ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΤΟΜΗΣ


Η σφραγίδα του Αβραάμ

1.   2.   3. 

 
Γεωγραφία της περιτομής

Μπορεί από ιατρική άποψη να αποτελεί μια σχεδόν ομοιόμορφη διαδικασία, στο τελετουργικό της όμως μέρος η περιτομή παρουσιάζει μίαν εξαιρετική ποικιλία ανάλογα με την πληθυσμιακή ομάδα που την εφαρμόζει. Λεπτομέρειες όπως η ηλικία, οι προϋποθέσεις, η ταυτότητα του προσώπου που πραγματοποιεί την επέμβαση ή τα άτομα που μπορούν να παρευρίσκονται δίνουν σε κάθε περίπτωση το δικό τους χρώμα στην όλη τελετή.
Το αιγυπτιακό μοντέλο. Οι αρχαιότερες μαρτυρίες σχετικά με το έθιμο της περιτομής προέρχονται από τη φαραωνική Αίγυπτο. Μια σειρά από αναπαραστάσεις περιτμημένων φαλλών κοσμούν τον θόλο του ναού του Ραμσή του Γ' στη νεκρόπολη της Θήβας (γύρω στο 1350 π.Χ.), ενώ σ' ένα μικρότερο ναό στο Χονς συναντάμε ανάγλυφη αναπαράσταση της ίδιας τής τελετής. Ιστορικοί κι αρχαιολόγοι συμφωνούν, με μικροδιαφορές, για την ηλικία στην οποία οι αρχαίοι Αιγύπτιοι υποβάλλονταν στην όλη διαδικασία: κάπου ανάμεσα στα 13 και τα 14 τους χρόνια. Λιγότερο σαφής είναι η προέλευση της συνήθειας. Επικρατέστερη φαίνεται η εκδοχή που θέλει την αποκοπή της ακροβυστίας περιορισμένη αρχικά στην τάξη των ιερέων -ως ένα είδος σωματικής προσφοράς προς τους Θεούς, ανάλογο με το ξύρισμα του κεφαλιού σε άλλες θρησκείες- και να επεκτείνεται στη συνέχεια, πρώτα στη συγγενή κάστα των πολεμιστών και αργότερα σε όλο τον πληθυσμό. Χωρίς αμφιβολία, πάντως, οι εν λόγω απεικονίσεις είναι ιδιαίτερα δημοφιλείς στη σύγχρονη αιγυπτιακή τουριστική βιομηχανία, που τις αναπαράγει σε μαζική κλίμακα σαν μπιμπελό για τους αλλοδαπούς χιουμορίστες -όπως γίνεται και στα καθ' ημάς με τους Σάτυρους...
Το εβραϊκό μοντέλο. Εδώ οι πληροφορίες αφθονούν, καθώς πρόκειται για ζωντανή θρησκεία. Η σημασία της περιτομής, κωδικοποιημένη στο Ταλμούδ από το 2ο μ.Χ. αιώνα αλλά σίγουρα αρκετά παλιότερη, είναι η συμβολική "ένωση με το Γιαχβέ" (brith mila). Εξίσου συμβολική είναι και η επιλογή του χρόνου: μόλις η όγδοη μέρα της ζωής του παιδιού, αφού δηλαδή περάσουν οι 6 μέρες που αντιστοιχούν στη βιβλική περιγραφή της δημιουργίας του κόσμου και η έβδομη της ανάπαυσης. Χώρος της περιτομής παραδοσιακά είναι είτε το σπίτι του παιδιού, είτε η πλησιέστερη Συναγωγή, αν και τις τελευταίες δεκαετίες πραγματοποιείται συνήθως στο νοσοκομείο ή σε ειδικευμένες κλινικές. Δυο πρόσωπα είναι αναγκαίο να παρευρίσκονται: ο πατέρας του νεογέννητου και ο περιτμητής (mohel) - που μπορεί να είναι ή να μην είναι γιατρός, απαραίτητα όμως είναι εβραίος και διαθέτει τη σχετική εξουσιοδότηση από τις θρησκευτικές αρχές. Το σενάριο περιλαμβάνει την παρουσία μιας ειδικής πολυθρόνας ("θρόνος του Ηλία") και, μετά την αποκοπή της ακροβυστίας, τελετουργική ένωση με το θείο μέσω του αίματός της(mezizaή metsisa). Η διαδικασία κλείνει συνήθως με την ονοματοδοσία του παιδιού.
