Η ΚΡΥΦΗ ΓΟΗΤΕΙΑ ΤΟΥ ΙΣΛΑΜ

Οι μουλάδες του φιλελευθερισμού 

1.   2.   3. 

 

Η Μέκκα της ελληνικής διανόησης

"Προσεύχομαι στον ύψιστο Θεό για τη μεγαλοσύνη του Ισλάμ και για το κόψιμο των χεριών των διεφθαρμένων και των καταπιεστών". Το απόσπασμα ανήκει στον "μεγάλο ιμάμη" Χομεϊνί και φιλοξενείται μαζί με πληθώρα άλλων "θεόπνευστων" κειμένων στο ειδικό τεύχος του περιοδικού "Ιρανική Επανάσταση" που κυκλοφόρησε τον Ιούλιο του 1980 από την "τριτοκοσμίζουσα" πτέρυγα του ΠΑΣΟΚ.
Η κατάρρευση του Σάχη το Φεβρουάριο του 1979 γιορτάστηκε σ' όλη τη Δύση από τις δυνάμεις της Αριστεράς. Στην άνοδο του Χομεϊνί διέκριναν τα αντιιμπεριαλιστικά κινήματα όλου του κόσμου μια ελπίδα και μια δικαίωση. Με την επικράτηση όμως του θεοκρατικού καθεστώτος διαψεύστηκαν πολύ γρήγορα αυτές οι ελπίδες. Η ιρανική αριστερά βρήκε στο πρόσωπο του Αγιατολάχ τον νέο διώκτη της. Και έμειναν οι λίγοι πιστοί να επιμένουν ισλαμικά. Στην Ελλάδα οργανώθηκε μάλιστα και ειδική εκδήλωση στο Σπόρτινγκ "Για το γιορτασμό της Α' επετείου της Ιρανικής Επανάστασης". Το κάλεσμα υπέγραφαν μεταξύ άλλων οι Αντώνης Τρίτσης, Αντώνης Καρράς, Μαρία Κυπριωτάκη Περάκη, Ειρήνη Λαμπράκη, Ανδρέας Λεντάκης. Μιλώντας εκ μέρους της οργανωτικής επιτροπής ο Αντώνης Τρίτσης είχε εξάρει την "ισλαμική επανάσταση του λαού του Ιράν κάτω από την καθοδήγηση της μεγάλης μορφής του Αγιατολάχ Χομεϊνί". Είχε μιλήσει για μια "νέα εποποιϊα" και "ελπιδοφόρο μήνυμα", είχε συγκρίνει τον Χομεϊνί με τον Μακρυγιάννη, τον Διάκο, τον Παπαφλέσσα, τον Αρη Βελουχιώτη και τον Μακάριο, για να καταλήξει στο σύνθημα "Ελλάδα-Ιράν-Κύπρος-Παλαιστίνη, κανένας ξένος δεν θα μείνει" και να αναφωνήσει "Ζήτω η ισλαμική επανάσταση, Ζήτω ο Αγιατολάχ Χομεϊνί".
Ηταν η εποχή που ο χομεϊνισμός είχε ήδη δώσει δείγματα γραφής. Αλλά οι έλληνες υποστηρικτές του δεν είχαν κανένα πρόβλημα. Δημοσίευαν μάλιστα και τις προπαγανδιστικές θεωρίες του Χομεϊνί με τη βεβαιότητα ότι "ένας θεολόγος δεν μπορεί να γίνει δικτάτορας". Δεν δίσταζαν μάλιστα να προβάλλουν και τις απειλές του κατά της αριστεράς: "Πρέπει να τονίσω ότι τα γεγονότα στο Κουρδιστάν, όπου αριστεροί αντίπαλοι του Ισλάμ προκαλούν ταραχές, τα γεγονότα των Πανεπιστημίων όπου αμερικανόπνευστες αριστερές ομάδες έχουν εξεγερθεί, έχουν στενή σχέση με την επίθεση του Κάρτερ. Εάν οι αντιπολιτευόμενες ομάδες συνεχίσουν να ενοχλούν το Εθνος, τότε οι οπαδοί τους θα καταλάβουν την ανοιχτή σχέση των ηγετών τους με τον Αρπαγα του Κόσμου, τις ΗΠΑ, και θα καταλάβουν τι πρέπει να κάνουμε μ' αυτούς. Θα καταλάβουν ότι το να διεκδικούν να αγνοήσουμε και να αμνηστεύσουμε τους αρχηγούς τους είναι κάτι το αντίθετο με την Ισλαμική Πολιτική."
