Μια δικαστική απόφαση ποινικοποιεί τη διδασκαλία ενός μεγάλου φιλοσόφου και ποιητή
 

Ο αντιαιρετικός αγώνας ως κακή πεθερά
 

 

Είναι γνωστό ότι οι χωρισμοί παντρεμένων ζευγαριών δεν γίνονται πάντοτε με συναινετικό και πολιτισμένο τρόπο. Οχι σπάνια, οι τέως σύζυγοι αποφασίζουν να λύσουν τις διαφορές τους στα δικαστήρια ή και στις μεσημβρινές τηλεοπτικές εκπομπές. Θύματα σ' αυτές τις περιπτώσεις είναι πρώτ' απ' όλα τα παιδιά του ζευγαριού, αλλά δεν μένουν αλώβητοι και οι ίδιοι οι χωρισμένοι αντίδικοι. Μια παρόμοια περίπτωση εκδικάστηκε την 1η Ιουλίου στο Τριμελές Πλημμελειοδικείο Ρόδου. Μηνύτρια ήταν μία κάτοικος του νησιού και κατηγορούμενοι ο πρώην σύζυγός της, η αδελφή της και ένας άλλος πολίτης, κάτοικος Αθήνας, χωρίς καμιά συγγενική σχέση με τους υπολοίπους, τον οποίο η εγκαλούσα θεωρούσε υπεύθυνο για «ηθική αυτουργία» στις πράξεις των δύο πρώτων. Μέχρι σήμερα είχαμε μάθει να ψάχνουμε στις συμβουλές των κακών πεθερικών την αιτία που δηλητηριάζονται πολλές σχέσεις πριν και μετά το διαζύγιο. Τώρα μαθαίνουμε ότι μπορεί να φταίει και η φιλοσοφική αναζήτηση.

Δεν έχουμε φυσικά την πρόθεση να αναφερθούμε στο περιεχόμενο της δίκης, παρά μόνο ως προς το σκέλος που αναφέρεται στον τρίτο κατηγορούμενο. Πρόκειται για τον κ. Τάκη Αλεξίου, αρχιτέκτονα, ζωγράφο, μουσικό και συγγραφέα. Η εμπλοκή του στην υπόθεση πηγάζει από το γεγονός ότι είναι μελετητής του μεγάλου φιλόσοφου, ποιητή και ανθρωπιστή του 13ου αιώνα Μεβλανά Τζελαλεντίν Ρούμι, του δάσκαλου του σουφισμού και ιδρυτή του περίφημου τάγματος των ιπτάμενων δερβίσηδων. Από το 1989, μάλιστα, που ίδρυσε την «Ελληνική Επιτροπή Ρούμι» και εξέδωσε ένα σχετικό δοκίμιο, ο κ. Αλεξίου έχει μπει στο στόχαστρο της εκκλησιαστικής ΚΥΠ, δηλαδή της Επιτροπής αντιμετώπισης των Αιρέσεων, που έχουν περιλάβει την Επιτροπή αυτή στη λίστα των απαγορευμένων «σεκτών». Η εμπλοκή του στη δίκη της Ρόδου έγκειται στο γεγονός ότι μηνύτρια και μηνυόμενοι υπήρξαν προ δεκαετίας μέλη αυτής της Επιτροπής.

Οι παλιοί αναγνώστες της στήλης θα θυμούνται ότι οι πληροφορίες για τον κ. Αλεξίου της Επιτροπής Αιρέσεων είχαν αξιοποιηθεί από τηλεοπτική εκπομπή, η οποία είχε παρουσιάσει ως μυστηριώδη γιάφκα το σπίτι του κ. Αλεξίου στον Ωρωπό, με βασικά ενοχοποιητικά στοιχεία ότι είχε οκταγωνική κάτοψη, ότι οι συνδαιτυμόνες κάθονταν οκλαδόν χωρίς παπούτσια και ότι τραγουδούσαν (βλ. Ιός 18/12/94 και 14/3/98).

Η υπόθεση θα ήταν για γέλια, αν δεν είχε στοιχίσει ήδη στον κ. Αλεξίου μια καταδίκη σε φυλάκιση 25 μηνών. Παρά την πρόταση του εισαγγελέα, ο οποίος ζήτησε την «αθώωσή του από την κατηγορία της ηθικής αυτουργίας», το δικαστήριο της Ρόδου αποφάσισε ότι «ο τρίτος των κατηγορουμένων μετά πειθούς και φορτικότητας με προτροπές και παραινέσεις προκάλεσε στον πρώτο και στην δεύτερη των κατηγορουμένων την απόφαση να εκτελέσουν τις άδικες πράξεις».

