ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ


Ανθρώπινα δικαιώματα χωρίς σύνορα 

1.   2.   3. 

 

Η υπεράσπιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου προβάλλεται όλο και περισσότερο για να στηρίξει την εξωτερική πολιτική κρατών, συμμαχιών και διεθνών οργανισμών. Τα όρια όμως της θεμιτής υπεράσπισης από την προσχηματική κατάχρηση μένουν ακόμα να προσδιοριστούν.


Οι ηθικοί όροι της ευρωπαϊκής πολιτικής

Μετά από χρόνια καταγγελιών πολιτικών οργανισμών, κινημάτων, Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων (Μ.Κ.Ο) και χιλιάδων ψηφισμάτων του Ευρωπαικού Κοινοβουλίου (Ε.Κ), τα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ενωσης αποφασίζουν να συνυπολογίσουν σοβαρά στις εξωτερικές σχέσεις τους το κεφάλαιο "ανθρώπινα δικαιώματα". Η τραγική αποτυχία των παρεμβάσεων της διεθνούς κοινότητας στους δεκάδες πολέμους που ξέσπασαν στο τέλος του διπολισμού και ιδίως τις ανθρωποσφαγές στη Σομαλία, τη Ρουάντα αλλά και την κοντινή μας τ. Γιουγκοσλαβία, φέρνει το ζήτημα στην πρώτη γραμμή.
Η ίδια η τεχνοκρατική Κομισιόν στις 22.11.1995 (COM 567) ζητά από το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο των "15" να ανασυνταχτούν και να συνεργαστούν με τους άλλους διεθνείς οργανισμούς (ΟΗΕ, ΟΑΣΕ, Συμβούλιο της Ευρώπης), αλλά και με τις Μ.Κ.Ο, ώστε η Ε.Ε να "ενθέσει τις δημοκρατικές αρχές και τα ανθρώπινα δικαιώματα σε όλες τις συμφωνίες της με τις τρίτες χώρες". Πρέπει να είναι κάποιος πολύ καχύποπτος για να αγνοήσει το ουμανιστικό πνεύμα που διαπερνά τις 33 σελίδες του ντοκουμέντου που αποδέχεται ρητά όλες τις μοντέρνες ιδέες και τις πιο προωθημένες διεθνείς συμβάσεις για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.
Ωστόσο, η ευχή "να αλλάξουμε τον κόσμο των σφαγών, της πείνας, των κοινωνικών ανισοτήτων, του ολοκληρωτισμού και της δυστυχίας", δεν είναι πρωτότυπη. Δεν χρειάζεται κανείς να έχει ειδικές γνώσεις για να θυμίσει στους ηγέτες των "15" τα πάμπολλα παραδείγματα της υποκρισίας και της διγλωσσίας που πρυτανεύουν στις οικονομικές και διπλωματικές τους κινήσεις. Μπορεί να αλλάξει το τοπίο; Μπορεί η Ε.Ε να ασκεί πολιτική με ηθικούς όρους; Ολα αυτά κουβεντιάστηκαν στην Αθήνα, το διήμερο 16 και 17 Νοεμβρίου. Επιτελείς της Κομισιόν και της ελληνικής κυβέρνησης, ευρωβουλευτές όλων των αποχρώσεων με πολύχρονη δράση και γνώση, νομικοί και διεθνολόγοι, κατέθεσαν τι ποικίλες όψεις του ζητήματος. Το συμπέρασμα του ευρωβουλευτή του ΠΑΣΟΚ Γιάννη Ρουμπάτη, που είχε και την πρωτοβουλία της διοργάνωσης και πρόκειται να συντάξει τη σχετική έκθεση για λογαριασμό του Ε.Κ, ήταν πολυσήμαντο: "Δεν αρκεί να καταγράφουμε την αθλιότητα που κυριαρχεί σε διάφορες κοινωνίες του πλανήτη ή τους πολέμους των συμφερόντων των ισχυρών οικονομικά κρατών που τη συντηρούν. Εχουμε την υποχρέωση να πιέσουμε, να αλλάξουμε τους πολιτικούς συσχετισμούς στις ευρωπαϊκές χώρες, στο Ε.Κ., να δημιουργήσουμε νέους κανόνες, να συγκροτήσουμε νέους μηχανισμούς και να εξασφαλίσουμε πόρους. Μπορούμε με ρεαλιστικούς όρους να καταλήξουμε σε αποδεκτά και ενιαία κριτήρια για το περιεχόμενο της Δημοκρατίας και των πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων. Μ' αυτά τα κριτήρια η Ε.Ε οφείλει να οικοδομεί τις εξωτερικές της σχέσεις σε όλα τα επίπεδα".
