ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΚΥΡΟΥΣ


Ο Κύριος με τα κίτρινα 

1.   2.   3. 


ΟΙ ΜΕΝ ΚΑΙ ΟΙ ΔΕ

ΙΣΠΑΝΙΑ
. Η παραχάραξη των ειδήσεων από έντυπα παγκοσμίου φήμης δεν είναι καθόλου πρόσφατο φρούτο. Στη διάρκεια του ισπανικού εμφυλίου πολέμου, λχ, η συντηρητική διεύθυνση των "Νιου Γιορκ Τάϊμς" είχε πετσοκόψει επανειλημμένα τις -αρνητικές για τους φασίστες- ανταποκρίσεις του εξαίρετου Χέρμπερτ Μάθιους. Χαρακτηριστική έχει μείνει η παραχάραξη των τηλεγραφημάτων του για τη μάχη της Γκουανταλαχάρα (1937), την πρώτη δηλαδή μαζική συμμετοχή του ιταλικού εκστρατευτικού σώματος στο πλευρό του Φράνκο: κατά διαταγήν του βοηθού αρχισυντάκτη Ρέϊμοντ Μακόου, η εφημερίδα αντικατέστησε παντού τη λέξη "ιταλοί/ιταλικά" με το "στασιαστές/στασιαστικά". Οταν ο Μάθιους διαμαρτυρήθηκε, η διεύθυνση του εξήγησε ότι "οι Τάϊμς δε μπορούν να κάνουν έμμεση κομμουνιστική προπαγάνδα".

Β.ΙΡΛΑΝΔΙΑ. Αντιμέτωπες με ένα κατεξοχήν "εθνικό θέμα", οι κιριλέ εφημερίδες του Σίτι σπάνια διστάζουν να βάλουν νερό στο δεοντολογικό κρασί τους. Δυο παραδείγματα είναι αρκετά. Το καλοκαίρι του 1978 ο "Ομπσέρβερ" πολτοποίησε ολόκληρο το ένθετο περιοδικό του, τυπωμένο πριν από το καθεαυτό φύλλο της εφημερίδας, όταν ο αρχισυντάκτης της τελευταίας έκρινε "υπερβολικά τολμηρό" ένα άρθρο της ανταποκρίτριάς του στο Ντέρι, Μέρι Χόλαντ. Το ένθετο ξανατυπώθηκε με το άρθρο "ευπρεπισμένο", χωρίς η συντάκτριά του να ενημερωθεί σχετικά. Μια δεκαετία αργότερα, το Μάϊο του 1988, οι "Σάντεϊ Τάϊμς" παραχάραξαν χονδροειδώς τα ρεπορτάζ τριών δημοσιογράφων τους από το Γιβραλτάρ, προκειμένου να "διαψεύσουν" τις αποκαλύψεις της Thames TV (που, επιπλέον, ανήκε σε ανταγωνιστικό συγκρότημα) σχετικά με το φόνο τριών μελών του IRA από τους κομάντος της SAS.

ΙΡΑΝ. Οι τακτικοί αναγνώστες του "Νιούσγιουϊκ" μάλλον θα ένοιωσαν κάπως παράξενα όταν το Νοέμβριο του 1978 άρχισαν οι αποκαλύψεις για τα "μυστικά κονδύλια" του Σάχη. Σύμφωνα με τον πρώην διευθυντή της υπηρεσίας πρωτοκόλλου του ιρανικού Γραφείου Τύπου, Σιαμάκ Ζάντ, ο επικεφαλής του γραφείου του περιοδικού στην Τεχεράνη, Αρνό ντε Μπογκρέϊβ, είχε τσεπώσει κατά καιρούς διάφορα "φακελάκια" έναντι των υπηρεσιών που προσέφερε με τα δημοσιεύματά του στο αιμοσταγές καθεστώς του απόλυτου μονάρχη. Αλλοι παραλήπτες τέτοιων "δώρων" ήταν ο πολύς Ζεράρ ντε Βιλιέ, ο ακροδεξιός Ρόμπερτ Μός της "Ντέϊλι Μέϊλ" κι ένας ευκαιριακός αναλυτής της διεθνούς επικαιρότητας στους λονδρέζικους "Τάϊμς".

