ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ


Πεσόντες της ειρήνης 

1.   2.   3. 

 

Πολιτική ηγεσία, στρατιωτική ηγεσία και λαός τίμησαν κατά πώς πρέπει τους τρεις στρατιωτικούς που έπεσαν με το ελικόπτερό τους το "βράδυ των Ιμια". Δεν έχουν την ίδια τύχη, όσοι σκοτώνονται στα συνήθη στρατιωτικά ατυχήματα. Τις περισσότερες φορές το "φταίξιμο" πέφτει σ' αυτούς. Και οι δικοί τους πρέπει να αρκεστούν στο συλλυπητήριο τηλεγράφημα των αρμοδίων.


Εργατικά ατυχήματα ντυμένα στο χακί

H πιθανότητα ατυχήματος εν υπηρεσία συνοδεύει το στρατευμένο νέο από την πρώτη μέχρι την τελευταία μέρα της θητείας του. Από την κατάταξη ώς το απολυτήριο, σε κάθε του βήμα συναντά κάτι που να του θυμίζει αυτή την τραγική παράδοση των ενόπλων δυνάμεων. Μνήμη επίσημη, αποτυπωμένη στον κεντρικό δρόμο του μεγαλύτερου Κέντρου Εκπαίδευσης της χώρας αλλά και στα πορτρέτα των χαμένων, που κοσμούν τους τοίχους του διοικητηρίου σχεδόν κάθε μονάδας ανά την επικράτεια. Κυρίως όμως μνήμη παράλληλη, υπόγεια - τα συντρίμμια του άρματος που απανθρακώθηκε μαζί με το ανθρώπινο περιεχόμενό του έξω από την αμυντική περίμετρο του στρατοπέδου, οι αφηγήσεις της νυχτερινής περιπόλου και των ντόπιων ταξιτζήδων για την πυρκαγιά που αποτέφρωσε τους τροφίμους του φυλακίου που υπήρξε κάποτε η τωρινή αποθήκη πυρομαχικών, η οδυνηρή είδηση του χαμού ενός γνωστού στη διπλανή μονάδα κάποιο χειμωνιάτικο πρωινό... Διαμετρικά αντίθετη είναι απεναντίας η εικόνα που επικρατεί για το πρόβλημα έξω από τα στρατόπεδα: μια αμήχανη σιωπή, ενισχυμένη από την απροθυμία των αρμόδιων αρχών για οποιαδήποτε αναφορά σε αυτό. Χαρακτηριστική ήταν η αντίδραση του γραφείου Τύπου του Υπουργείου Αμύνης όταν ζητήσαμε στατιστική των θανατηφόρων ατυχημάτων της τελευταίας πενταετίας: "κάντε μια αίτηση και θα δούμε εν καιρώ"... Αρκεί πάντως μια στοιχειώδης αναδρομή στις δημοσιευμένες και μόνο πληροφορίες, για να διαπιστώσει κανείς ότι ο αριθμός των στρατιωτών του ελληνικού στρατού που χάθηκαν σε καιρό ειρήνης άνετα συναγωνίζεται την τιμημένη στρατιά των πεσόντων στις πολεμικές εξορμήσεις του έθνους.

Μία επιφανειακή αντιμετώπιση του πράγματος θα μπορούσε να εστιαστεί στην εύλογη εκτίμηση ότι η ενασχόληση με τα όπλα εμπεριέχει κάποιους αναπόφευκτους κινδύνους. Ομως τα καθεαυτό "ένοπλα" ατυχήματα ( εξοστρακισμοί σφαιρών, κακός χειρισμός πυροβόλων όπλων με θανάσιμα αποτελέσματα, εκρήξεις ναρκών και λοιπών πυρομαχικών, κλπ) αποτελούν μικρό μόνο μέρος του τραγικού απολογισμού. Η πλειοψηφία των αδικοχαμένων φαντάρων δε σκοτώνεται σε υποκατάστατα της πολεμικής δράσης αλλά σε κλασικά εργατικά ατυχήματα, κάτω από συνθήκες που θα έκαναν οποιαδήποτε Επιθεώρηση Εργασίας να φρίξει:
* κακή έως ανύπαρκτη εκπαίδευση των στρατευμένων στο αντικείμενο της (συχνά τυχαίας και συγκυριακής) ενασχόλησής τους, είτε πρόκειται για την πυρασφάλεια είτε για το χειρισμό κάθε είδους μηχανημάτων.
* χρονική πίεση για τη διεκπεραίωση των κάθε είδους αγγαρειών, κάτω από την απειλή της "καμπάνας" και χωρίς οποιαδήποτε δυνατότητα άμυνας ( "δε μ' ενδιαφέρει πώς και με ποιο τρόπο, κόψε το λαιμό σου, απόψε στις 6 θα έχεις τελειώσει"). 
* μείωση των ανακλαστικών και της σωματικής ικανότητας από τη μόνιμη υπερκόπωση και αϋπνία. Πώς να μην υπάρξουν λχ τροχαία ατυχήματα, όταν σε αρκετές μεθοριακές μονάδες οι οδηγοί πιάνουν τιμόνι ύστερα από 3-4 ώρες ύπνο κάθε νύχτα, επί αλλεπάλληλες βδομάδες; 
* απουσία μέτρων ασφαλείας, υλικά παμπάλαια και άθλια συντηρημένα.
* άρνηση πολλών διοικητών να ανακαλέσουν διαταγή που οδηγεί μαθηματικά σε ατύχημα, προκειμένου να μην αμφισβητηθεί το αλάνθαστό τους ( τυπική περίπτωση: στο ΠΒ Ξάνθης, αντισυνταγματάρχης δίνει πέρυσι το Σεπτέμβριο διαταγή σε αρχηγό πληρώματος άρματος Μ-60 να βάλλει, ενώ υπάρχει βλήμα μπλοκαρισμένο στην κάννη). Και άλλα παρεμφερή.