Και πού άραγε στηρίχθηκε αυτή η κατηγορία της «ηθικής αυτουργίας»; Μα στις καταθέσεις των εκπροσώπων της Επιτροπής κατά των Αιρέσεων της Εκκλησίας της Ελλάδας, οι οποίοι δεν έχασαν την ευκαιρία να κατατροπώσουν τον «αντίχριστο». Βασικός μάρτυρας κατηγορίας ήταν ο ιερομόναχος Αρσένιος Βλιαγκόφτης, ο οποίος δήλωσε ότι είναι «ένας από τους υπεύθυνους της Ιεράς Συνόδου για τις αιρέσεις (σέκτες)» και αποφάνθηκε ότι «δεν πρόκειται για ενδοοικογενειακή διαμάχη. Πρέπει να δούμε το σεκτικό (sic) φαινόμενο. Στις σέκτες υπάρχει μια ισχυρή προσωπικότητα, στη συγκεκριμένη περίπτωση ο κ. Αλεξίου».

Ξεπερνάμε τον πειρασμό να σχολιάσουμε πώς συμβιβάζεται με τη διά βίου αφιέρωση των ιερομονάχων στην αγάπη

η παρουσία τους στο βήμα του κατηγόρου και η υποδαύλιση των ενδοοικογενειακών συγκρούσεων. Ο καθένας αντιλαμβάνεται το ρόλο του όπως αυτός μπορεί. Αλλά εδώ δεν έχουμε μια ατομική περίπτωση. Ο κ. Βλιαγκόφτης καταθέτει ως εκπρόσωπος της Εκκλησίας. Επιβεβαιώνει ότι δεν γνωρίζει συγκεκριμένα περιστατικά, ούτε και τους αντιδίκους. Γνωρίζει μόνο ότι όλοι ήταν μέλη της Επιτροπής Ρούμι, την οποία περιλαμβάνει η Εκκλησία «στον κατάλογο των σεκτών και των οργανώσεων των αντίθετων με την ελληνική θρησκεία». Από αυτό και μόνο προκύπτει η πεποίθηση του ιερομόναχου ότι «όλα τα έκαναν υπό την ηθική αυτουργία του Αλεξίου». Κι ας είναι οι αντίδικοι διακεκριμένοι επιστήμονες με κοινωνικό έρμα και όχι απλά διαταραγμένα και άβουλα άτομα, όπως αυτά που καταλήγουν συνήθως στα μοναστήρια.

Στο ίδιο μήκος κύματος και οι άλλοι κατήγοροι του κ. Αλεξίου, όπως εκείνος που δήλωσε με βεβαιότητα ότι «όλα τα μέλη (της Επιτροπής) έκαναν όσα επέβαλλε ο Αλεξίου» για να συμπληρώσει αμέσως μετά ότι «τον Αλεξίου δεν τον γνώρισα όλα αυτά τα χρόνια» και ότι «μόνο στο δικαστήριο τον είδα» και «εγώ δεν μπορώ να πω τίποτα για τον Αλεξίου»...

Η δίωξη του Ρούμι

Στο βάθος, λοιπόν αυτής της υπόθεσης δεν ήταν κατηγορούμενος ο κ. Αλεξίου, αλλά ο ίδιος ο Ρούμι. Οχι ο πραγματικός Ρούμι, αλλά το φάντασμά του που πλάστηκε από τους κυνηγούς των «αιρετικών». Οπως γράφει ο Ευγένιος Αρανίτσης, «από τους κορυφαίους μυστικούς ποιητές της Ανατολής, απολογητής ενός θεϊκού έρωτα, απ' τον οποίο φτάνει σ' εμάς τους Δυτικούς, εντελώς αμύητους στη γλωσσική πραγματικότητα του σουφισμού, μόνον ένα ακρωτηριασμένο νόημα, ο Ρούμι υπήρξε ο πιο συνεπαρμένος υμνητής του» («Ελευθεροτυπία», 12/10/2001). Στην Ελλάδα κυκλοφορούν για τον Ρούμι -εκτός από τη μελέτη του Τάκη Αλεξίου- μια μυθιστορηματική βιογραφία του από τον Ι. Μ. Παναγιωτόπουλο, μια μελέτη του καθηγητή θεολογίας Γ. Ζιάκα και μεταφράσεις των ποιημάτων του από την Λ. Μυστακίδου, την Κ. Κολύμβα και την Τ. Κοβαλένκο.