ΝΟΜΠΕΛ. Αξιοσημείωτες επισημάνσεις του περιοδικού Lies of Our Times (12/1992) για το πώς χειρίστηκαν τα "έγκυρα" έντυπα των ΗΠΑ τη βράβευση της ινδιάνας Ριγκομπέρτα Μεντσού από τη Γουατεμάλα με το βραβείο Νόμπελ Ειρήνης το 1992, σε σύγκριση με την κάλυψη της βράβευσης του Λεχ Βαλέσα (Πολωνία) και της Αούνγκ Σαν (Βιρμανία): "Η "Γουόλ Στρίτ Τζέρναλ", που είχε αφιερώσει μια στήλη κι ένα κύριο άρθρο υμνώντας την Αούνγκ και το Βαλέσα, παραχώρησε μόλις 44 λέξεις για το βραβείο του 1992. Το "Νιούσγουϊκ", που είχε αφιερώσει σελίδες στην `ατρόμητη', `φλογερή' Αούνγκ και την `ηθική δύναμη' του Βαλέσα, έκρινε πως η Μεντσού άξιζε ένα κομματάκι 81 λέξεων, με τον τίτλο `Πάρτα Κολόμβε!'". Οπως και οι "Νιου Γιορκ Τάϊμς", τα δυο έντυπα έδωσαν επίσης έμφαση στις κατηγορίες της γουατεμαλέζικης χούντας κατά της Μεντσού και αποσιώπησαν πλήρως τους αγώνες της τελευταίας, πράγμα αδιανόητο στις προηγούμενες περιπτώσεις.

ΝΕΦΟΣ. Με τον πρωτοσέλιδο τίτλο "Χωρίς φοβερά μέτρα, η Ν.Υόρκη ανακαλύπτει πως ο αέρας της είναι καθαρότερος", ο "Νιου Γιορκ Τάϊμς" παρουσίασαν στις 13/11/92 τα αποτελέσματα μιας έρευνας σχετικά με τα επίπεδα μόλυνσης της αμερικανικής μεγαλούπολης. Το άρθρο έδινε μεγάλη έκταση στο γεγονός της μείωσης του μονοξειδίου του άνθρακα, αποσιωπώντας πλήρως ότι το νέφος της Ν.Υόρκης οφείλεται κατά 80% σε άλλες ουσίες, το επίπεδο των οποίων κάθε άλλο παρά είχε μειωθεί. Εξίσου παραπειστικά ήταν τα γραφήματα που συνόδευαν το άρθρο και τα οποία ταύτιζαν το μονοξείδιο του άνθρακα με το νέφος. Οι ρίζες της παραχάραξης μπορούν να αναζητηθούν στην εκστρατεία του λόμπι των κατασκευαστικών εταιριών για "απελευθέρωση" των κονδυλίων που προορίζονται για κατασκευή δρόμων στην πόλη και, λόγω ρύπανσης, έχουν "παγώσει" κάτω από την πίεση των οικολογικών οργανώσεων.

ΔΙΟΞΙΝΗ. Aκόμα πιο παραπλανητική είναι η στάση της ναυαρχίδας του αμερικανικού τύπου στο πρόβλημα της διοξίνης. Παρουσιάζοντας λχ τα συμπεράσματα μιας 4ήμερης συνεδρίασης της Υπηρεσίας Προστασίας Περιβάλλοντος (ΕΡΑ) για το θέμα, οι "Νιου Γιορκ Τάϊμς" κατέβαλλαν κάθε δυνατή προσπάθεια να πείσουν πως "η διοξίνη δεν αποτελεί σοβαρό κίνδυνο για καρκίνο, εκτός από τις περιπτώσεις υπερβολικής έκθεσης σ' αυτήν, μέσα σε εργοστάσια ή σε περίπτωση ατυχήματος" (26/9/92). Στην πραγματικότητα, τα συμπεράσματα της ΕΡΑ κινούνταν στην εντελώς αντίθετη κατεύθυνση. Αυτό που υπαγόρευσε τη διαστρέβλωση της πραγματικότητας από την έγκυρη εφημερίδα ήταν οι επενδύσεις της μητρικής της εταιρίας στη χαρτοβιομηχανία, τον κλάδο δηλαδή που κατεξοχήν θίγεται από τη λήψη των προτεινόμενων μέτρων.