Την ίδια περίοδο που οι αντιιμπεριαλιστές του ΠΑΣΟΚ στρέφονταν προς το Ιράν, η φιλοαμερικάνικη διανόηση της Νέας Δημοκρατίας ανακάλυπτε τους δικούς της ήρωες λίγο ανατολικότερα, στους μουτζαχεντίν αντάρτες του Αφγανιστάν. Καμιά αμφισβήτηση για το χαρακτήρα και τις ολοκληρωτικές τάσεις των ισλαμικών κινημάτων. Αρκούσε το γεγονός ότι πολεμούσαν εναντίον της Σοβιετικής Ενωσης, της Αυτοκρατορίας του Κακού. "Σε όλα τα μέρη του κόσμου όπου τα μέσα επικοινωνίας και οι δημοσιογράφοι δεν είναι κατευθυνόμενα, το δράμα του Αφγανιστάν έγινε ευρύτατα γνωστό. Σε όλα τα μέρη του κόσμου, του ελεύθερου του δημοκρατικού κόσμου, με εξαίρεση την Ελλάδα", έγραφε ο νεαρός Κώστας Καραμανλής τον Οκτώβριο του 1988. "Την Ελλάδα της οποίας η κρατική τηλεόραση βάφτισε τους ήρωες της αφγανικής αντίστασης φανατικούς θεοκράτες και ακροδεξιούς μισθοφόρους. Είναι αυτή η επίσημη παραπληροφόρηση που υπονομεύει μακροπρόθεσμα τα θεμέλια της ελληνικής δημοκρατίας."
Προξενεί ασφαλώς εντύπωση το γεγονός ότι στους υποστηρικτές των πιο ανυπόληπτων ισλαμιστικών ομάδων συγκαταλέγονται αναλυτές οι οποίοι δεν κρύβουν κατά τα άλλα την ελληνορθόδοξη προσήλωσή τους, τους φόβους τους για κάθε τι "αλλόθρησκο" και την απέχθειά τους προς τα κινήματα του Τρίτου Κόσμου. Πρωτοπόρο το φιλελεύθερο περιοδικό "Εποπτεία" του ζεύγους Δρακόπουλου δεν έχανε ευκαιρία να προβάλει τους μουτζαχεντίν με κείμενα και συνεντεύξεις και έφτασε μέχρι το σημείο να καταγγείλει ως φιλειρηνικό το Στέιτ Ντιπάρτμεντ: "Ενώ οι αντάρτες διαθέτουν τη ζωή τους αγωνιζόμενοι για την Ελευθερία, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και το Κογκρέσο προσπαθούν να επιτύχουν την ειρήνη". (τ. 132, Μάρτιος 1988).
Κεντρικό ρόλο στη διάδοση του φιλελεύθερου θαυμασμού προς τους "μαχητές του Αλλάχ" έπαιξε το θινκ τανκ του Ανδρέα Ανδριανόπουλου, η Κ.Ι.Π.Α.Ε.Α., που στήθηκε ως φιλελεύθερη απάντηση στις "κινήσεις ειρήνης" των κομμάτων της Αριστεράς. Διοργάνωσε μάλιστα και Πανευρωπαϊκό Συνέδριο το Μάρτιο του 1986 με τίτλο "Ελευθερία στο Αφγανιστάν". Κλείνοντας τη συνάντηση, ο ειδικός αναλυτής (σύμβουλος σήμερα του Μιλτιάδη Εβερτ) Γιάννης Λούλης επέμεινε στη σχέση ολοκληρωτικών συστημάτων και επεκτατισμού, και τόνισε πως τα συστήματα αυτά στηρίζονται σε μεσαιωνικές ιδεολογίες και είναι φυσικό να εξάγουν τη βία έξω από τα σύνορά τους με σκοπό να επιβάλουν την ιδεολογία τους και τις πολιτικό-οικονομικές δομές τους. "Αυτό ακριβώς έχει συμβεί με την επεκτατική δράση του σοβιετικού ολοκληρωτισμού στο Αφγανιστάν."
Δέκα χρόνια αργότερα μαθαίνουμε όλοι ότι ο Μεσαίωνας πράγματι αναβιώνει στην ορεινή αυτή χώρα της Ασίας. Μόνο που οι φορείς του ολοκληρωτισμού δεν είναι τώρα οι σοβιετικοί εισβολείς, αλλά ακριβώς εκείνοι που τότε εξυμνούνταν ως "αγωνιστές της ελευθερίας και της δημοκρατίας".



