ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ


Πεσόντες της ειρήνης 

1.   2.   3. 


Πραγματικά πυρά στο Καμένο Δάσος

Πόσο κοστίζει η ζωή ενός φαντάρου που σκοτώνεται σε μια άσκηση του ελληνικού στρατού από τις σφαίρες όπλου συναδέλφου του; Αν αυτό που συνέβη στη Λέσβο το Μάιο του 1995 είναι γενικός κανόνας, τότε το κοστολόγιο έχει τη μορφή πυραμίδας. Στον επιβλέποντα Συνταγματάρχη επιβάλλεται "4ήμερη κράτηση λίαν επιεικώς", στον Αντισυνταγματάρχη 8ήμερη φυλάκιση, στον διμοιρίτη 20ήμερη φυλάκιση, στον ομαδάρχη 20ήμερη φυλάκιση, και στον στρατιώτη 30ήμερη φυλάκιση. Προβλέπονται και ελάχιστα χρήματα που θα ανακουφίσουν τις άμεσες υποχρεώσεις της οικογένειας (μεταφορά, ταφή). Αλλά αυτά θα πρέπει να τα διεκδικήσει κάποιος που είναι έτοιμος να αντιμετωπίσει όλη τη γραφειοκρατική μηχανή του Υπουργείου, του Στρατού και της Στρατιωτικής Δικαιοσύνης. Κάποιος που είναι αποφασισμένος ακόμα και να ταπεινωθεί για να τιμήσει τη μνήμη του παιδιού του.
Ο πατέρας του δεκανέα Νίκου Λυμπερόπουλου δεν ζητάει από την πολιτεία παρά τα στοιχειώδη:
- Να βρεθεί ένας τάφος για το παιδί.
- Να πάρει το όνομά του ένα φυλάκιο του στρατοπέδου.
- Να κλητευθεί ο ίδιος στο στρατοδικείο για να μην κουκουλωθεί η υπόθεση.
- Να μη διαχωριστεί η δίωξη του φαντάρου που φέρεται ως αυτουργός, από τη δίωξη των υπευθύνων αξιωματικών. 
Η περίπτωση του ατυχήματος στο "Καμένο Δάσος" που στοίχισε το θάνατο στο δεκανέα μοιάζει τόσο πολύ μ' όλες τις άλλες κι όμως είναι τόσο ξεχωριστή. Οπως προκύπτει από τις μαρτυρίες των αυτοπτών, την τελευταία στιγμή πληροφορήθηκαν οι φαντάροι ότι θα έκαναν χρήση πραγματικών πυρών. Η παρουσία του Διοικητή της ΑΣΔΕΝ αντιστράτηγου Σπυρίδωνος και ο υπερβάλλων ζήλος του τοπικού διοικητή οδήγησαν στην πραγματοποίηση μιας άσκησης σχεδιασμένης την τελευταία στιγμή. Ακόμα και μετά το ατύχημα, οι φαντάροι δεν έμαθαν τίποτα. "Η άσκηση συνεχίστηκε κανονικά", θυμάται ο δικηγόρος Βασίλης Παπαστεργίου, ο οποίος υπηρετούσε τότε στο τάγμα 221 ΤΕ. "Μετά το τέλος της, ο Διοικητής της ΑΣΔΕΝ πήρε το λόγο και αφού συνεχάρη τους αξιωματικούς για την επιτυχία της άσκησης πρόσθεσε ότι 'ένας κάποιος φόρος αίματος είναι αναμενόμενος σε τέτοιες ασκήσεις'. Κοιταχθήκαμε μεταξύ μας. Αργότερα μάθαμε." Η ζωή στο στρατόπεδο συνεχίστηκε κανονικά. Ούτε μεσίστιες σημαίες, ούτε σιγή ενός λεπτού, ούτε καν κάποια ανακοίνωση από τη διοίκηση του συντάγματος.