Η πανανθρώπινη διδασκαλία του Ρούμι θεωρείται διεθνώς ιδιαίτερα επίκαιρη και διδάσκεται στα μεγαλύτερα Πανεπιστήμια. Το 1989 το έργο του «Μασναβί» συγκαταλέχτηκε από την Unesco στα αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Με αναφορά στον Ρούμι ξεκίνησε η προσφώνηση του Προέδρου της Νορβηγικής Επιτροπής των βραβείων Νόμπελ το 2003, όταν βραβεύτηκε η Ιρανή Σιρίν Εμπαντι με το Νόμπελ Ειρήνης.

Αλλά και ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, όταν θέλησε από τις στήλες αυτής της εφημερίδας να περάσει το μήνυμα της θρησκευτικής ανοχής, διάλεξε τον Ρούμι για να εκφράσει αυτό που ήθελε να πει: «Επιτραπήτω ημίν όπως μεταφέρω ενταύθα δύο κείμενα. Το εν γραφέν υπό ανθρώπου της μουσουλμανικής πίστεως και το έτερον υπό πιστού της Χριστιανικής θρησκείας. Εκ ποίας πίστεως προέρχεται εκάτερος είναι δυσχερές όμως να προσδιορισθή. Και όμως ο εις είναι μουσουλμάνος (Ρούμι) και ο έτερος ορθόδοξος χριστιανός (Αγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος)» («Ελευθεροτυπία», 29/01/02).
 

Η αλήθεια για τον Ρούμι

Τον κ. Αλεξίου γνωρίζω από ετών και έχω εκτιμήσει το εύρος των γνώσεών του και την ευθυκρισία των απόψεών του. Εχουμε επανειλημμένως συζητήσει για πολλά επιστημονικά θέματα και γνωρίζω ότι σημαντικές προσωπικότητες της εποχής μας στην Ελλάδα έχουν εκφραστεί ευμενώς και θετικά για την προσωπικότητά του (π.χ. Γ.Π. Σαββίδης, Κ. Καστοριάδης, Στ. Ματθίας, Ν. Χατζηκυριάκος-Γκίκας, Κική Δημουλά κ.ά.).

Γνωρίζω επίσης την επιστημονική προσέγγισή του της φιλοσοφικής σκέψης του μεγάλου ποιητή και στοχαστή του 13ου αιώνα στο Σουλτανάτο των Σελτζούκων της Μικράς Ασίας (Ικονίου), Τζελαλεντίν Ρούμι, ιδρυτού του θρησκευτικού τάγματος των Μεβλεβήδων δερβίσηδων, που θεωρείται από κορυφαίους μελετητές σε όλο τον κόσμο ένας από τους σημαντικότερους στοχαστές του καιρού του, με μεταφρασμένους τους στίχους του σε πολλές γλώσσες. Στην Ελλάδα το έργο του Ρούμι έχει μελετηθεί και σε πανεπιστημιακό-ερευνητικό επίπεδο (το 1973 ο καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, συνάδελφος κ. Γρηγόριος Ζιάκας, εξέδωσε επιστημονική μονογραφία για τον Ρούμι, που έχει έκτοτε ανατυπωθεί και μελετηθεί εκτενώς). Η άποψη ότι ο Ρούμι και οι Μεβλεβήδες δερβίσηδες αποτελούν τρόπον τινά «αίρεση» και ότι συμβάλλουν σε «ανθελληνικές» δράσεις αποτελεί χονδροειδή διαστρέβλωση της πραγματικότητας (προβαλλόμενη από άσχετους, μη επιστημονικούς-ερευνητικούς κύκλους), αφού καθένας που έχει έστω και ακροθιγώς μελετήσει την σπουδαία αυτή προσωπικότητα θα αντιληφθεί ότι ο Ρούμι υπήρξε μελετητής της ελληνικής φιλοσοφίας (Πλάτωνα) και, διαπνεόμενος από ανθρωπιστικό οικουμενιστικό πνεύμα, συνέβαλε στην άρση πολλών διαφορών μεταξύ των Χριστιανών και των Μουσουλμάνων της εποχής του (αλλά και μεταγενεστέρων εποχών).

Αλέξιος Γ.Κ. Σαββίδης

Αναπλ. καθηγητής Βυζαντινής & Μεσαιωνικής Ιστορίας
Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών (Ρόδος)


 

(Ελευθεροτυπία, 22/10/2005)

 

www.iospress.gr