Η Χαμάς κι ο ισραηλινός δάκτυλος

"Ο εχθρός του εχθρού μου είναι φίλος μου" λέει ένα παλιό αραβικό ρητό, συνοψίζοντας πείρα αιώνων από εναλλασσόμενες ανίερες συμμαχίες στην κινούμενη άμμο της μεσανατολίτικης πολιτικής. Αρκετές φορές, ωστόσο, αυτή η μηχανιστική σύλληψη των πραγμάτων έχει απροσδόκητα αποτελέσματα. Η περίπτωση του ισλαμικού κινήματος στην κατεχόμενη Παλαιστίνη επιβεβαιώνει του λόγου το αληθές.
Αμέσως μετά την κατάληψη της Δ.Οχθης του Ιορδάνη και της λωρίδας της Γάζας απ'τον ισραηλινό στρατό (1967), οι ιθύνοντες του σιωνιστικού κράτους βρέθηκαν αντιμέτωποι με δυό διαφορετικά ρεύματα μέσα στον κατακτημένο πληθυσμό. Από τη μιά, οι αριστερές κι εθνικιστικές οργανώσεις της παλαιστινιακής Αντίστασης που επιδίδονταν άμεσα στον αντικατοχικό αγώνα · από την άλλη υπήρχαν οι ισλαμιστές της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, που μιλούσαν μεν για το τζιχάντ που κάποτε "θα απελευθερώσει τους Αγίους Τόπους από τους άπιστους", φρόντιζαν όμως να θέσουν ως πρώτο στόχο τους την καταπολέμηση της λαϊκότητας στο εσωτερικό της παλαιστινιακής κοινότητας - και, φυσικά, απείχαν ("προς το παρόν") από κάθε αντιστασιακή δραστηριότητα. Η ευκαιρία δεν έμεινε ανεκμετάλλευτη από τις κυβερνήσεις του Τελ Αβίβ. Ενώ ο στρατηγός Αριέλ Σαρόν εξαπέλυε ένα τρομερό κύμα καταστολής κάθε εθνικής έκφρασης του παλαιστινιακού πληθυσμού, οι αρχές κατοχής επέτρεπαν - στην αρχή σιωπηρά, στη συνέχεια παρέχοντας επίσημη άδεια - τη λειτουργία του Ισλαμικού Κέντρου της Γάζας, βασικού προπαγανδιστικού μηχανισμού της Αδελφότητας. Από τις βασικές δραστηριότητες της τελευταίας θα γίνει έτσι η προσπάθεια πάταξης του μηχανισμού της PLO στα Κατεχόμενα: καταστροφή των γραφείων της παλαιστινιακής Ερυθράς Ημισελήνου στη Γάζα (1/1980), βίαιη διάλυση συγκεντρώσεων υπέρ των πολιτικών κρατουμένων (10/1980) και κατά της εισβολής στο Λίβανο (4/6/83)... "Η μοναδική περίπτωση ταραχών που οι αρχές αρνούνται να επέμβουν" σημειώνει τον Αύγουστο του 1983 στη Monde Diplomatique ο Αμνόν Καπελιούκ, "είναι όταν οι ισλαμιστές επιτίθενται σε εθνικιστές ή στην παλαιστινιακή αριστερά. Ο στρατός τότε εξαφανίζεται από σκηνής". Πιο σαφής θα είναι ο - επίσης προοδευτικός ισραηλινός δημοσιογράφος - Γιεχούντα Λιτάνι: "Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, ορισμένοι ισραηλινοί αξιωματούχοι πίστεψαν πως ο καλύτερος τρόπος καταπολέμησης της PLO ήταν η ενθάρρυνση των ισλαμιστών στα Κατεχόμενα Εδάφη. Ορισμένες από τις ισλαμικές ομάδες έλαβαν μάλιστα βοήθεια από τις ισραηλινές αρχές" (Jerusalem Post 8/9/1988).
H κατάληξη είναι γνωστή: η μαζικοποίηση των ισλαμιστών υποχρέωσε την Αδελφότητα να λάβει υπόψη της τις αντικατοχικές διαθέσεις των μαζών, να δημιουργήσει τη "Χαμάς" και να πάρει επίσης μέρος - με ακραία εθνικιστικά μάλιστα συνθήματα - στην Ιντιφάντα...