Το επίσημο πόρισμα αποδίδει το θάνατο του Λυμπερόπουλου στην εμπλοκή του όπλου G3A3 ενός άλλου φαντάρου. Η βλάβη εντοπίζεται στο ελατήριο του επικρουστήρα και σαν αποτέλεσμα είχε να ρίχνει το τουφέκι συνέχεια και όχι βολή κατά βολή. Καταθέτοντας για το ατύχημα, ο επικεφαλής της ασκήσεως Συνταγματάρχης Παναγιώτης Νήρας υποστήριξε ότι έδρασε "σύμφωνα με τις ΓΟΕ/1992/ΓΕΣ, Προσθήκη 2/Δ, όπου σαφώς καθορίζεται ότι κατά τις ασκήσεις όλων των κλιμακίων πρέπει να εκτελούνται πραγματικά πυρά με όλα τα όπλα, χωρίς διστακτικότητα από τυχόν φόβο προκλήσεως ατυχημάτων". Ο τότε διοικητής της 22 ΔΤΕ Λέσβου έχει δίκιο. Υπάρχει πράγματι πρόσφατη διαταγή (από τις 30.1.1991 επί Υπουργού Εθνικής Αμύνης Ιωάννου Βαρβιτσιώτη) που ωθεί τους αξιωματικούς να βάζουν κατά μέρος τις επιφυλάξεις τους: "Η διστακτικότητα εκτελέσεως πραγματικών πυρών εκ του φόβου των ατυχημάτων πρέπει να υπερνικηθεί. Επιδίωξη των Διοικήσεων πρέπει να είναι η εκτέλεση πυρών στις Τακτικές Ασκήσεις Μονάδων Στρατού όλων των επιπέδων υπό την προϋπόθεση ότι το επιτρέπουν το έδαφος, οι τοπικές συνθήκες-ιδιαιτερότητες, η διαθεσιμότητα πυρομαχικών και οι κανόνες ασφαλείας."
Εκείνο που φαίνεται να λησμονεί ο Συνταγματάρχης είναι ακριβώς αυτοί οι περίφημοι "κανόνες ασφαλείας". Είναι σαφές ότι η "διστακτικότητα" που καταγγέλλει το ΓΕΣ οφείλεται στη διαπίστωση των αλλεπάλληλων ατυχημάτων. Οπως μας αποκαλύπτει ο δικηγόρος των οικείων του Λυμπερόπουλου Αγγελος Νικόπουλος "η συγκεκριμένη βλάβη στα τυφέκια τύπου G3A3 ήταν γνωστή στις στρατιωτικές αρχές από το 1990, όπως προκύπτει από το επείγον έγγραφο της 98 ΑΔΤΕ, το οποίο μάλιστα εφιστά την προσοχή στους παραλήπτες να λαμβάνονται όλα τα προληπτικά μέτρα ασφαλείας πριν την εκτέλεση βολών για την αποφυγή πρόκλησης ατυχήματος." Την ίδια επισήμανση περιλαμβάνει και άλλο έγγραφο (ΓΕΣ/Δνση Τεχνικού/19.6.1991), το οποίο ορίζει και την αντικατάσταση των φθαρμένων ελατηρίων. Μέχρι και λίγους μήνες πριν από τη μοιραία άσκηση καταγράφονται δυο επείγοντα σήματα που ενημερώνουν τις μονάδες ότι "κατά τη διάρκεια στρατιωτικής εκτελέσεως βολής τυφεκίου G3A3 από μονάδα σχηματισμού, ένα τυφέκιο παρουσίασε βλάβη λόγω φθοράς ελατηρίου επικρουστήρος με αποτέλεσμα την εκτέλεση βολών κατά ριπάς ενώ έπρεπε να βάλει βολή κατά βολή με κίνδυνο να προκληθεί ατύχημα ή ατυχήματα. Μετά παραπάνω, παραλήπτες ελέγχουν τα τυφέκια G3A3 -A4 πριν την εκτέλεση βολών και λαμβάνουν σχολαστικά μέτρα ασφαλείας προς αποφυγή ατυχημάτων." (98 ΑΔΤΕ/26.8.94 και 2.9.94).
Τραγική ειρωνεία: το ατύχημα αυτό συνέβη ακριβώς στην ίδια περιοχή, στο Καμένο Δάσος. Και όμως, όλες αυτές οι διαταγές ήταν παντελώς άγνωστες στους οργανωτές της μοιραίας άσκησης. Σύμφωνα με την κατάθεση του Διοικητή Συντηρήσεως στο στρατόπεδο του Λυμπερόπουλου "δεν μου έχει κοινοποιηθεί, αλλά ούτε υπάρχει στη μονάδα μετά από γενόμενο έλεγχο αυτή η διαταγή." Μια διαταγή που δεν έφτασε εγκαίρως (ούτε και μετά από πέντε χρόνια) στοίχισε άραγε τη ζωή ενός παιδιού; Σε πόσα στρατόπεδα της Ελλάδας δεν έχει φτάσει ακόμα; Και πόσοι Συνταγματάρχες είναι έτοιμοι να διατάξουν την τελευταία στιγμή τους απροετοίμαστους φαντάρους να βάλουν με πραγματικά πυρά κι όποιον πάρει ο χάρος;



