Κρατική Ασφάλεια και δημοσιογραφία
 


"Η αυτοδέσμευση των λειτουργών του Τύπου αποτελεί την ουσιαστικότερη και πιο αξιόπιστη εγγύηση της ελευθερίας εκπλήρωσης της αποστολής τους"
       
(Από το Σχέδιο Κώδικα Τιμής της Ενωσης Ιδιοκτητών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών)

Εκανε πια τον κύκλο της η "άνοιξη" των ΜΜΕ. Το αποτέλεσμα είναι, χωρίς αμφιβολία, σχεδόν απογοητευτικό. Η συζήτηση για την κοινωνική, πολιτική και ηθική επιρροή των Μέσων, παντός είδους, έχει ανοίξει για τα καλά. Και δικαίως. Η βαρβαρότητα κυριαρχεί, τα επιχειρήματα και η συστηματική παράθεση τεκμηριωμένου υλικού χάνουν διαρκώς έδαφος στο πεδίο του δημόσιου λόγου. Τα ίδια τα Μέσα ομολογούν (έστω και θεωρητικά) την ευθύνη τους, ίσως διότι η τόση τσαπατσουλιά, συνδυασμένη με την αχαλίνωτη αλαζονεία, δεν αρκούν πλέον για να γεμίσουν με λεφτά τα ταμεία τους. Από τα μυστικά εθνικά κονδύλια (που πολλοί τα ξεκοκαλίζουν, αλλά ελάχιστοι ξέρουν ποιοι, πόσα και για ποια αντιπαροχή δίδονται), ως τον λαϊκό ή έγκυρο κιτρινισμό, την τερατολογία, τη συκοφαντία και τα ψέματα -χάριν εμπορικότητας και άλλων τινών- τα πλήγματα κατά της αξιοπιστίας του Τύπου τελειωμό δεν έχουν.
Η ιστορία που θα σας διηγηθούμε είναι μια από τις πολλές. Μπορεί να μην σας φανεί σπουδαία, αλλά είναι τουλάχιστον πραγματική και προπάντων συγκεκριμένη. Εχει δηλαδή, πρόσωπα με σάρκα και οστά, πράξεις ομολογημένες και γεγονότα αποδεδειγμένα.
Το κυνήγι των "αιρετικών" στη χώρα μας είναι ένα από τα αγαπημένα δημοσιογραφικά σπορ. Γενιές ολόκληρες "επιτυχημένων επαγγελματιών" πλάθουν απίστευτες ιστορίες με "εχθρούς" του έθνους και της ορθοδοξίας. Οι "εχθροί" κατά κανόνα δεν εντοπίζονται, μόνο ένας τρόμος κατά του αλλόδοξου ή του αλλογενούς "Αλλου" καλλιεργείται. Τα θέματα με τους "ανθέλληνες" και τους "σατανάδες", ήταν αναμενόμενο να κυριαρχήσουν στο καθημερινό ρεπερτόριο των Μέσων υψηλής επιρροής, την πρόσφατη περίοδο της εθνικιστικής υστερίας. Η εθνική ανασφάλεια έγινε αιφνιδίως ένα πρώτης τάξεως εμπόρευμα με πολλούς μεταπράτες. Για να τροφοδοτηθεί είχε ανάγκη από όλο και περισσότερους εχθρούς ώστε να συντηρείται στο προσκήνιο η μισαλλοδοξία, ο πολιτικός ανορθολογισμός και αμοραλισμός. Μίγματα βλακείας, εσκεμμένης σύγχυσης, ξενοφοβίας και συνωμοσιολογίας έσκαγαν το ένα πίσω από τ' άλλο -και όχι μόνο στα δελτία πανικού της, ούτως ή άλλως, υπερβολικής ραδιοτηλεόρασης.

"Αποκαλύψεις"

