ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΤΟΜΗΣ


Η σφραγίδα του Αβραάμ

1.   2.   3. 

 

Μαζί με τον Αγιο Βασίλειο κάθε Πρωτοχρονιά γιορτάζουμε και την "Περιτομή του Κυρίου". Ακόμα και σήμερα, πολλές χιλιετίες από την πρώτη εμφάνιση αυτής της συνήθειας, η περιτομή εξακολουθεί να διχάζει.

 
Οι μύθοι της ακροβυστίας

Σε ένα φαλλοκρατούμενο πολιτισμό δεν πρέπει να μας προκαλεί έκπληξη ο μεγάλος αριθμός των μύθων που συνοδεύει αυτή τη μικρή εγχείρηση με την οποία το ανδρικό μόριο απαλλάσσεται (ή στερείται) του μικρού δερμάτινου καλύμματος της βαλάνου. Αυτή η αφαίρεση ή απλώς εντομή της ακροβυστίας είναι μια από τις αρχαιότερες και πιο διαδομένες μορφές εγχειρήσεων. Από την πρώτη, όμως, στιγμή, η περιτομή συνδέεται με συγκρούσεις και πολέμους ανάμεσα στους λαούς που ακολουθούσαν αυτό το έθιμο και τους λαούς που το αποδοκίμαζαν.
Η πρώτη εμφάνιση της περιτομής ανάγεται από μερικούς ιστορικούς στα βάθη της προϊστορίας, 6.000 χρόνια πριν απ' τις μέρες μας και ως τόπος καταγωγής αναφέρεται η Δυτική Ακτή της Αφρικής. Το αρχαιότερο ιστορικό τεκμήριο είναι ένα αιγυπτιακό ανάγλυφο που χρονολογείται στο 2.800 π.Χ. Ο φαραώ της Αιγύπτου, σύμφωνα με τους ιστορικούς, προκειμένου να μετρήσει τους νεκρούς εχθρούς (Λίβυους και Αβησσυνούς) στο πεδίο της μάχης, διέταζε το ξεγύμνωμά τους για να διαπιστωθεί αν φέρουν περιτομή.
Οι σημαντικότερες πρώτες γραπτές αναφορές περιέχονται στην Παλαιά Διαθήκη. Ο Δαβίδ διατάζει την αποκοπή της ακροβυστίας των εχθρών του μετά τη νίκη. Απ' ό,τι φαίνεται, αυτή η αποκοπή (ισοδύναμη με την αντίστοιχη αποκοπή του "σκαλπ" -του δέρματος της κεφαλής- που συνήθιζαν οι Ινδιάνοι της Αμερικής) παρέπεμπε συμβολικά στο αρχαίο έθιμο του πανηγυρικού αποκεφαλισμού και της περιφοράς της κομμένης κεφαλής ως τροπαίου. Η σχετική διατύπωση της Βίβλου είναι σαφής: "Τότε τους είπε ο Σαούλ: Ο βασιλιάς δε θέλει το συνηθισμένο δώρο για τη νύφη, αλλά εκατό ακροβυστίες Φιλισταίων, για να εκδικηθεί τους εχθρούς του". (Βασιλειών Α, 18, 25)
Οι πόλεμοι μεταξύ Εβραίων και Φιλισταίων είναι οι πρώτες καταγραμμένες συγκρούσεις μεταξύ περίτμητων και απερίτμητων. Ο Προφήτης Ιεζεκιήλ διεκτραγωδεί την ταφή των πιστών μαζί με τους απερίτμητους εχθρούς. ("Θα πας με τους απερίτμητους και με τα θύματα του πολέμου" 31, 18). Σε μεταγενέστερη εποχή, αυτή η αντίθεση υποχρέωσε τους Εβραίους που επιθυμούσαν να ενσωματωθούν στον αρχαιοελληνικό και ρωμαϊκό κόσμο να κρατούν απερίτμητα τα αγόρια τους, ώστε να έχουν τη δυνατότητα να παίρνουν μέρος στα αγωνίσματα των νέων, στις παλαίστρες, στα στάδια, στις Ολυμπιάδες. Αυτή η αγωνία οδήγησε μάλιστα ορισμένους "αποστάτες" Εβραίους στην ανακάλυψη μεθόδων "από-περιτομής", πρωτόγονων δηλαδή πλαστικών επεμβάσεων επανασυγκόλλησης της χαμένης ακροβυστίας.
Η ιστορική αντίθεση έχει σφραγίσει τις γλώσσες τις εποχής. Η πιο υποτιμητική έκφραση που απευθύνει ένας Εβραίος προς κάποιον ξένο είναι harel, δηλαδή απερίτμητος. Από την άλλη πλευρά, στη Ρώμη αποκαλούσαν περιφρονητικά verpus τους Εβραίους, από την έκφραση veretrum pusum, συντετμημένο πέος.