Οι ομιλητές αναφέρθηκαν αναλυτικά στην υποκρισία και τις δομικές αδυναμίες της Ενωσης να ασκήσει αποτελεσματική και ενιαία εξωτερική πολιτική. Πράγματι, η διαδικασία των Διακυβερνητικών για το "Μααστριχτ 2" δεν οδηγεί σε θεαματικά αποτελέσματα. Ομως η ευρωβουλευτής Κατρίν Λαλιμιέρ, πρώην γραμματέας του Συμβουλίου της Ευρώπης, δεν μένει στους γνωστούς αφορισμούς, "διότι πολλοί επικαλούμενοι το νομικό και θεσμικό χάος στην Ενωση, όπως και την ως τώρα εμπειρία -την αναποτελεσματική φλυαρία, την υποκρισία, 'τα δυο μέτρα και δυο σταθμά' ή την έτσι κι αλλιώς επικράτηση του δίκαιου του ισχυροτέρου- οδηγούνται στην απάθεια". Ισως και να βολεύονται από αυτή την αντιφατική πραγματικότητα, ώστε να διαιωνίζεται η ιδιοτέλεια με την οποία τις περισσότερες φορές οργανώνεται η ιδέα του κάθε μικρού ή μεγάλου "εθνικού συμφέροντος", εντός και εκτός της Ενωσης. Η κ. Λαλιμιέρ, για να δείξει τις πηγές της κακοδαιμονίας, δεν έκρυψε την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην ίδια της τη χώρα. "Η συζήτηση για τα δικαιώματα των μειονοτήτων στη Γαλλία γίνεται κυρίως όταν αφορά τις άλλες μειονότητες. Οι γαλλικές κυβερνήσεις δεν θέλουν να δούν τους Κορσικανούς ως εθνικά διαφορετικούς από τους Γάλλους. Η εθνική ανασφάλεια, ο εθνικισμός και η ξενοφοβία που διαπερνά τις επιλογές των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων αποκαλύπτεται κυρίως από τη συμπεριφορά τους στους πρόσφυγες και τους μετανάστες. Αυτές οι κατηγορίες ανθρώπων δεν έχουν δικαιώματα".
Ενα άλλο ενδιαφέρον και για μας μέτωπο άνοιξαν οι ευρωβουλευτές Εντιτ Μίλερ, των Πρασίνων, Μανουέλ Μεδίνα Ορτέγα και Γιάννης Σακελλαρίου, από τη Σοσιαλιστική Ομάδα. Ηταν η ευθύτατη σύγκρουση με τη θεωρία της "μη ανάμιξης στα εσωτερικά των άλλων" που προκλητικά χρησιμοποιούν κάθε λογής ολοκληρωτικά καθεστώτα (αλλά και ορισμένες "αντιιμπεριαλιστικές" ομάδες), ώστε να μην καταγγέλλονται και να μην τιμωρούνται τα καθημερινά τους εγκλήματα. "Είναι γελοίο να προβάλλεται και το επιχείρημα της δήθεν πολιτισμικής ιδιαιτερότητας στις χώρες όπου βασιλεύει η Σαρία ή άλλα πρωτόγονα και αποκρουστικά ποινικά συστήματα. Και στον κώδικα του Χαμουραμπί υπήρχε ο λιθοβολισμός της μοιχαλίδας, αλλά δεν μπορούμε να τον αναβιώσουμε για λόγους παράδοσης", υπογράμμισε ο κ. Ορτέγα. Ο Γιάννης Σακελλαρίου, εκλεγμένος με το γερμανικό SPD, μετέφερε την εμπειρία του από τις διαδικασίες των συμφωνιών της Ε.Ε με χώρες του Τρίτου Κόσμου. "Αποφασίσαμε να θέσουμε ρήτρες για το σεβασμό των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στις νέες συμβάσεις, ιδιαίτερα μετά την περσινή Διαδικασία της Βαρκελώνης. Από τις επαφές μας με τις βορειοαφρικανικές χώρες καταλάβαμε ότι πρέπει να βρισκόμαστε σε συνεχή διάλογο όχι μόνο με τις κυβερνήσεις, αλλά ιδίως με τις Μ.Κ.