Ατύχημα προς αποφυγήν ατυχήματος


Οι κανονισμοί ασφαλείας υποτίθεται πως υπάρχουν ακριβώς για να αποφεύγονται - στο μέτρο του δυνατού, πάντα - τα ατυχήματα εκείνα που θα μπορούσαν να προβλεφθούν. Τι συμβαίνει όμως όταν η εφαρμογή τους επαφίεται στα εγνωσμένης ευφυΐας επαγγελματικά στελέχη του στρατεύματος; Ενα παράδειγμα είναι, νομίζουμε, αρκετά αποκαλυπτικό.
Κάθε μεσημέρι, σε ολόκληρο τον ελληνικό στρατό υπάρχει η γνωστή "επιθεώρηση φρουράς". Ολοι οι φαντάροι που έχουν υπηρεσία συγκεντρώνονται σε καθορισμένο χώρο κι ακούν ( για χιλιοστή, συνήθως, φορά) από τον αξιωματικό υπηρεσίας και τον επόπτη ασφαλείας τα καθήκοντά τους και τις αναγκαίες προφυλάξεις προς αποφυγήν ατυχημάτων. Στο τέλος της όλης διαδικασίας, δίνεται το παράγγελμα "δίς στον αέρα οπλίσατε - πυροδοτήσατε" · οι στρατιώτες οπλίζουν τα άδεια τουφέκια τους, τα στρέφουν προς τον ουρανό και πιέζουν τη σκανδάλη - έτσι ώστε, αν κάποιο από τα όπλα της φρουράς είναι κατά λάθος γεμάτο, να αποφευχθεί η πιθανότητα θανατηφόρου συμβάντος εν ώρα υπηρεσίας.
Μέχρι εδώ, όλα καλά. Ελα όμως που το χειμώνα, όταν η θερμοκρασία κατεβαίνει πολύ κάτω απ' το μηδέν, η επιθεώρηση φρουράς συχνά μεταφέρεται στο ΚΨΜ της μονάδας. Το γεγονός ότι πάνω από τα κεφάλια των φαντάρων δε βρίσκεται πλέον ο ανοιχτός ουρανός, δε συνεπάγεται απαραίτητα και αλλαγή της διαδικασίας. Το διαπίστωσε προσωπικά συντάκτης του "Ιού" κατά την πρόσφατη θητεία του σε μονάδα της ελληνοτουρκικής μεθορίου: υπό την ιδιότητα του επόπτη ασφαλείας, άλλοτε ο ταγματάρχης υποδιοικητής του 561 ΤΠ κι άλλοτε ο ίλαρχος Αλέξιος Καϊσίδης της Γ' ΕΑΝ έδιναν επανειλημμένα το χειμώνα του 1994-95 την εντολή σε δεκάδες στρατιώτες να πυροδοτήσουν σημαδεύοντας το τσιμεντένιο ταβάνι. Ευτυχώς, κανένα όπλο δεν ήταν γεμάτο και καμία σφαίρα δεν έκανε γκέλ μεταξύ των παρευρισκομένων - όπως, με βάση καταγγελίες, συνέβη πρόσφατα στην 651 ΑΒΥΠ...



"Εμείς οι γονείς"

Ενα γεγονός που συνέβη στη Γαλλία πριν από είκοσι σχεδόν χρόνια στάθηκε η αφορμή για τη δημιουργία μιας οργάνωσης αφιερωμένης στην καταπολέμηση των αιτίων που οδηγούν στην αέναη αναπαραγωγή του φρικτού φόρου αίματος που αποκλήθηκε κατ' ευφημισμόν "στρατιωτικά ατυχήματα": Ηταν 17 Ιουνίου του 1977, όταν τρεις στρατιώτες που έπαιρναν μέρος στην άσκηση "Ροδανός 77" αναγκάζονταν να διασχίσουν πάνοπλοι τον ποταμό με αποτέλεσμα να παρασυρθούν από το ισχυρό ρεύμα και να πνιγούν. Οι προσπάθειες των γονιών τους να κατανοήσουν τους λόγους που προκάλεσαν το θάνατο των παιδιών τους θα τους έκαναν σύντομα να συνειδητοποιήσουν ότι η συντονισμένη δράση όλων των ενδιαφερομένων είναι η μοναδική ελπίδα για κάποια βελτίωση του απάνθρωπου καθεστώτος που γεννά αυτά τα "ατυχήματα". Σε ελάχιστο χρονικό διάστημα, γύρω από τον πρώτο αυτόν πυρήνα θα συγκεντρώνονταν αρκετές οικογένειες θυμάτων και 23 οργανώσεις: Η "Εθνική Συσπείρωση με στόχο την αλήθεια για τα "ατυχήματα" στο στρατό" (RNVAA) ήταν πλέον γεγονός. Τον Μάιο του 1979, η Συσπείρωση υιοθετούσε τις θέσεις που ακολουθούν:


Από τον Ιούνιο 1977 έως τις 15 Ιανουαρίου 1978 είχαμε 76 νεκρούς, αναγνωρισμένους από τον ίδιο το στρατό, χωρίς να υπολογίζουμε τους "ανεπίσημους" θανάτους, τις αυτοκτονίες και τα μη θανατηφόρα ατυχήματα. Αντιμέτωποι με τη σιωπή που καλύπτει αυτά τα δράματα, εμείς, γονείς και συγγενείς των θυμάτων και μέλη επιτροπών συμπαράστασης αποφασίσαμε να συσπειρωθούμε και να βοηθήσουμε να λάμψει η αλήθεια για τα "ατυχήματα". Αποφασίσαμε ακόμη να κάνουμε κάθε προσπάθεια για να σταματήσουν αυτά τα "ατυχήματα" που μας βύθισαν στο πένθος και να επιτεθούμε στα βαθύτερα αίτιά τους.