Η υστάτη και ασφαλώς εφιαλτικότερη μορφή αυτού του προαιώνιου πολέμου μεταξύ περίτμητων και απερίτμητων παρουσιάστηκε κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, όταν οι Γερμανοί κυνηγοί εβραϊκών κεφαλών υποχρέωναν τα θύματά τους να γδυθούν για να διαπιστώσουν την ύπαρξη της σφραγίδας του Αβραάμ στο σώμα τους. Αλλά παρόμοια μέθοδο χρησιμοποιοιήθηκε και από τους έλληνες μακεδονομάχους το 1903: "Να ένας καβαλάρης. Τον επιάσαμε και τον ρωτήσαμε τι είναι, Τούρκος ή Ρωμιός. 'Ρωμιός' μας είπε κι έκανε και το σταυρόν του. Δεν πιστέψαμε και τον βάλαμε κι έβγαλε τη ψολή του." (Ευθυμίου Καούδη, Απομνημονεύματα, Θεσσαλονίκη 1996, σελ. 41). Παρόμοια είναι και η μαρτυρία του Πέτρου Σουγαράκη από τους Βαλκανικούς Πολέμους: "Τότε εβγήκαν οι χριστιανοί στρατιώτες, παραπονούμενοι, για να τους απελευθερώσουμε, για να μην πάνε αιχμάλωτοι και αυτοί μαζί με τους στρατιώτες αλλά κοντά εις τους χριστιανούς έβγαιναν και Τούρκοι και έλεγαν ότι είμαστε χριστιανοί. Και μετά ο στρατιωτικός ιατρός τους εξέτασε όλους και έβγαλε μόνον 80 χριστιανούς και οι υπόλοιποι ήταν Τούρκοι." (Βαλκανικά Σύμμεικτα 1981)
Ο Σίγκμουντ Φρόιντ, στο τελευταίο του έργο, που γράφτηκε την περίοδο της ανόδου του ναζισμού στη Γερμανία, δίνει και μια άλλη διάσταση στο έθιμο: "Ανάμεσα σ' όλες τις συνήθειες που έχουν οι Εβραίοι, η περιτομή προκαλεί μια δυσάρεστη και ανησυχαστική εντύπωση, δίχως άλλο γιατί μας θυμίζει την απειλή μιας εκτομής, που την φοβόμαστε, θυμίζοντας έτσι ένα τμήμα απ' το πρωτόγονο εκείνο παρελθόν, που πρόθυμα το είχαμε ξεχάσει." (Ο Μωυσής και ο μονοθεϊσμός, μετάφραση Κ.Λ.Μεραναίος, εκδόσεις Μαρή, Αθήνα 1975).
Η σύγχρονη διαμάχη μεταξύ υποστηρικτών και πολέμιων της περιτομής έχει μετατοπιστεί στο πεδίο της υγιεινής, της επιδημιολογίας, της σεξολογίας και της αισθητικής. Από τα τέλη του περασμένου αιώνα η περιτομή άρχισε να εφαρμόζεται σε μεγάλη κλίμακα στις χώρες του αγγλόφωνου (χριστιανικού) κόσμου. Στις ΗΠΑ, τη δεκαετία του 1970, το ποσοστό των νεογέννητων αγοριών που υποβάλλονταν σε περιτομή έφτασε στο 90%.
Η αρχική εξάπλωση της περιτομής τον 19ο αιώνα στηρίχθηκε στις ιατρικές αντιλήψεις της εποχής, σύμφωνα με τις οποίες ήταν δυνατόν να προλάβει ή να θεραπεύσει τον αλκοολισμό, την επιληψία, το άσθμα, τους ρευματισμούς. Ομως η κύρια αγαθοποιός επίδραση της περιτομής εντοπίστηκε στην καταπολέμηση του διαπιστώσεις όπως αυτές του Τζον Χάρβεϊ Κέλογκ: "Ενα φάρμακο για τον αυνανισμό που έχει σχεδόν πάντοτε επιτυχία στα μικρά αγόρια είναι η περιτομή. Η επέμβαση πρέπει να εκτελείται από χειρούργο, χωρίς να γίνεται χρήση αναισθησίας, εφόσον ο πόνος που θα δοκιμάσει το αγόρι κατά την εγχείρηση θα έχει σωτήριο αποτέλεσμα, ειδικά αν συνδυαστεί με την εντύπωση κάποιας τιμωρίας." (Treatment for Self-Abuse and its effects, 1888).
