ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΚΥΡΟΥΣ


Ο Κύριος με τα κίτρινα 

1.   2.   3. 

 

Κάποτε νομίζαμε ότι η σοβαρότητα συμβαδίζει με την εγκυρότητα στα μέσα ενημέρωσης. Υπάρχει, όμως, όπως φαίνεται, και ο "έγκυρος" κιτρινισμός. Κι αυτός είναι πολύ χειρότερος από το αδελφάκι του, τον γνήσιο, λαϊκό κιτρινισμό.


Τα ψέματα της εγκυρότητας

Εχουμε συνηθίσει να ακολουθούμε τη διάκριση των μέσων ενημέρωσης σε "έγκυρα" ή "σοβαρά" από τη μια μεριά και "κίτρινα" ή απλώς "λαϊκά" από την άλλη. Με βάση αυτή τη διάκριση, θεωρείται ότι οι ειδήσεις που προέρχονται από τα πρώτα είναι διασταυρωμένες και ορθές, ενώ τα ρεπορτάζ των μέσων της δεύτερης κατηγορίας είναι αναξιόπιστα, ακόμα και φτιαχτά. Μια προσεκτικότερη ματιά στα χαρακτηριστικά των δύο κατηγοριών οδηγεί σε διαφορετικό συμπέρασμα. Ο διαχωρισμός δεν προφυλάσσει τους αναγνώστες και τους τηλεθεατές από το ψέμα, την υπερβολή, την αστήρικτη προπαγάνδα. Συμβαίνει το αντίθετο. Οταν μια είδηση προέρχεται από "λαϊκό" φύλλο, όλοι είναι προετοιμασμένοι να την υποδεχθούν με κάποια επιφύλαξη. Η ίδια είδηση σε ένα πρωτοσέλιδο "έγκυρης" εφημερίδας έχει την ισχύ της απόλυτης αλήθειας.

