ΑΝΑΤΟΛΙΚΟ ΤΙΜΟΡ


Η Κύπρος του Ειρηνικού 

1.   2.   3. 

 

Τα πρόσφατα Νόμπελ Ειρήνης θύμισαν σ' όσους επιμένουν να ξεχνούν την τραγωδία του Ανατολικού Τιμόρ. Μια υπόθεση που μας θυμίζει έντονα τη δική μας τραγωδία στην Κύπρο. Σύμπτωση; Πίσω από την ξεχασμένη εισβολή και κατοχή του Τιμόρ κρύβεται ο μοιραίος άνθρωπος και για την Κύπρο. Ο Χένρι Κίσινγκερ, κάτοχος κι αυτός του Νόμπελ Ειρήνης!


Η ξεχασμένη γενοκτονία

Η απονομή του φετινού Νόμπελ Ειρήνης σε δυο ηγετικές προσωπικότητες του κατεχόμενου από την Ινδονησία Ανατολικού Τιμόρ, τον καθολικό επίσκοπο Κάρλος Μπέλο και τον εκπρόσωπο της τιμορέζικης αντίστασης στο εξωτερικό, Χοσέ Ράμος Χόρτα, ήρθε να δικαιώσει όσους επιμένουν να θυμίζουν ότι μιά από τις αγριότερες γενοκτονίες του αιώνα μας αποτελεί ζωντανή πραγματικότητα στην ξεχασμένη αυτή γωνιά της Απω Ανατολής. Ποιός ξέρει; Ισως αυτή η βράβευση να συντελέσει και στην άρση του πέπλου σιωπής που καλύπτει, εδώ και μια εικοσαετία, την όλη υπόθεση. Ενδεικτική της αίσθησης ασυλίας που έχει παραχωρηθεί στο καθεστώς της Τζακάρτα ήταν η έντονη αντίδραση του ινδονήσιου πρέσβη στην Αθήνα, Irawan Abidin, σε μιά απλή αναφορά μας στο ζήτημα ("Ιός" 28/7/96): διαμαρτυρόμενος για την αναφορά μας στα στοιχεία που περιέχουν οι "κακοηθέστατες και κακοπροαίρετες" σχετικές εκδόσεις της Διεθνούς Αμνηστίας, ο διπλωματικός αντιπρόσωπος του στρατηγού Σουχάρτο εξανέστη από τη σύγκριση που κάναμε ανάμεσα στην Κύπρο και το Αν.Τιμόρ ("Κ.Ε" 11/8/96). Μια πρώτη, συνοπτική απάντησή μας δημοσιεύθηκε ήδη στις 19/9/96 · τα Νόμπελ μας επιτρέπουν να επανέλθουμε αναλυτικότερα στο θέμα. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.
Πρώην πορτογαλική αποικία συνολικής έκτασης 14.874 τετραγωνικών χιλιομέτρων ( το 11% της Ελλάδας), το ανατολικό τμήμα του νησιού Τιμόρ κατοικείται σήμερα από 715.000 κατοίκους που μιλούν 30 περίπου διαφορετικές διαλέκτους αλλά χρησιμοποιούν μια κυρίως από αυτές, τα τετούν, για τη μεταξύ τους επικοινωνία. Ύστερα από την επανάσταση των γαριφάλων στη Λισσαβόνα (1974), που σήμανε το τέλος της πορτογαλικής αποικιοκρατίας, δυο πολιτικές δυνάμεις πρόβαλαν στο νησί: το αριστερό Απελευθερωτικό Μέτωπο του Αν.Τιμόρ (Fretilin), υπέρμαχος της άμεσης ανεξαρτησίας, και η συντηρητικότερη Τιμορέζικη Δημοκρατική Ενωση (UDT), που στηριζόταν στα ευπορότερα στρώματα κι ευνοούσε μια πιο ελεγχόμενη μετάβαση. Η προσπάθεια συνεννόησης ανάμεσα στα δυο κινήματα ανησύχησε ωστόσο το στρατοκρατικό καθεστώς της γειτονικής Ινδονησίας, όπου ανήκε ήδη το δυτικό τμήμα του νησιού, που φοβήθηκε τη δημιουργία μιας ριζοσπαστικής εστίας στα πόδια του. Με προτροπή της Τζακάρτα, η UDT προχώρησε σε ρήξη με το Fretilin και τον Αύγουστο του 1975 επιχείρησε να καταλάβει με πραξικόπημα την εξουσία · ακολούθησε ένας σύντομος εμφύλιος πόλεμος με 1.500-3.000 θύματα, η εσπευσμένη αποχώρηση των πορτογαλικών αρχών απ' το νησί κι η ανακήρυξη της ανεξαρτησίας από την προσωρινή κυβέρνηση του Fretilin στις 28 Νοεμβρίου. Ηταν πλέον αργά: στις 7 Δεκεμβρίου, ο ινδονησιακός στρατός περνούσε τα σύνορα. Επτά μήνες αργότερα, στις 17 Ιουλίου 1976, το Αν. Τιμόρ κηρυσσόταν επισήμως 27η επαρχία της Ινδονησίας.
Η καθυπόταξη των κατοίκων του αποδείχθηκε ωστόσο πολύ πιο δύσκολη υπόθεση. Ενάμιση ολόκληρο χρόνο μετά την εισβολή, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ αναγνώριζε ότι ο μισός πληθυσμός του νησιού εξακολουθούσε να ζεί έξω από τον έλεγχο των αρχών κατοχής. Η απελευθερωμένη ζώνη του Fretilin δεν καταλύθηκε παρά στα τέλη του 1978, ύστερα από αλλεπάλληλες εκκαθαριστικές επιχειρήσεις, σφοδρούς αεροπορικούς βομβαρδισμούς, συστηματική καταστροφή της σοδειάς και μαζικό εγκλεισμό του πληθυσμού σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Το ανθρώπινο κόστος του εγχειρήματος ήταν τρομακτικό: σύμφωνα με τις πιό αξιόπιστες εκτιμήσεις, το ένα τρίτο του πληθυσμού εξολοθρεύτηκε από τις εχθροπραξίες, την πείνα και τις αρρώστιες στη διάρκεια της δεκαετίας του '70 · το Νοέμβριο του 1979, ο ινδονήσιος υπουργός Εξωτερικών παραδέχτηκε δημόσια ότι η κατάσταση των όσων επέζησαν ήταν "ίσως χειρότερη" απ' ό,τι στις λιμοκτονίες της Καμπότζης και της Μπιάφρα. Την εικόνα συμπληρώνουν οι εμπεριστατωμένες εκθέσεις της Διεθνούς Αμνηστίας για τις επιμέρους βιαιότητες ινδονησιακού στρατού: συστηματική χρήση βασανιστηρίων ( προβλεπόμενη, μάλιστα, από τα σχετικά εκπαιδευτικά εγχειρίδια), μαζικές εκτελέσεις κι "εξαφανίσεις" πρώην ανταρτών, μετατροπή των αμάχων σε "ανθρώπινη ασπίδα" κατά τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις. Κι όλα αυτά, μέσα στην καθολική σιγή ( ή την ηθελημένη άγνοια) της διεθνούς κοινότητας. Μέχρι το 1989, το Τιμόρ παρέμεινε ολοκληρωτικά αποκλεισμένο από τον υπόλοιπο κόσμο · ακόμα κι ο Διεθνής Ερυθρός Σταυρός μπόρεσε πατήσει το πόδι του εκεί μόλις το 1979, όταν τα χειρότερα είχαν ήδη διαπραχθεί, για να υποχρεωθεί να αποχωρήσει ξανά για κάποια διαστήματα το 1981-2 και το 1983, όταν ο "αντισυμμοριακός αγώνας" γνώρισε νέες δόξες. Οσο για τις σπάνιες επισκέψεις "συνοδευόμενων" δημοσιογράφων στο νησί, αυτές έμειναν διάσημες για τη συστηματική παρεμπόδιση της παραμικρής επαφής τους με τον πληθυσμό...

