ΑΜΝΗΣΤΙΑ ΚΑΙ ΑΜΝΗΣΙΑ


Οι γέροι της δικτατορίας 

1.   2.   3. 

 

Μαζί με τους "πρωταίτιους" του πραξικοπήματος της 21ης Απριλίου γερνάει και η μνήμη μας. Το πρόσωπο της αρρώστιας, των γηρατειών, της φθοράς από τη φυλακή, της ανέχειας, είναι οικείο, ανθρώπινο. Μήπως τους αδικήσαμε τους καημένους;


Είμαι ένας φτωχός και μόνος πραξικοπηματίας

Εικοσιτρία χρόνια μετά την εξέγερση του Πολυτεχνείου είναι πολύ φυσικό η χουντική επταετία να μοιάζει τόσο μακρινή για τον πολιτικό και τόσο κοντινή για τον ιστορικό, έτσι ώστε κανείς να μην είναι σε θέση να ασχοληθεί μαζί της. Θλιβερό σημάδι της επταετίας, η παραμονή στη φυλακή των τελευταίων ισοβιτών "πρωταιτίων". Ενας ένας βγαίνουν από τον Κορυδαλλό, χωρίς όμως να αποφυλακίζονται τυπικά. Γέροι, άρρωστοι, απομονωμένοι ακόμα κι απ' τους οπαδούς τους, τσακωμένοι μεταξύ τους, οι πραξικοπηματίες δεν είναι καν σκιές του πανίσχυρου παρελθόντος τους.
Κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να αντέξει δυο δεκαετίες στη φυλακή, χωρίς διαταραχή της προσωπικότητάς του. Πολύ περισσότερο αν έχει και τη σχετική προδιάθεση. Και μετά την κατάργηση της θανατικής ποινής από όλες τις χώρες που σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα, τα είκοσι χρόνια φυλάκισης θεωρούνται πραγματικά η έσχατη ποινή. Καλώς, λοιπόν, βγαίνουν -όπως βγαίνουν- από τη φυλακή οι πρωτεργάτες της χούντας. Μακάρι την ίδια τύχη να έχουν όλοι οι τελευταίοι ισοβίτες. Μόνο που η έξοδός τους αυτή συνοδεύεται από ένα παράξενο κύμα συμπάθειας που διαχέεται στα μέσα ενημέρωσης. Αισθήματα οίκτου και συμπόνιας προβάλλονται σε πρωτοσέλιδα δημοσιεύματα. Και πίσω από την έκρηξη αυτή της δημοσιογραφικής "ανθρωπιάς" δύσκολα κρύβεται η νοσταλγία.
Η υπόθεση της αποφυλάκισης των απριλιανών -όσο κι αν έχει πρακτικά λυθεί- έρχεται κατά καιρούς στη δημοσιότητα, κυρίως όταν κάποιος πολιτευτής ή κάποιο κόμμα επιθυμεί να προσελκύσει ψήφους από το χώρο της ακροδεξιάς και όταν κάποιο μέσο ενημέρωσης διαλέγει να κολακεύσει το ίδιο "τάργκετ γκρουπ". Τα πράγματα έχουν αλλάξει από τότε που ιδρύθηκε η Κ.ΑΠ.Α. ("Κίνησις Αποφυλακίσεως Αξιωματικών") στις αρχές του 1987 από 60 φιλοχουντικά στελέχη. Σήμερα την αποφυλάκιση την υποστηρίζουν ανοιχτά πολλοί βουλευτές (κυρίως της Νέας Δημοκρατίας), κάποιοι μάλιστα την περιλαμβάνουν στο προεκλογικό τους πρόγραμμα. Και ήρθαν στο φως της δημοσιότητας χωρίς να διαψευστούν διαπραγματεύσεις τόσο της κυβέρνησης Μητσοτάκη όσο και της κυβέρνησης Παπανδρέου για να δοθεί μια λύση που θα οδηγεί στην τελική αποφυλάκιση, χωρίς να προηγηθεί αίτηση χάριτος, όπως προβλέπει ο νόμος. Η υπόθεση των χουντικών παραμένει ένα αγκάθι στο πολιτικό σύστημα της μεταπολίτευσης που κανείς δεν φαίνεται διατεθειμένος να το βγάλει με μια κίνηση, κάτω από το φόβο του πολιτικού κόστους.