Οι διαπιστώσεις μας, αυτό που μας ενώνει
Η κοινή θέληση να σπάσουμε τον τοίχο της σιωπής που περιβάλλει τους στρατώνες.
Η άρνηση να αποδεχθούμε μια στρατιωτική δικαιοσύνη που καθιστά το στρατό δικαστή και συχνά αντιφάσκει με την τακτική δικαιοσύνη, καθώς και με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα ανθρώπινα δικαιώματα (άρθρο 6).
Η πεποίθηση ότι όλα σχεδόν τα στρατιωτικά "ατυχήματα" δεν οφείλονται στη μοίρα αλλά στη λογική του ίδιου του σημερινού στρατιωτικού συστήματος.
Η περιφρόνηση με την οποία οι στρατιωτικές αρχές αντιμετωπίζουν συχνά όσους "τολμούν" να ζητήσουν το λόγο (γονείς, συγγενείς, φίλους, επιτροπές κ.λπ.).

Οι στόχοι μας, αυτό που θέλουμε
Να δραστηριοποιηθούμε ώστε να καταργηθούν τα "ατυχήματα", θανατηφόρα και μη. Για το λόγο αυτό διεκδικούμε:
* Συνταγματικά δικαιώματα μέσα στο στρατώνα (δικαίωμα πληροφόρησης, έκφρασης, συγκέντρωσης, οργάνωσης).
* Το δικαίωμα προσφυγής στη δικαιοσύνη. Κατάργηση του νόμου του Ιουλίου 1965 που επικυρώνει τον Στρατιωτικό Ποινικό Κώδικα, άρση του στρατιωτικού απορρήτου.
* Το δικαίωμα στην ασφάλεια: εφαρμογή της κοινωνικής νομοθεσίας στο στρατό.
* Το δικαίωμα ελέγχου του θεσμού, την άμεση δημιουργία επιτροπών υγιεινής και ασφάλειας μέσα στις στρατιωτικές εγκαταστάσεις.
* Το δικαίωμα των στρατιωτών στην κριτική και το δικαίωμά τους να αρνούνται μια διαταγή που σε καιρό ειρήνης θέτει σε κίνδυνο τη ζωή τους ή τη ζωή των συναδέλφων τους.
* Αναμόρφωση του γενικού στρατιωτικού πειθαρχικού κανονισμού.
* Το δικαίωμα στην υγεία.
* Το δικαίωμα των στρατιωτών να αναγνωρίζονται ως ασθενείς.
* Το δικαίωμα στην ιατρική φροντίδα.
* Γιατρούς ανεξάρτητους από την ιεραρχία.
* Ελεύθερη επιλογή του γιατρού από το στρατιώτη (όπως και από τον πολίτη) και δικαίωμα των στρατιωτών να νοσηλεύονται σε μη στρατιωτικά νοσοκομεία, όταν το ατύχημα έχει συμβεί έξω από το στρατόπεδο.

Η δράση μας
Η οργάνωσή μας θα αναλάβει κατά τους ερχόμενους μήνες δράση γύρω από τους ακόλουθους άξονες:
* Κατάργηση του νόμου του Ιουλίου 1965.
* Το δικαίωμα στην ασφάλεια.
* Τη στρατιωτική ιατρική.
Σκοπεύουμε να διεξαγάγουμε αυτόν τον αγώνα με τη βοήθεια του συνόλου των οργανώσεων ή κινήσεων χωρίς τον παραμικρό αποκλεισμό.
Το παραπάνω κείμενο βασίστηκε στα συγκεκριμένα ερωτήματα που μας γεννήθηκαν κατά την εξέταση κάθε "ατυχήματος" ξεχωριστά.
Καλούμε το σύνολο του κινήματος των στρατιωτών και των επιτροπών του να το συζητήσουν και να μας κοινοποιήσουν τις παρατηρήσεις τους. Ο αγώνας μας είναι αδιάρρηκτα δεμένος με τον αγώνα του κινήματος των στρατιωτών για υγιεινή και ασφάλεια μέσα στους στρατώνες.

(Από το "Mourir sous les drapeaux", σ. 126-128).

(Ελευθεροτυπία, 27/10/1996)

 

www.iospress.gr                                   ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ  -  ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