Αν περιοριστούμε στην εικόνα των μέσων ενημέρωσης στις ΗΠΑ, εκεί δηλαδή που πρωτοεμφανίστηκε ο όρος "κίτρινη δημοσιογραφία", διαπιστώνουμε ότι ακόμα και τα φύλλα ή τα κανάλια με το μεγαλύτερο κύρος είναι γεμάτα ανακρίβειες, υπαγορευμένες ειδήσεις, έως και ωμά ψέματα. Αυτό το αμφιλεγόμενο περιεχόμενο δεν υπονομεύει την εικόνα του κύρους, διότι κατά κανόνα μένει άγνωστο.
Ο πρώτος λόγος είναι ότι τα ίδια κατευθυνόμενα ρεπορτάζ δημοσιεύονται σε όλα τα σοβαρά μέσα. Τα "ανταγωνιστικά" δηλαδή μέσα δεν έχουν κατά κανόνα συμφέρον να αποκαλύψουν τον "κιτρινισμό" του αντιπάλου τους, εφόσον φιλοξενούν ανάλογο θέμα και τα ίδια. Ας πάρουμε ένα πρόσφατο παράδειγμα. Στα μέσα του περασμένου Νοέμβρη δεν υπήρχε ούτε ένα σχόλιο στην "Ουάσιγκτον Ποστ", τους "Νιου Γιορκ Τάιμς", την "Γουόλ Στριτ Τζέρναλ" ή το NBC, το CBS και το ABC που να αμφισβητεί την υποχρέωση των ΗΠΑ να επιτεθούν στο Ιράκ. Προβλήθηκαν τρεις μόνο "εναλλακτικές" προτάσεις: ο βομβαρδισμός του Ιράκ, η δολοφονία του Σαντάμ και η αποστολή στρατευμάτων. Δεν υπήρξε ούτε γραμμή για τις διαμαρτυρίες των ειρηνιστών στις ΗΠΑ, δεν ακούστηκε τίποτα για τους εξόριστους Ιρακινούς που ζητούσαν να μη γίνει πόλεμος, δεν δόθηκε βήμα στους διανοούμενους που υποστήριζαν την ειρηνική λύση. Την ίδια μέρα (24.11.97) διάλεξαν τα δυο μεγάλα εβδομαδιαία περιοδικά ("Τάιμ" και "Νιούσγουικ") να κάνουν στόχο τον Σαντάμ στα εξώφυλλά τους. Και στα κύρια ρεπορτάζ τους ασχολούνταν με την προοπτική δολοφονίας του Σαντάμ. "Μήπως πρέπει απλώς να τον σκοτώσουμε;" αναρωτιέται ο Τζ. Μακάλιστερ στο "Τάιμ". Το "Νιούσγουικ" απαντά αρνητικά, μόνο και μόνο όμως για τεχνικούς λόγους: "Είναι δύσκολη υπόθεση ο βομβαρδισμός των σπιτιών του Σαντάμ. Εχει 49 κατοικίες, οι 30 χτίστηκαν μετά τον πόλεμο." Αντίστοιχα σχόλια ανακαλύπτουμε σε ολόκληρο το σοβαρό Τύπο των ημερών. "Ο Σαντάμ Χουσεϊν είναι ο λόγος που ο θεός έφτιαξε τους πυραύλους Κρουζ", γράφει ο Τόμας Φρίντμαν στους "Νιου Γιορκ Τάιμς". Και ο Ρίτσαρντ Κοέν στην "Ουάσιγκτον Ποστ" ταυτίζει τον Σαντάμ με το "απόλυτο κακό". Ενορχηστρωτής όλης αυτής της απροκάλυπτης προπαγάνδας, ένας "δικός μας", ο Τζορτζ Στεφανόπουλος, ο οποίος, ως σύμβουλος ειδήσεων του δικτύου ABC, δεν μασάει τα λόγια του: "Η δολοφονία του Σαντάμ είναι η πιο ηθική λύση".
Αλλά ακόμα και όταν κάποιο -μικρότερης εμβέλειας- μέσο τολμά να κάνει κάποια δυσάρεστη για τους κρατούντες αποκάλυψη, πέφτουν όλα τα άλλα πάνω του να το πνίξουν. Η "Σαν Χοσέ Μέρκιουρι Νιους", τον Αύγουστο του 1996, με μια σειρά άρθρων αποκάλυψε ότι η υποστήριξη που παρείχε η CIA στους Κόντρας της Νικαράγουας συνδέεται με τη μαζική εισαγωγή κοκαϊνης στις φτωχογειτονιές των μαύρων στο Λος Αντζελες. Οι τρεις μεγαλύτερες εφημερίδες της χώρας ("Ουάσιγκτον Ποστ", "Νιου Γιορκ Τάιμς" και "Λος Αντζελες Τάιμς") κάλυψαν με τη σιωπή τους την αποκάλυψη επί ένα μήνα. Και ξαφνικά τον Οκτώβριο επιτέθηκαν συντονισμένα στην "Μέρκιουρι Νιους" καταγγέλλοντας τις πηγές και τις διαπιστώσεις της. Από τη δική τους πλευρά οι "σοβαρές" εφημερίδες στηρίχθηκαν αποκλειστικά στη διάψευση της ίδιας της CIA. Ολα τα επιχειρήματά τους έφεραν τη σφραγίδα "κρατικών πηγών που είναι σε θέση να γνωρίζουν τη δραστηριότητα των υπηρεσιών ασφαλείας". Η στάση αυτή των τριών μεγάλων εφημερίδων ερμηνεύεται από το βεβαρυμένο τους παρελθόν. Στα τέλη της δεκαετίας του '80 οι "Νιου Γιορκ Τάιμς" και η "Ουάσιγκτον Ποστ" είχαν υποστηρίξει τη στρατιωτική βοήθεια στους Κόντρας, και το Φεβρουάριο του 1988 είχαν πιέσει το Κονγκρέσο να εγκρίνει την πολιτική του Ιράνγκεϊτ.
Αυτή η αναξιόπιστη δημοσιογραφία των "εγκύρων" φύλλων δεν περιορίζεται στα "εθνικά" θέματα των ΗΠΑ. Ακόμα και τα πρωτοσέλιδά τους φιλοξενούν με μεγάλη ευκολία ψέματα, ανακρίβειες, παραπληροφόρηση. Μικρό παράδειγμα από κάποιες "λεπτομέρειες" που κατέγραψαν οι αναλυτές Στιβ Ρένταλ και Τζιμ Νορέκας στα κύρια άρθρα της έγκυρης "Γουόλ Στριτ Τζέρναλ":
* Τον Οκτώβριο του 1991 η εφημερίδα, με αφορμή μια υπόθεση σεξουαλικής παρενόχλησης αποφάνθηκε ότι η μαρτυρία της ενάγουσας δεν είναι ισχυρή και ότι "οι ανιχνευτές ψεύδους είναι αναξιόπιστοι". Λίγους μήνες αργότερα, όταν χρειάστηκε να υποστηρίξει τη μαρτυρία του πρώην υπουργού Αμυνας, ο οποίος είχε κατηγορηθεί για το Ιράν-γκεϊτ, η "Τζέρναλ" έγραφε τα ακριβώς αντίθετα: "Ο κ. Γουάινμπεργκερ είναι αθώος, εφόσον πέρασε επιτυχώς από ανιχνευτή ψεύδους."
* Οταν η BBCI πήρε τον έλεγχο της First American Bank, η εφημερίδα αποφάνθηκε ότι "ένα μάτσο Αραβες απατεώνες απέκτησαν τον έλεγχο της μεγαλύτερης τράπεζας στην Ουάσιγκτον" (28.10.94). Πέρα από τη σαφή ρατσιστική χροιά του κειμένου, ο ιδρυτής και ο διοικητής της BCCI δεν ήταν Αραβες αλλά Πακιστανοί. Οι αποδέκτες των δανείων της ήταν Ινδοί, και ο κύριος χαμένος από το σκάνδαλο ήταν ο κυβερνήτης του Ντουμπάι, μιας αραβικής δηλαδή χώρας.
* Ο αρχισυντάκτης της εφημερίδας Τζορτζ Μελόαν δικαιολόγησε τη δυσφήμηση του δημοσιογράφου των "Νιου Γιορκ Τάιμς" Ρέιμοντ Μπόνερ, λέγοντας ότι "είναι μαρξιστής" και ότι "κάλυψε τη σφαγή των αμάχων στο Ελ Σαλβαδόρ, χωρίς να αποκαλύψει στους αναγνώστες του ότι περιείλθε τη χώρα συνοδεύοντας τους αντάρτες". Στην πραγματικότητα ο Μπόνερ το ξεκαθάριζε σε κάθε του άρθρο. Αλλωστε η πρώτη συνέχεια του ρεπορτάζ του επιγραφόταν "Με τους αντάρτες του Σαλβαδόρ στην πρώτη γραμμή".
* Στα κύρια έρθρα της η "Τζέρναλ" αναφερόταν στον ηγέτη του αντάρτικου στην Αγκόλα Τζόνας Σαβίμπι ως "βετεράνο του αγώνα κατά της Πορτογαλίας" (8.11.79 και 30.6.89). Ηδη από το 1978 είχε αποκαλυφθεί ότι ο Σαβίμπι υπήρξε μισθοδοτούμενος πράκτορας του πορτογαλικού στρατού.
* Η εφημερίδα ενθάρρυνε τη Γαλλία να ασκήσει βία εναντίον της Greenpeace που αντιδρούσε στις πυρηνικές δοκιμές στον Ειρηνικό. "Οταν αντιμετωπίζεις φανατικούς με παράλογες απαιτήσεις δεν έχεις άλλη επιλογή από τη βία". (12.7.95)
* Σε ένα κύριο άρθρο περί εγκληματικότητας (11.2.94) η "Τζέρναλ" υποστήριζε ότι "έχει γίνει ρουτίνα για τους εγκληματίες να δολοφονούν τα θύματά τους κατά τη ληστεία για να εξαφανίζουν τα ίχνη τους". Σύμφωνα με τις στατιστικές του FBI το 99.7 των ληστειών δεν καταλήγουν σε φόνο.