Οι προπαγανδιστές της αποφυλάκισης συσπειρώνονται γύρω από τρία επιχειρήματα που είναι εύλογα, για όποιους δεν έζησαν την εφτάχρονη δικτατορία:
1. Καλά, μόνο αυτοί φταίνε για την τυραννία της χούντας;
Ασφαλώς όχι. Δεν μπορούν να αποδοθούν τόσα εγκλήματα σε μια χούφτα στρατιωτικών. Ομως η περίφημη "αποχουντοποίηση" ήταν τόσο ανάπηρη που δεν βρέθηκε τρόπος τιμωρίας παρά μόνο γι' αυτούς. Ούτε οι υπουργοί, ούτε οι νομάρχες, ούτε οι στρατιωτικοί διοικητές της περιόδου κλήθηκαν να απολογηθούν. Ακόμα και απ' τους βασανιστές, ελάχιστοι πλήρωσαν. Οι περισσότεροι βρήκαν δουλειά σε μεγάλες επιχειρήσεις που εκτίμησαν το ζήλο και τις μεθόδους επιβολής τους. Το παράδοξο δεν είναι λοιπόν που βρέθηκαν αυτοί οι ελάχιστοι στη φυλακή. Το παράδοξο είναι ότι δεν είχαν την ίδια τύχη οι άμεσοι συνεργοί του εγκλήματος. Θυμούνται οι παλιότεροι ότι ακόμα και η κίνηση της νομικής διαδικασίας εις βάρος των πρωταιτίων οφείλεται σε πρωτοβουλία πολιτών, ενώ η πολιτική ηγεσία της μεταπολίτευσης πάσχιζε να διατηρήσει τις εύθραυστες ισορροπίες μέσα στον χουντοκρατούμενο μηχανισμό του κράτους και του στρατεύματος. Η τιμωρία των πρωταιτίων συμβόλιζε για την μεταπολιτευτική πολιτική τάξη τη διακοπή και τη συνέχεια του πολιτεύματος.
2. Η δημοκρατία δεν πρέπει να εκδικείται γέρους κι ανήμπορους.
Γέροι κι ανήμποροι δεν έχουν πράγματι θέση στη φυλακή. Αν όμως συγκρίνουμε τις συνθήκες κράτησης των χουντικών με την αθλιότητα της σύγχρονης ελληνικής φυλακής θα διαπιστώσουμε ότι υπήρξε σκανδαλωδώς ευνοϊκή η μεταχείρισή τους. Δική τους πτέρυγα, ανθρώπινα κελιά, χώροι αποθήκευσης, ατομική τηλεόραση, χωριστό λουτρό, προαύλιο για περίπατο. "Εις το βόρειον τμήμα υπάρχει τεχνητή λιμνούλα μικρού μεγέθους, με βρύσιν και έγχρωμα μικρά ψαράκια, 21 τον αριθμόν", γράφει ο Στυλιανός Παττακός, ο οποίος έχει αποφυλακιστεί με "ανήκεστο βλάβη" από τον Σεπτέμβριο του 1990. Το μόνο που τον ενοχλούσε ήταν ότι "το σχήμα της λιμνούλας είναι ένα δρεπάνι, με σφυρί την βρύσιν, επί του βάθρου της".
Μοναδικό "βασανιστήριο", η ηχορρύπανση. "Ο στρατηγός Αγγελής με παρεκάλεσε μίαν ημέραν να επέμβω εις τον "ευγενή" δεσμοφύλακα, να κατεβάση τον τόνο του θορυβούντος ραδιοφώνου του. Τον είχε παρακαλέσει ο ίδιος, αλλά όχι μόνον δεν συνήνεσεν, αλλά και αντέδρασε βαρβαρικά και τον τόνον του ραδιοφώνου εδυνάμωσεν!" Κατά τα άλλα, "εφυτεύσαμεν όχι μόνον οπωροφόρα, αλλά και καλλωπιστικά. Είναι πολύ ωραία η γεωργική απασχόλησις αυτή, διά τέρψιν εκτελουμένη."
3. Αυτοί πεθαίνουνε φτωχοί. Τουλάχιστον αυτοί δεν κλέψανε.