Παρόλα αυτά, η αντίσταση συνεχίστηκε. Με την ηγεσία του αποδεκατισμένη και χιλιάδες μέλη του να συνθηκολογούν κάτω από την πίεση της πείνας και την αδυναμία ανατροπής ενός αμείλικτου συσχετισμού ( μισό εκατομμύριο άνθρωποι απέναντι στην τέταρτη σε πληθυσμό χώρα του κόσμου - 182.500.000 κάτοικοι το 1990), το Fretilin πέρασε στη διεξαγωγή ενός ανταρτοπολέμου μακράς διαρκείας: επιθέσεις ακόμα και μέσα στην τοπική πρωτεύουσα, Ντίλι (1980), λειτουργία παράνομου ραδιοσταθμού (1985), σπάσιμο της διεθνούς απομόνωσης κι οργάνωση ενός στοιχειώδους δικτύου διεθνούς αλληλεγγύης. Η αυξανόμενη συμμετοχή στον αγώνα τιμορέζων κάθε πολιτικής απόχρωσης, άμεσο αποτέλεσμα των αγριοτήτων της κατοχής, οδηγεί παράλληλα στη διεύρυνση των συμμαχιών της αντίστασης, την προσέγγιση ανάμεσα στο Fretilin και την UDT και τη δημιουργία (1989) του ενιαίου Εθνικού Συμβουλίου Αντίστασης των Μαουμπέρε (CNRM). Ομως η σημαντικότερη εξέλιξη αφορά όχι τον ένοπλο αγώνα αλλά την ανοιχτή εξέγερση της νεολαίας του νησιού: μαζικές διαδηλώσεις υπέρ της ανεξαρτησίας και αιματηρές αναμετρήσεις με τα στρατεύματα κατοχής, αρχικά στη διάρκεια των επισκέψεων του Πάπα (1989) ή του αμερικανού πρεσβευτή (1990), αργότερα σε τακτική βάση. Στο γνωστότερο από αυτά τα επεισόδια, στις 12 Νοεμβρίου 1991, ο στρατός άνοιξε πυρ εν ψυχρώ πάνω στο πλήθος που διαδήλωνε στο νεκροταφείο του Ντίλι, σκοτώνοντας κάπου 270 άτομα. Εκτοτε, η επέτειος της σφαγής προσφέρει μιαν ακόμη ευκαιρία στον πληθυσμό να διαδηλώσει στους δρόμους.