Θυμίζουμε ότι οι πουριτανικές δυτικές κοινωνίες θεωρούσαν τότε τον αυνανισμό υπέρτατη διαστροφή. "Είναι η αιτία της εξάντλησης, της παράλυσης και της καρδιοπάθειας. Αδυνατίζει τη μνήμη, κάνει το αγόρι αδιάφορο και αφηρημένο. Μερικά παιδιά τρελαίνονται. Αλλα αυτοκτονούν όταν μεγαλώσουν. Μη νομίζετε ότι ο αυνανισμός δεν θα κάνει κακό στο αγόρι σας επειδή δεν υποφέρει τώρα. Ομως τα αποτελέσματα αυτής διαστροφής είναι τόσο αργά, ώστε το θύμα φτάνει συχνά στο θάνατο πριν ακόμα συνειδητοποιήσει ότι έχει βλάψει τον εαυτό του. Αξίζει να σημειώσουμε ότι πολλοί εξέχοντες ιατροί υποστηρίζουν (ως θεραπεία) το έθιμο της περιτομής." (Mary R.Melendy, "The Ideal Woman").
Οι σύγχρονοι πολέμιοι της περιτομής χρησιμοποιούν συχνά αυτή την "αντιαυνανιστική εκστρατεία" του 19 ου αιώνα για να προβάλουν εξ αντιδιαστολής το δικό τους επιχείρημα, ότι δηλαδή η περιτομή όχι μόνο δεν έχει οποιαδήποτε θεραπευτική ιδιότητα, αλλά αντιθέτως προκαλεί μια μόνιμη βλάβη. Και η δική τους συλλογιστική φτάνει στην αντίστροφη υπερβολή: "Πρόκειται για πραγματικό βασανιστήριο. Πώς είναι δυνατόν ένα πλάσμα που υπέστη αυτή την επιθετικότητα κατά τη γέννησή του να αναπτυχθεί σε ένα ήρεμο άτομο που θα αγαπά και θα εμπιστεύεται τους άλλους; Ποτέ δεν θα μπορέσει να εμπιστευθεί κάποιον σ' όλη του τη ζωή. Θα είναι πάντα αμυνόμενος, δεν θα ανοίγεται στους άλλους και στη ζωή." (Rosemary Romberg "Circumcision: The Painful Dilemma")
Είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι παρά το έντονο ενδιαφέρον για το θέμα, η ιατρική επιστήμη δεν έχει ακόμα αποφανθεί πειστικά για τα πλεονεκτήματα ή τα μειονεκτήματα της περιτομής. Η ιατρική κοινότητα είναι χωρισμένη σ' αυτούς που επισημαίνουν τη θετική επίδρασή της στην αποφυγή μολύνσεων, τη μετάδοση ασθενειών, ακόμα και την καταπολέμηση του καρκίνου των γεννητικών οργάνων. Η άλλη πλευρά επισημαίνει ότι τα στατιστικά στοιχεία δεν επιβεβαιώνουν αυτή τη χρησιμότητα και επιμένει ότι η περιτομή είναι ένα είδος αδικαιολόγητου ακρωτηριασμού. Ανάλογος διχασμός διαπιστώνεται και στην εκτίμηση της επίδρασης της περιτομής στην ερωτική ικανοποίηση τόσο του περίτμητου όσο και της συντρόφου του.
Δείγμα αυτής της διαζευκτικής τάσης του ιατρικού σώματος διαπιστώνουμε στις αποφάσεις της Αμερικανικής Παιδιατρικής Ακαδημίας. Το 1971 η Ακαδημία αποφαινόταν ότι "δεν υπάρχουν θετικές ιατρικές ενδείξεις υπέρ της περιτομής". Το 1975 η διατύπωση τροποποιήθηκε ελαφρά: "δεν υπάρχουν απολύτως θετικές ενδείξεις". Το 1989 η τροποποίηση υπήρξε σημαντική: "Νέες ενδείξεις υποδηλώνουν πιθανή θετική ιατρική επίδραση της περιτομής."
Αυτή η σύγχρονη διαμάχη οπαδών και αντιπάλων της περιτομής, όσο κι αν κάνει χρήση στατιστικών στοιχείων και ιατρικών όρων, δύσκολα κρύβει ότι -σε τελική ανάλυση- αναβιώνει ο προαιώνιος μύθος και ο προαιώνιος διχασμός της ακροβυστίας.

(Ελευθεροτυπία, 4/1/1998)

 

www.iospress.gr                                   ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