Στο τελευταίο αυτό επιχείρημα συνοψίζονται τα πρόσφατα ρεπορτάζ για τον θάνατο του Ζωιτάκη και την ασθένεια του Παπαδόπουλου. "Ο άνθρωπος που έγινε βασιλιάς και πέθανε στην ψάθα", τιτλοφορείται το κείμενο του 'Τύπου της Κυριακής' για τον "αντιβασιλέα" (27.10.96). "Μάχη ζωής στην ψάθα" και για τον Παπαδόπουλο από την ίδια εφημερίδα, τρεις μέρες αργότερα (1.11.96). "Μας λένε πως τα νοσήλιά του τα πληρώνουν φίλοι, τα ψίχουλα που παίρνει η γυναίκα του Δέσποινα από το Μετοχικό Ταμείο Στρατού δεν ξεπερνούν τις 80.000 δρχ το μήνα, ακόμα και τα φουστάνια που φορά -λένε αυτοί που ξέρουν- της τα δίνουν κάποιες κυρίες αξιωματικών". Από τη σημερινή ένδεια των απριλιανών επιχειρείται το άλμα: "Καθώς λένε οι ομοϊδεάτες του, ο Ζωιτάκης ξεκίνησε και τέλειωσε την 'καριέρα' του 'μ' ένα σπιτάκι που πήρε ως αξιωματικός στου Παπάγου, τότε που τα έπαιρναν με χαμηλά επιτόκια. Αυτή ήταν όλη του η περιουσία, δεν θησαύρισε με την εξουσία του, έγινε φτωχότερος', λένε". Σχεδόν ταυτόσημο ρεπορτάζ και στο CRASH του Γιώργου Τράγκα.
Το επιχείρημα είναι τόσο "αυτονόητο", που το ακούμε και από χείλη φανατικών πολέμιων της χούντας, όπως ο Ανδρέας Λεντάκης και ο Γιώργος Βότσης, προκειμένου να στηριχθεί η άποψή τους για άμεση αποφυλάκιση. Συγκρίνουν το "δυαράκι" της Δέσποινας με τις βίλες ορισμένων πολιτικών για να καταλήξουν στο ίδιο συμπέρασμα: δικτάτορες, πλην τίμιοι.
Είναι όμως δύσκολο να αποδεχθεί κανείς αυτό το επιχείρημα, αν έχει ζήσει -έστω και για λίγους μήνες- κάτω από το απριλιανό καθεστώς. Δεν έχει γνωρίσει τέτοια χλιδή και σπατάλη ο τόπος τις μεταπολεμικές δεκαετίες. Ενα καθεστώς στηριγμένο σε άχρηστες φιέστες και στην επίδειξη παράλογου πλούτου και δύναμης από τους ηγέτες του, που στέφθηκαν ακόμα και "αντιβασιλείς" για να ολοκληρώσουν την "καριέρα" τους. Οσο για το "δυαράκι" της Δέσποινας, καθώς φαίνεται λησμονήσαμε πολύ γρήγορα ότι ο Παπαδόπουλος δεν διέθετε μία, αλλά τρεις ολόκληρες βίλες (στο Λαγονήσι, την Πάρνηθα και το Ψυχικό), με κλειστά ηλεκτρονικά κυκλώματα, υπόγειες διόδους και στρατιές βατραχανθρώπων. Λυπούμαστε που το καθεστώς της Δημοκρατίας δεν εκχώρησε τις βίλες αυτές στη Δέσποινα, και που την υποχρέωσε να επιστρέψει τα χρήματα της αργομισθίας της.
Δεν ήταν λοιπόν "τίμιοι" οι απριλιανοί. Απλώς δεν πέρασε ποτέ από το νου τους ότι θα είναι προσωρινοί. Κανείς από τους πρωτεργάτες δεν διανοήθηκε ότι θα τους υποχρεώσει η πολιτική συγκυρία να παραδοθούν άνευ όρων στους "παλαιούς πολιτικούς". Τα κατώτερα στελέχη, βέβαια, φρόντισαν να πλουτίσουν, μέσα σε ένα κλίμα γενικευμένης διαφθοράς, που ξεκινούσε απ' τον χωροφύλακα για να φτάσει στον αρχιστράτηγο. Ομως το σχέδιο του Παπαδόπουλου ήταν να παραδώσει την εξουσία στον εαυτό του ντυμένο στα πολιτικά. Πού να φαντασθεί ότι θα τον δέσουν κι αυτόν κάποια μέρα οι αγαπημένοι του Εσατζήδες.


(Ελευθεροτυπία, 17/11/1996)

 

www.iospress.gr                                   ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