Πώς αντιμετώπισε η διεθνής κοινότητα αυτό το μικροσκοπικό πλην ανυπότακτο λαό; Παρά τη σαφώς διαφορετική κλίμακα της ανθρωποσφαγής, οι αναλογίες με το χειρισμό της τουρκικής επέμβασης στην Κύπρο είναι κάτι παραπάνω από οφθαλμοφανείς. Τις πρώτες εβδομάδες μετά την εισβολή, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ με δυο διαδοχικές αποφάσεις του (384/75 και 389/76) απαίτησε την άμεση αποχώρηση των ινδονησιακών στρατευμάτων και αναγνώρισε το δικαίωμα αυτοδιάθεσης των κατοίκων του Αν. Τιμόρ. Ανάλογες ήταν και οι αποφάσεις της Γενικής Συνέλευσης του οργανισμού από το 1976 μέχρι το 1982 · από το 1983 και μετά, η συζήτηση του ζητήματος αναβάλλεται διαρκώς, προκειμένου να μην παρενοχληθούν οι ατέρμονες διαπραγματεύσεις που διεξάγονται κεκλεισμένων των θυρών ανάμεσα στην Πορτογαλία και την Ινδονησία ( απ' την πλευρά της, η Jakarta Post χαρακτήρισε την αναβολή σαν "το τελευταίο καρφί στο φέρετρο του Fretilin"). Παρόμοιες επιτυχίες σημείωσε η διπλωματία του στρατηγού Σουχάρτο και σε άλλα διεθνή fora: από το 1983 και μετά, λχ, οι διασκέψεις κορυφής του Κινήματος των Αδεσμεύτων αρνήθηκαν να συζητήσουν το θέμα. Οι καταγγελίες για τη γενοκτονία των τιμορέζων δεν εμπόδισαν άλλωστε τις εξαγωγές του κατάλληλου δυτικού πολεμικού υλικού προς την Ινδονησία. Οι κυβερνήσεις της γειτονικής Αυστραλίας προχώρησαν ακόμα παραπέρα, αναγνωρίζοντας de jure την ινδονησιακή κυριαρχία στο νησί (1978), ρυθμίζοντας τη συνεκμετάλλευση των υποθαλάσσιων κοιτασμάτων ανάμεσα στις δυό χώρες και συνάπτοντας συνθήκη αμοιβαίας ασφαλείας με τη Τζακάρτα (1995). Οσο για τις υπόλοιπες χώρες του Πρώτου Κόσμου, οι υποδείξεις του βρετανού πρεσβευτή στη Τζακάρτα τον Ιούλιο του 1975, όταν άρχιζαν όλα, φαίνεται πως αποτέλεσαν έναν ανομολόγητο μπούσουλα: "Συμφέρον μας είναι η Ινδονησία να ενσωματώσει την περιοχή όσο γίνεται γρηγορότερα κι ανενόχλητα. Αν κάνει ντού και προκύψει πρόβλημα στον ΟΗΕ, θα πρέπει να σκύψουμε τα κεφάλια μας και ν' αποφύγουμε οποιαδήποτε θέση εναντίον της"...

(Ελευθεροτυπία, 3/11/1996)

 

www.iospress.gr                                   ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