ΒΑΛΚΑΝΙΑ. Ηταν 20/1/1992 όταν από τις στήλες της λονδρέζικης "Γκάρντιαν" ο διεθνολόγος Τζόναθαν Αϊαλ εγκαινίαζε τη χορεία των δημοσιευμάτων που επέκριναν την τότε ελληνική εξωτερική πολιτική στα Βαλκάνια: "Η Μακεδονία είναι απομονωμένη και η δυστυχία των Αλβανών στη Σερβία δύσκολα θα μπορούσε να είναι χειρότερη. Ο Σέρβος πρόεδρος είναι βέβαιος ότι θα μπορέσει να ελέγξει το νότο με τη συνεργασία της Ελλάδας. Απέχοντας πολύ από την προώθηση της σταθερότητας, η Ελλάδα, το μοναδικό κράτος της ΕΟΚ στα Βαλκάνια, είναι τώρα με τη θέλησή της συμμέτοχος σ' αυτά τα παιχνίδια". Υστερα από μια επίσκεψή του στην Αθήνα λίγο αργότερα, ωστόσο, ο ίδιος αναλυτής άλλαξε πλήρως απόψεις. Τα επόμενα χρόνια, ως αρθρογράφος της "Γκάρντιαν" και της "Ιντεπέντεντ", ασχολήθηκε κυρίως με την προβολή των ελληνικών δικαίων -αλλά και με την υπεράσπιση των Σέρβων αδελφών μας απέναντι στην "αδικαιολόγητη" δυτική εχθρότητα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Philip Knightley "The first casualty. From Crimea to Vietnam: the war correspondent as hero, propagandist and myth-maker"
(Λονδίνο 1975, εκδ. Quartet). Η ιστορία της δημοσιογραφικής κάλυψης των πολέμων του τελευταίου ενάμιση αιώνα, με έμφαση στους λόγους που κάθε φορά υπαγόρευσαν την αποσιώπηση ή την αποκάλυψη των πραγματικών περιστατικών από τα ΜΜΕ του αναπτυγμένου κόσμου. Το συμπέρασμα που προκύπτει από τη λεπτομερειακή ανάλυση 11 συρράξεων και την εμπεριστατωμένη αναφορά σε άλλες 6 είναι σαφές: χάρη στις "υψηλές" διασυνδέεις τους, οι "έγκυρες" εφημερίδες είναι εκείνες που συνήθως "ανακαλύπτουν" τελευταίες τι πραγματικά συμβαίνει...

Mark Achbar "Κατασκευάζοντας συναίνεση. Ο Νόαμ Τσόμσκυ και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας" (εκδ. Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1996). Το υλικό της ομώνυμης ταινίας περιλαμβάνει ειδικά κεφάλαια για τη συγκρότηση των ΜΜΕ κύρους και τις μεθόδους παραπληροφόρησης που χρησιμοποιούν.

The Progressive. Αριστερό φιλελεύθερο αμερικάνικο περιοδικό με μόνιμες στήλες παρακολούθησης και ελέγχου των μεγάλων ΜΜΕ.

Z Magazine. Το περιοδικό του Νόαμ Τσόμσκι με συχνές αναφορές στα ΜΜΕ και τις μεθόδους παραπληροφόρησης.

Carl Jensen "20 Years of Censored News" (εκδ. Seven Stories Press, Νέα Υόρκη 1997). Απολογισμός 20 ετών λογοκρισίας στα μεγάλα ΜΜΕ από έναν ειδικευμένο μελετητή. 



ΔΕΙΤΕ

Σαλβαδόρ
(Salvador) του Ολιβερ Στόουν (1985). Ο αιματηρότερος από τους εμφυλίους πολέμους της περασμένης δεκαετίας στην Κεντρική Αμερική, μέσα από τη ματιά ενός αρχικά αμέριμνου βορειοαμερικανού free-lancer. Σαρκαστική η καταγγελία της αδιαφορίας των απεσταλμένων των "έγκυρων" ΜΜΕ ("Γουόλ Στριτ Τζέρναλ", τηλεοπτικά κανάλια) να αναζητήσουν τα πραγματικά γεγονότα, πέρα από τις προκατασκευασμένες "αλήθειες" των επίσημων πηγών.

Το δέντρο, ο δήμαρχος και η βιντεοθήκη (L' arbre, le maire et la mediatheque) του Ερίκ Ρομέρ (1994). Εκπληκτική παρουσίαση των -συχνά αντίρροπων- διαπλοκών ανάμεσα στα ΜΜΕ, τους δημοσιογράφους και τα δημόσια πρόσωπα που αποτελούν το αντικείμενο κάποιου ρεπορτάζ. Κι όλα αυτά, δοσμένα με το γνωστό ανάλαφρο τρόπο του αγέραστου γάλλου δημιουργού!

(Ελευθεροτυπία, 1/2/1998)

 

www.iospress.gr                                  ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ  -  ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