Το αραβο-μουσουλμανικό μοντέλο. Εθιμο προγενέτερο του Ισλάμ, η περιτομή δε συγκαταλέγεται στις 5 βασικές υποχρεώσεις του πιστού ούτε ανααφέρεται στο ίδιο το Κοράνι αλλά αποτελεί μέρος της ευρύτερης Ιερής Παράδοσης (Sunna) των μουσουλμάνων. Μια από τις 4 σχολές των Σουνιτών, αυτή του ιμάμη Ελ-Σαφεί (767-820 μΧ), τη θεωρεί ως "υποχρέωση" (wadjiba) των πιστών, ενώ για τις άλλες 3 σχολές απλώς "συνιστάται έντονα" (sunna mouaqqada). Ιδιαίτερο θεολογικό πρόβλημα αποτελεί η απουσία οποιασδήποτε αναφοράς σε περιτομή του ίδιου του Μωάμεθ: σύμφωνα με μία ερμηνεία, ο Προφήτης γεννήθηκε με "σχεδόν ανύπαρκτη" ακροβυστία · κάποιοι άλλοι, αντίθετα, τον θέλουν "περιτμημένο από τους αγγέλους". Για τους απλούς μουσουλμάνους, πάντως, η όλη τελετή συνιστά κυρίως απόδειξη της θέλησής τους να ενταχθούν στην κοινότητα των πιστών. Κατάλληλη μέρα για την πραγματοποίησή της είναι η Παρασκευή και ιδεώδης η 27η νύχτα του Ραμαζανιού, γνωστή σαν "νύχτα του πεπρωμένου" (lailat el-qadar). Μολονότι σε παλιότερες εποχές οι δογματικοί μουσουλμάνοι πίστευαν ότι ο νέος πρέπει πρώτα να φτάσει σε ηλικία κατά την οποία να είναι ώριμος να κρίνει (συνήθως μεταξύ 9 κι 11 χρόνων) πριν περιτμηθεί, σήμερα οι περισσότερες επεμβάσεις γίνονται σε παιδιά 3-7 ετών. Εξαίρεση αποτελούν ορισμένες παραδοσιακές ορεσίβιες φυλές στην ενδοχώρα της Υεμένης, όπου η περιτομή γινόταν μέχρι πρόσφατα με ιδιαίτερα επίπονο τρόπο (γδάρσιμο) και σηματοδοτούσε το πέρασμα του νέου στην ηλικία του γάμου · καθόλου συμπτωματικά, η μελλοντική σύζυγος του νέου ήταν παρούσα στην τελετή, προκειμένου να εκτιμήσει τη φυσική και ψυχική αντοχή του καλού της... 
Το τουρκικό και το ινδονησιακό μοντέλο. Στη γειτονική μας χώρα, το κλασικό "σουνέτι" πραγματοποιείται από τον αρμόδιο "σουνετετζή", υβριδιακή μορφή μεταξύ γιατρού και κουρέα, πάντοτε στην ηλικία των 7 ετών. Στη μακρινή Ιάβα, αντίθετα, η ηλικία της περιτομής ποικίλλει ανάμεσα στα 10 και τα 15, ανάλογα με την κοινωνική θέση του μικρού μουσουλμάνου: όσο ψηλότερα, τόσο νωρίτερα.
Το μοντέλο του νεοφώτιστου. Ιστορικοί που έχουν μελετήσει το ζήτημα των χριστιανών που προσχώρησαν στο Ισλάμ ως αιχμάλωτοι των πειρατών της Μπαρμπαριάς, έχουν καταλήξει στη διαπίστωση ότι, σε σύνολο 1.500 περίπου γνωστών περιπτώσεων, το 59,6% προχώρησε σε περιτομή, ένα 13,3% την απέφυγε και οι υπόλοιποι στις μαρτυρίες τους απλώς κάνουν την πάπια... Συχνά, η επέμβαση γινόταν αμέσως μετά την αιχμαλωσία και με τρόπο αρκετά πρωτόγονο: οι περιτεμνόμενοι συνήθως δένονταν πισθάγκωνα την ώρα της εγχείρησης, ποτίζονταν με μπόλικο αλκοόλ για να μειωθούν οι πόνοι και ακολουθούσε η αποκοπή της ακροβυστίας με ψαλίδι, μαχαίρι ή σουγιά. Δε λείπουν και οι αναφορές σε πρώην χριστιανούς που περιτμήθηκαν κρεμασμένοι ανάποδα ή ναρκωμένοι με πιο αποτελεσματικές ουσίες.


