αποδείξουν ότι σχετίζονται με κάποιον άνδρα, ότι δηλαδή δεν είναι παρθένες. Αν ο γυναικολογικός έλεγχος τις έβρισκε "αγνές", οι γυναίκες στέλνονταν αμέσως πίσω στη χώρα τους. Οι αντιδράσεις που προκλήθηκαν, όταν αποκαλύφθηκε η κρυφή αυτή πρακτική των βρετανικών αρχών, οδήγησαν τελικά στην κατάργηση του αποτρόπαιου "μέτρου". Αλλά δεν αναιρούν το γεγονός ότι σε μια "ανεπτυγμένη" χώρα το τεστ αγνότητας μπορεί και σήμερα ακόμη να χρησιμοποιείται ως όπλο σε βάρος μιας συγκεκριμένης κατηγορίας γυναικών.
Το πρόβλημα έχει και άλλες διαστάσεις: Η τόσο κοινή σε διαφορετικούς πολιτισμούς αντίληψη ότι η παρθενία αποτελεί βασικό -αν όχι απαραίτητο- γυναικείο προσόν τροφοδοτεί στις ημέρες την ιδιότυπη ιατρική βιομηχανία των "παρθενορραφών". Οπως προκύπτει από τα αρκετά διαθέσιμα στοιχεία, η αποκατάσταση του υμένα αποτελεί τρέχουσα πρακτική σε χώρες τόσο διαφορετικές όσο η Κίνα και η Αλβανία. Η "Τσάινα Γουίμενς Νιους" έχει εντοπίσει το φαινόμενο από τις αρχές του 1994: μέσα σε ελάχιστους μήνες, περισσότερες από εκατό ανάλογες επεμβάσεις είχαν πραγματοποιηθεί σε δύο νοσοκομεία του Πεκίνου. Πιεσμένες κι αυτές από την έμμονη ιδέα των ανδρών να παντρευτούν παρθένα, πολλές νεαρές Αλβανές καταφεύγουν στην ίδια λύση, η οποία, αν ισχύουν τα σχετικά ρεπορτάζ, κοστίζει αρκετά για τα δεδομένα της χώρας (8.000 δραχμές), ενώ πραγματοποιείται παράνομα και σε απαράδεκτες συνθήκες υγιεινής.
Αν η "παρθενορραφή", πασίγνωστη και στη μεταπολεμική Ελλάδα, εμφανίζεται ως τρέχον αίτημα στις μεταβατικές κοινωνίες, η παρθενία μοιάζει να αποκτά μια νέα αίγλη και στις "ανεπτυγμένες" χώρες της Δύσης. Είναι βέβαιο ότι στις χώρες αυτές η παρθενία δεν κρίνει πλέον την ανταλλακτική αξία των γυναικών. Η ιδιότυπη, ωστόσο, συντηρητική στροφή που γνωρίζουν τα ήθη των δυτικών κοινωνιών κατά τα τελευταία χρόνια έχει φέρει και πάλι στη μόδα τον ρητό έλεγχο της γυναικείας (και όχι μόνο) σεξουαλικότητας. Στο κλίμα αυτό, πληθαίνουν οι φωνές που εκθειάζουν τα αγαθά της παρθενίας, ενώ εκπρόσωποι τόσο της Ορθόδοξης όσο και της Καθολικής Εκκλησίας σπεύδουν να υπενθυμίσουν ότι ο εκτός γάμου ερωτισμός συνεχίζει να συνιστά σοβαρό αμάρτημα. Η αυτονόητη ερωτική ελευθερία των ανθρώπων τίθεται και πάλι στο στόχαστρο και οι προγαμιαίες σχέσεις θεωρούνται ζήτημα αρκούντως φλέγον ώστε να απασχολήσει επί ημέρες τα παράθυρα των οκτώ και μισή.
Βομβαρδισμένοι με τα αντιφατικά μηνύματα της εποχής τους, οι δυτικοί έφηβοι, αγόρια και κορίτσια, μοιάζουν συχνά ανήμποροι να διακρίνουν τις παγίδες ενός νέο-βικτοριανού λόγου που, εγκωμιάζοντας τις αρετές της παρθενίας, ανασυγκροτεί τα πιο καταπιεστικά ιδεολογήματα μιας άλλης εποχής. Αλλωστε πολλές φορές, ιδίως στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι σημερινοί νέοι βρίσκονται αντιμέτωποι με τη συντονισμένη αμφισβήτηση του δικαιώματός τους για σεξουαλική αυτοδιάθεση. Για παράδειγμα, αρκετές είναι τη στιγμή αυτή οι ομάδες που προπαγανδίζουν την υποχρέωσή τους να παραμείνουν αγνοί. Ανάμεσά τους και η θρησκευτική οργάνωση με τον εύγλωττο τίτλο "Η αληθινή αγάπη περιμένει", η οποία έχει βαλθεί να πείσει τους νέους Αμερικανούς ότι σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να αποκτήσουν ερωτικές εμπειρίες προτού έλθει και γι' αυτούς η ώρα της παντρειάς. Η οργάνωση μοιράζει ειδικές ατομικές κάρτες, πάνω στις οποίες αγόρια και κορίτσια υπογράφουν ότι θα τηρήσουν την υπόσχεσή τους και θα παραμείνουν αγνοί μέχρι το γάμο. Τα παιδιά αποκτούν την κάρτα τους σε μια τελετή που θυμίζει γάμο, κατά την οποία οι γονείς τούς φορούν το "δαχτυλίδι της υπόσχεσης" που δεν πρέπει να αφαιρεθεί παρά την πρώτη νύχτα του γάμου. Υποτίθεται ότι από το 1993 που ξεκίνησε η καμπάνια της "Αληθινής αγάπης", έχουν μοιραστεί σχεδόν ένα εκατομμύριο υποσχετικές κάρτες, ενώ στη μεγάλη γιορτή που διοργανώθηκε το 1996 σε στάδιο της Τζόρτζια συγκεντρώθηκαν δεκάδες χιλιάδες παιδιά. Η οργάνωση επιτρέπει την εγγραφή νέων που είχαν κάποια ερωτική εμπειρία, φθάνει να εγγυηθούν ότι στο μέλλον θα απόσχουν από κάθε ερωτική δραστηριότητα. Στις περιπτώσεις αυτές, η υπογραφή της κάρτας συνεπάγεται την "αναγέννηση" της παρθενίας του νέου μέλους. Και μια τελευταία λεπτομέρεια: στο στόχαστρο της "Αληθινής αγάπης" βρίσκεται τόσο η σεξουαλική αγωγή όσο και η αντισύλληψη, πρακτικές καταδικαστέες όσο και η ίδια η ερωτική επαφή. "Δεν υπάρχει προφυλακτικό για την καρδιά", είναι το προσφιλέστερο σύνθημά τους.


(Ελευθεροτυπία, 8/3/1998)

 

www.iospress.gr                                   ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