Το καλό και το κακό Ισλάμ

Η επιλεκτική αντιμετώπιση του Ισλάμ από τα δυτικά μέσα ενημέρωσης -και όχι μόνον αυτά- αποτελεί πλέον κοινό μυστικό: τα δυτικά στερεότυπα για το Ισλάμ επιστρατεύονται κάθε φορά που η πολιτική συγκυρία επιβάλλει την άμεση αποδυνάμωση του ισλαμιστή "άλλου", ενώ λησμονούνται με τη μεγαλύτερη ευκολία όταν κάποια ισλαμική ομάδα ή χώρα βρεθεί από τη μεριά του δυτικού στρατοπέδου. Εύγλωττο δείγμα της επιλεκτικής αυτής αντιμετώπισης συνιστά εξάλλου το γεγονός ότι η έμφαση στα "ισλαμικά χαρακτηριστικά" ενός καθεστώτος εξαρτάται απολύτως από τις εκάστοτε διαθέσεις των δυτικών κυβερνήσεων απέναντί του. Δημιουργούνται έτσι διαβαθμίσεις του "ισλαμισμού" βασισμένες σε αυθαίρετες νοητικές κατασκευές που απέχουν πολύ από τις ιστορικές και πολιτισμικές πραγματικότητες των "ανατολικών" κοινωνιών.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα της στάσης αυτής αποτελεί ο αμερικανικός "χειρισμός" ενός επεισοδίου που κινδύνεψε να κλονίσει τις προνομιακές σχέσεις που διατηρούν οι Ηνωμένες Πολιτείες με την (ισλαμική) Σαουδική Αραβία: Στις 12 Μαϊου 1980, το αμερικανικό δίκτυο PBS πρόβαλε την ταινία "Θάνατος μιας πριγκίπισσας" του βρετανού κινηματογραφιστή Αντονι Τόμας. Επρόκειτο για μια ταινία γυρισμένη σε ύφος ντοκιμαντέρ με θέμα τη δημόσια εκτέλεση μιας νεαρής πριγκίπισσας και του εραστή της, μια είδηση που είχε απασχολήσει πολύ τα δυτικά μέσα ενημέρωσης το 1977. Στην ταινία, ένας βρετανός ρεπόρτερ, αναζητώντας την αλήθεια, συνομιλεί με Σαουδάραβες, Λιβανέζους και Παλαιστίνιους και συγκεντρώνει τις αντιφατικές ερμηνείες τους για την υπόθεση. Ενα μήνα πριν από την αμερικανική προβολή της, η παρουσίαση της ταινίας στη Βρετανία είχε προκαλέσει την έντονη διπλωματική αντίδραση της Σαουδικής Αραβίας: ανάκληση του πρεσβευτή της και μποϊκοτάζ του αγγλικού τουρισμού. Κατά τη σαουδαραβική άποψη, το φιλμ ήταν υβριστικό προς το Ισλάμ και έδινε μια διαστρεβλωτική εικόνα της αραβικής κοινωνίας, και ιδιαίτερα της σαουδαραβικής δικαιοσύνης.