Είμαι απ' αυτούς που γλίτωσαν

Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί απόσπασμα της παρέμβασης του καθηγητή Αλεξάντρ Μινκοφσκί στο συνέδριο με γενικό τίτλο "Ο ερωτισμός κάτω από μουντό ουρανό" που διοργανώθηκε από την "Ενωση Ανθρωπος, Ερευνες και Επικοινωνίες" στην έδρα του γαλλικού υπουργείου Επιστημονικής Ερευνας και Τεχνολογίας στο Παρίσι (18-19 Νοεμβρίου 1989):

Θέλω να σας μιλήσω για την περιτομή στο πλαίσιο του ερωτισμού και είναι κρίμα που αποχώρησε ο ραβίνος Ουακνέν, γιατί μια ανεξέλεγκτη αλλά εξαιρετικά διαδεδομένη φήμη ισχυρίζεται ότι η περιτομή έχει ως αποτέλεσμα την υπέρμετρη αύξηση του εύρους του γυναικείου οργασμού. Από ό,τι γνωρίζω, δεν υπάρχει ούτε μία επιδημιολογική μελέτη που να το υποστηρίζει. Κάποιοι ανάμεσά σας δείχνουν έκπληκτοι, αλλά σας διαβεβαιώ ότι έχουν διατυπωθεί αυτές οι θέσεις. Η υπόθεση με αφορά προσωπικά: αν και Εβραίος, δεν είμαι περίτμητος και δεν διαθέτω καμία αξιόπιστη πληροφορία για το ζήτημα, εκτός από τις απόψεις των ερωτικών μου συντρόφων, τις οποίες ρώτησα αν υπάρχει διαφορά. Μου απάντησαν αρνητικά, ίσως από ευγένεια απέναντί μου. Με δυο λόγια, ανήκω κι εγώ στη χορεία των αφορισμένων, μαζί με τον Λουδοβίκο τον Ευσεβή και τον επίσκοπο Λεφέβρ, γιατί όταν λέω στην Ενωση Ισραηλιτών Γιατρών (η λέξη ισραηλίτης δεν μου αρέσει ιδιαίτερα, ας τους ονομάσω λοιπόν Εβραίους Γιατρούς της Γαλλίας) ότι δεν έχω κάνει περιτομή, μου απαντούν ότι φαίνεται από μακριά ότι είμαι Ασκενάζι...
Αντιλαμβάνεστε τι εννοώ. Σας το λέω, γιατί την εποχή της μάχης του Βερντέν όπου βρισκόταν ο πατέρας μου, η μητέρα μου, που φοβόταν μήπως χάσει τον πατέρα μου στον πόλεμο, φοβήθηκε να διακινδυνεύσει και μια δική μου αιμορραγία. Με την περιτομή μπορεί να προκύψουν αιμορραγίες, καθώς δεν είναι γνωστό το ιατρικό ιστορικό του ασθενούς και ενδέχεται να προκύψει πρόβλημα αιμοφιλίας. Πρέπει ακόμη να υπενθυμίσω ότι οι παραδοσιακοί μοέλ (mohel), εκείνοι δηλαδή που αναλαμβάνουν την περιτομή, μπορεί να προκαλέσουν τη στιγμή της περιτομής γάγγραινα της βαλάνου. Εχω υπόψη μου δύο σχετικές περιπτώσεις. Αλλά και στο Ισραήλ, η τελετουργική περιτομή πραγματοποιείται στα νοσοκομεία, από γιατρούς και χειρούργους.
Παρεμπιπτόντως, επιτρέψτε μου να υποθέσω ότι κατά πάσαν πιθανότητα οι φαντασιώσεις είναι πολύ διαφορετικές όταν πρόκειται για έναν απερίτμητο Εβραίο που σχετίζεται ερωτικά με Εβραία. Τη δεδομένη στιγμή, το γεγονός της ανυπαρξίας περιτομής πρέπει να τροφοδοτεί σειρά ολόκληρη φαντασιώσεων... Μέχρι σήμερα δεν έχω καταφέρει να λύσω το πρόβλημα, θέλω ωστόσο να σας υποσημειώσω ότι το ερώτημα έχει ήδη τεθεί. Ως εκ τούτου, επιθυμώ να σας πω ότι σχετικά με το θέμα αυτό ένιωσα υποχρεωμένος να δημιουργήσω μια οργάνωση του τύπου που προβλέπει ο νόμος 1901, την Ενωση Απερίτμητων Εβραίων Γιατρών. Η οργάνωση συσπειρώνει προς το παρόν τρία άτομα, έναν πορτογάλο Εβραίο, ένα γιατρό από το Βανκούβερ και εμένα. Περιττό να σας πω ότι μόλις συγκροτηθήκαμε σε ομάδα ζητήσαμε την αναγνώρισή της ως οργάνωσης δημόσιας ωφελείας!
Σας αφηγούμαι όλη αυτή την ιστορία γιατί κάποτε, καθώς βρισκόμουν σε μια αντιστασιακή αποστολή και διέσχιζα την κατεχόμενη ζώνη, με ανάγκασαν να κατεβάσω το παντελόνι μου. Είμαι από εκείνους που γλίτωσαν τη μεταφορά στα ναζιστικά στρατόπεδα και επέζησαν. Αν λοιπόν βρίσκομαι σήμερα εδώ και σας μιλάω, είναι γιατί υπήρξα απερίτμητος. (...) Δοκίμασα να προπαγανδίσω την κατάργηση της περιτομής βασιζόμενος στο προσωπικό μου παράδειγμα, γιατί αυτή η αφαίρεση είναι απολύτως αμφισβητήσιμη και τραυματική, πολύ περισσότερο που συχνά εφαρμόζεται από μη πιστούς. Ολοι οι Ισραηλινοί κάνουν περιτομή, ωστόσο το 75% από αυτούς δεν είναι πιστοί, ενώ το ποσοστό εκείνων που δεν συμμετέχουν καθόλου στις θρησκευτικές πρακτικές είναι ακόμη μεγαλύτερο.

(Ελευθεροτυπία, 4/1/1998)

 

www.iospress.gr                                   ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ  -  ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