Ο. Εχω κατά καιρούς ακούσει από κυβερνητικούς παράγοντες χωρών στις οποίες συμβαίνουν καθημερινές και μαζικές παραβιάσεις των πιο βασικών δικαιωμάτων των πολιτών τους τα θερμότερα λόγια για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ετσι, χωρίς τον αφ' υψηλού έλεγχο και τη φιλολογική και αόριστη καταγγελία ίσως καταφέρουμε να βελτιώσουμε τις συνθήκες. Αν οι παραβιάσεις συνεχίζονται, τότε προβλέπουμε κυρώσεις". Ουσιώδες ήταν και το κεφάλαιο "εκδημοκρατισμός" και οικονομική στήριξη στα διαλυμένα κράτη του πρώην "υπαρκτού". "Οι αλλεπάλληλες κρίσεις, οι εθνικιστικές συγκρούσεις, το τεράστιο δημοκρατικό έλλειμμα και η φτώχεια σ' αυτές τις κοινωνίες απαιτούν πολλά από την Ενωση. Και πάντως όχι την 'Ευρώπη φρούριο', τις αποστολές εκλογικών παρατηρητών για το θεαθήναι, ή τις εκ των υστέρων πολιτικοστρατιωτικές επεμβάσεις. Αντί για άμεση βοήθεια στη Βοσνία, η Ευρώπη ακόμα τσακώνεται για τις εταιρείες που θα αναλάβουν την ανοικοδόμηση. Για να υπερασπιστούμε τα ανθρώπινα δικαιώματα χρειάζονται πολλά χρήματα και ένας μηχανισμός πρόληψης των κρίσεων και επείγουσας βοήθειας. Ομως αυτά προϋποθέτουν πάνω απ' όλα ισχυρά κινήματα αλληλεγγύης", τόνισε η κ. Μίλερ.
Το πεδίο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι η κατεξοχήν περιοχή όπου ο μύθος της διάκρισης πολιτικής και επιστήμης καταρρέει πανηγυρικά. Το παραδέχτηκαν όλοι οι διακεκριμένοι νομικοί της συνάντησης. Ακριβώς γι' αυτό ο Μιχάλης Παπαγιαννάκης του ΣΥΝ επιμένει ότι "πρέπει να γίνουμε συγκεκριμένοι αν θέλουμε να δρούμε έγκυρα και έγκαιρα. Να αναρωτηθούμε τι έκανε η Ευρώπη στον Τρίτο Κόσμο, πόσο ακόμα συμβάλλει στην καταστροφή και την υπανάπτυξή του. Να φροντίσουμε και για τις παραβιάσεις των πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων μέσα στην ίδια την Ενωση. Μόνο τότε θα ξεπεραστεί η αναξιοπιστία της ευρωπαϊκής πολιτικής ελίτ και στις διεθνείς σχέσεις".
Η επισκόπηση της μεταπολεμικής φάσης, κατά την οποία αναπτύχθηκε, εξειδικεύτηκε και οργανώθηκε νομικά στους διεθνείς οργανισμούς η έννοια των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, επιβεβαιώνει ότι για να προχωρήσει ο κόσμος δεν υπάρχει μια μαγική συνταγή ή η ανάγκη δημιουργίας μιας καλής νομικής βιβλιοθήκης. Ούτε η τιμωρία των κρατών από κάποιους διεθνείς θεματοφύλακες -ερήμην των καταπιεζομένων λαών- μπορεί να αποδώσει, ούτε όμως και τα χάδια στα φασιστικά καθεστώτα και τις άλλες ολοκληρωτικές κοινωνίες αλλάζουν τη μοίρα των ανθρώπων. "Η στρατηγική της διεθνούς προστασίας των δικαιωμάτων των πολιτών είναι μία ζωντανή, ενιαία και επίπονη διαδικασία, χωρίς σχετικοποιήσεις και προτιμήσεις. Αλλοτε μπορεί να διαλέγουμε το μαστίγιο και άλλοτε το καρότο. Σημασία έχει να εκλέγουμε τις καλύτερες πολιτικές ηγεσίες οι οποίες θα ελέγχονται συστηματικά από ευαίσθητους και πληροφορημένους κοινωνικούς και πολιτικούς οργανισμούς, έτσι ώστε πραγματικά να υπερασπιζόμαστε την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Παντού και πάντοτε", συμπέρανε η Κατρίν Λαλιμιέρ.


(Ελευθεροτυπία, 1/12/1996)

 

www.iospress.gr                                   ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