Τη συνέχεια της υπόθεσης περιγράφει ο γνωστός διανοητής Εντουαρντ Σαϊντ, καθηγητής συγκριτικής λογοτεχνίας στο Κολούμπια, σε βιβλίο του με θέμα τους μηχανισμούς με τους οποίους ειδήμονες και μέσα ενημέρωσης συγκροτούν τη δυτική ματιά για το Ισλάμ (E.W. Said, "Covering Islam", Νέα Υόρκη 1981, σ. 65-73). "Στις ΗΠΑ", εξηγεί ο Ε. Σαϊντ, "η σαουδαραβική κυβέρνηση είχε κοινοποιήσει την αντίθεσή της προς την προβολή της ταινίας. Η κίνηση αυτή είχε δύο άμεσα αποτελέσματα: ο Γουόρεν Κρίστοφερ του Στέιτ Ντιπάρτμεντ έθεσε δημοσίως υπόψη του δικτύου PBS το σαουδαραβικό διάβημα και η Εξόν απέσυρε τις διαφημίσεις της ζητώντας από το PBS να "αναθεωρήσει" την απόφασή του." Το αποτέλεσμα ήταν το αναμενόμενο: σε αρκετές πόλεις η προβολή της εκπομπής ματαιώθηκε, ενώ το PBS συνόδευσε εντέλει την ταινία με μια συζήτηση στο στούντιο μεταξύ σχετικών και ασχέτων, κατά την οποία έγινε προσπάθεια να διασκεδαστούν οι όποιες αρνητικές εντυπώσεις.
Το παράδειγμα είναι διδακτικό: σε μια κοινωνία στην οποία τα πιο ακραία στερεότυπα για το "Ισλάμ" είναι στην ημερήσια διάταξη, το διάβημα της σαουδαραβικής πλευράς -που, σημειωτέον, έφτασε να αμφισβητήσει και τα ίδια τα γεγονότα- αντιμετωπίστηκε τελικά με τη μεγαλύτερη δυνατή διακριτικότητα. Δεν ήταν, βέβαια, η πρώτη ούτε η τελευταία φορά που οι πολιτικές και οικονομικές προτεραιότητες θα επηρέαζαν με το ειδικό τους βάρος την εικόνα που καλλιεργείται από τα δυτικά μέσα για τον ισλαμικό κόσμο. Και για να επιστρέψουμε στον Εντουαρντ Σαϊντ: "Κάποιοι εδώ και κάποιοι άλλοι στον ισλαμικό κόσμο ανακαλύπτουν πλέον πόσο αξιοθρήνητες είναι οι ετικέτες "Δύση" και 'Ισλάμ'", σημειώνει ο παλαιστινιακής καταγωγής διανοητής. "Ισως είναι υπερβολή να θεωρήσουμε ότι έτσι θα χάσουν τη δηλητηριώδη τους δύναμη οι ετικέτες αυτές και οι μηχανισμοί που τις συντηρούν, αλλά είναι πιθανό με τον τρόπο αυτό να εμφανιστεί το "Ισλάμ" λιγότερο μονολιθικό και επίφοβο και περισσότερο αποτέλεσμα ερμηνειών που εξυπηρετούν τους άμεσους πολιτικούς μας στόχους και προδίδουν τις φοβίες μας, είτε "εμείς" είμαστε μουσουλμάνοι είτε όχι... Γιατί, ακόμη και για να κατανοήσουμε τις τηλεοπτικές ειδήσεις, χρειάζεται με μία έννοια να κατανοούμε ποιοι είμαστε οι ίδιοι και πώς λειτουργεί η κοινωνία στην οποία ζούμε. Μόνο αφού αντιληφθούμε αυτά τα πράγματα μπορούμε να συλλάβουμε το "Ισλάμ" που έχουμε κατασκευάσει εμείς και τα διαφορετικά είδη του Ισλάμ που υπάρχουν για τους μουσουλμάνους".

(Ελευθεροτυπία, 20/10/1996)

 

www.iospress.gr                                   ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ  -  ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