Μιά άλλη αγνοημένη παράμετρος είναι η ιατρική πτυχή των θανατηφόρων περιστατικών. Είναι γνωστό πως, για το στρατιωτικό μηχανισμό, κάθε φαντάρος που ισχυρίζεται ότι είναι άρρωστος είναι ύποπτος σαν λουφαδόρος, μέχρι αποδείξεως του εναντίου. Καθώς αυτό το τελευταίο επαφίεται συνήθως στην ικανότητα επιχειρημάτων ή στις υποκριτικές ικανότητες του άμεσα ενδιαφερόμενου, η απόδειξη συχνά πραγματώνεται με τραγικό τρόπο - από το νεοσύλλεκτο με πνευμονία που πεθαίνει λίγες βδομάδες μετά την κατάταξη μέχρι το στρατιώτη που βρίσκεται νεκρός ένα πρωί στην "ενέδρα" (και τότε, όλοι θυμούνται ξαφνικά ότι γκρίνιαζε, όχι και τόσο πειστικά ο φουκαράς, για "κάποιο πρόβλημα υγείας"). Υπάρχει επίσης η μόνιμη πίεση αξιωματικών πάνω στους ( στρατευμένους) γιατρούς των μονάδων για να μη βγάζουν "ελεύθερους υπηρεσίας για ψύλλου πήδημα", και η συμπληρωματική επί τούτου γκρίνια "από τα κάτω" - από τους υγιέστερους φαντάρους, που δυσανασχετούν για τη μετακύληση των υπηρεσιών των ασθενών στους δικούς τους ώμους. Ας προστεθεί τέλος η απροσχημάτιστη παραβίαση ακόμα κι αυτών των ιατρικών εντολών, όταν το απαιτούν οι "ανάγκες της υπηρεσίας": στις αρχές Νοεμβρίου 1994, λχ, στρατιώτης της Γ' ΕΑΝ υποχρεώθηκε να βγεί με 39 πυρετό σε άσκηση στον Εβρο ( και να ζήσει σε σκηνή, μέσα στην παγερή υγρασία του ποταμού), επειδή ήταν ο μοναδικός διαθέσιμος τεχνίτης τηλεπικοινωνιών της μονάδας...

Περιττό να επισημάνει κανείς την επίδραση που έχουν οι κατά καιρούς επιδεινώσεις των εξωτερικών σχέσεων της χώρας - και οι ανακλαστικές κινήσεις του στρατιωτικού μηχανισμού για "επίδειξη μαχιμότητας" - στο ρυθμό ( και κυρίως το είδος) των ατυχημάτων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η καταγγελία που δημοσιεύθηκε στην "Κ.Ε." (16/6/96) για τα συμβάντα στο 508 ΤΠ την επαύριο της κρίσης για τα Ιμια: σε παράτολμη άσκηση "εξοικείωσης με τα άρματα", οι φαντάροι υποχρεώθηκαν να ξαπλώσουν στο έδαφος και να περιμένουν να περάσουν από πάνω τους τα τάνκς, με αποτέλεσμα ένα χαμένο δάχτυλο, ένα στραπατσαρισμένο πρόσωπο και μιά σπασμένη λεκάνη. Στην ΕΔΕ που ακολούθησε, οι τραυματίες είχαν την ευχέρεια να δηλώσουν "άν επρόκειτο για δικό τους λάθος ή για τυχαίο γεγονός".
Αυτή η σιγουριά της ατιμωρησίας που χαρακτηρίζει τη στρατιωτική ιεραρχία είναι, σε τελική ανάλυση, εκείνο που σοκάρει περισσότερο στην περίπτωση των στρατιωτικών ατυχημάτων. Χάρη στο στρατιωτικό απόρρητο και την ειδική ενδοϋπηρεσιακή δωσιδικία, η ευθύνη επιρρίπτεται συνήθως στο ίδιο το θύμα. Στη μοναδική δημοσιευμένη υπηρεσιακή μελέτη που μπορέσαμε να εντοπίσουμε, συνταγμένη λίγο πριν τη δικτατορία, τα τροχαία αποδίδονται στην παράβαση των κανόνων από τους ίδιους τους οδηγούς. Ο ίδιος ο μηχανισμός απαλλάσσεται, αξιωματικά, από κάθε ευθύνη: "Εις τον στρατόν, λόγω της αυστηράς συστηματικής εξετάσεως δεν υφίσταται θέμα παθολογικών καταστάσεων καθιστωσών μονίμως ή και προσκαίρως τον οδηγόν ακατάλληλον δια το έργον αυτού. Ωσαύτως, λόγω της ευρύθμου κατανομής της υπηρεσίας και του επαρκούς αριθμού των διατιθέμενων οδηγών και συνοδηγών σπανίως δύναται να προκληθή επαγγελματικός κάματος" ( "Τροχαία ατυχήματα εις τον στρατόν", σ.7).
Δε χρειάζεται ιδιαίτερη προσπάθεια για να διαπιστώσει κανείς ότι, από τότε μέχρι σήμερα, λίγα πράγματα έχουν αλλάξει.

(Ελευθεροτυπία, 27/10/1996)

 

www.iospress.gr                                   ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