Είναι αυτονόητο ότι η έγκυρη αυτή παραπληροφόρηση που συντάσσεται στις ΗΠΑ επηρεάζει -μέσω των μεγάλων πρακτορείων ειδήσεων και των συνεργασιών με τα ΜΜΕ όλου του κόσμου- την εικόνα της πραγματικότητας σ' ολόκληρο τον πλανήτη. Γι' αυτό το λόγο έχει ιδιαίτερη αξία η δημιουργία και η εξάπλωση στην ίδια την Αμερική δικτύων και ομάδων δημοσιογράφων που έχουν μοναδικό σκοπό την αποκατάσταση της αλήθειας και την ανατροπή του "έγκυρου" κιτρινισμού. Με πυρήνα μια ομάδα διανοουμένων γύρω από τον Νόαμ Τσόμσκι έχουν συγκροτηθεί αρκετές ομάδες και εκδίδονται έντυπα όπως το "Extra" (περιοδικό της οργάνωσης Fairness and Accuracy in Reporting) ή το "Lies of Our Times" (το οποίο δυστυχώς ανέστειλε την έκδοσή του). Μια καθημερινή παρακολούθηση των κιτρινισμών των σοβαρών ΜΜΕ μπορεί κανείς να έχει μέσω της σελίδας του "Προγκρέσιφ" στο Ιντερνετ (http://www.progressive.org/worst.htm) και ειδικά στη στήλη "τα χειρότερα άρθρα της εβδομάδας".

(Ελευθεροτυπία, 1/2/1998)

 

www.iospress.gr                                   ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