Από το καλοκαίρι του 1993, η "Ελευθεροτυπία" είχε αποκαλύψει ότι οι κρατικές υπηρεσίες ασφαλείας (ΕΥΠ, Αστυνομία και το Α2 του Στρατού) παρακολουθούσαν 127 "αιρέσεις" και προσπαθούσαν να "βάλουν στο χέρι" τα μέλη τους, όπως τους είχε υποδείξει το διωκτικό τμήμα της επίσημης Εκκλησίας. Μετά το θόρυβο που ξέσπασε και τις διαβεβαιώσεις της πολιτικής ηγεσίας, ότι πρόκειται για εξωθεσμικές και παράνομες δραστηριότητες, ο "αντιαιρετικός αγώνας" πέρασε σχεδόν αποκλειστικά στα χέρια ορισμένων αστέρων του Τύπου.
Σε δύο εκπομπές του Κώστα Χαρδαβέλλα στο SKY TV (20 και 27.11.1994) το κοινό -με παγωμένο το αίμα- πληροφορήθηκε ότι η Κρατική Ασφάλεια ασχολείται με τις θρησκευτικώς και εθνικώς επικίνδυνες κινήσεις των μελών της ΠΑΝΙΦΕ (Πανελλήνια Ιστορική και Φιλοσοφική Εταιρεία). Οι κατά Χαρδαβέλλα "περίεργες" δραστηριότητες των μελών της ΠΑΝΙΦΕ - όπως τις κατέγραψαν οι κάμερες του σταθμού, που έφτασαν στο "άντρο" συνοδευόμενες από περιπολικό της ΕΛΑΣ (!)- ήταν το ότι το σπίτι στον Ωρωπό, που ανήκε στον Τάκι Αλεξίου, έχει οκταγωνική κάτοψη, ότι στις συγκεντρώσεις κάθονταν οκλαδόν χωρίς παπούτσια και τραγουδούσαν και άλλα αναλόγου επικινδυνότητας. Το μόνο που έμοιαζε με "συγκλονιστικό" ντοκουμένο ήταν μια ανώνυμη (και με γυρισμένη την πλάτη στο φακό) μητέρα που θεωρούσε ότι η ΠΑΝΙΦΕ απήγαγε την κόρη της. Μόνο που η κόρη ήταν μια 28χρονη μαθηματικός, με σύζυγο και παιδί, που μάλλον δεν θα είχε τις αρμονικότερες σχέσεις με τους γονείς της.
Η γκάφα, όπως ήταν επόμενο, οδήγησε στη διαγραφή του μεγαλοδημοσιογράφου για ένα χρόνο από την ΕΣΗΕΑ (απόφαση πρωτοβάθμιου πειθαρχικού) και στην καταδίκη του από το Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών.
Στις 5 και 12 Νοεμβρίου 1995, ήταν η σειρά της εξειδικευμένης επί θεμάτων Εξαποδώ, Βικτωρίας Νταγκουνάκη να ξαναχτυπήσει τους "ανθέλληνες" του Αλεξίου και της ΠΑΝΙΦΕ, από τις σελίδες της "Απογευματικής της Κυριακής". Κατ' αυτήν, ο Αλεξίου "προσεγγίζει υψηλά πρόσωπα της πολιτείας και αποσπάει τη συμπάθειά τους ώστε να υλοποιεί διάφορους παραθρησκευτικούς στόχους. Είναι θαυμαστής του Αλλάχ και του Μωάμεθ, δεν κρύβει τις σχέσεις του με τους Τούρκους, γενικά, και του μουσουλμάνους της Θράκης, κατέχει τον τίτλο του δερβίση και αρέσκεται να έχει μαθητές-οπαδούς. Ζεί σε μια βίλα αξίας πολλών εκατομμυρίων στον Ωρωπό, της οποίας τα δωμάτια είναι γύρω γύρω από έναν οκτάγωνο χώρο. Κάποιες κυρίες φιλοξενούνται εκεί, ανάμεσα στις οποίες και η κ. Εύα Ανδρουτσοπούλου, διαζευγμένη τώρα απ' τον κ. Αγγέλογλου και μητέρα ενός παιδιού του Αλεξίου. Το παιδί ονομάζεται Εκταβός, που σύμφωνα με τον Ελληνα δερβίση, είναι το όνομα του πατέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου! Κι αυτό διότι ο Αλεξίου υποστηρίζει πως ο Εκταβός ήταν αδελφός του Φαραώ της Αιγύπτου. Υπηρετούσε ωστόσο στην αυλή του βασιλιά Φιλίππου, όπου και συνήψε σχέσεις με την Ολυμπιάδα! Από τον έρωτα αυτόν, προέκυψε ο εξώγαμος Αλέξανδρος, όπως υποστηρίζει". Το ευφάνταστο ρεπορτάζ της κ. Νταγκουνάκη ολοκληρώνεται με μια ελληνοπρεπή προτροπή: "Αν δεν του αρέσουμε, ας ζήσει στο Ικόνιο της Τουρκίας, που έτσι κι αλλιώς, επισκέπτεται συχνότατα".
Στην ίδια "συγκλονιστική αποκάλυψή" της η δημοσιογράφος επιτίθεται και κατά των δημοσίων παραγόντων που συνομιλούν ή συμμετέχουν στις δημόσιες εκδηλώσεις της ΠΑΝΙΦΕ, για να σταθεί στο "σκάνδαλο" του υπουργείου Πολιτισμού, που πλήρωσε τον Τάκι Αλεξίου να πάει στην Μπιενάλε της Βενετίας και να κατεβάσει την ελληνική σημαία από το ελληνικό περίπτερο, βροντοφωνάζοντας "Εμείς δεν είμαστε Ελληνες. Είμαστε οικουμενιστές". (Λεπτομέρεια: Ο γλύπτης Τάκις, που όντως εκπροσώπησε τη χώρα μας στην Μπιενάλε, είναι άλλο πρόσωπο.)

Και μηνύσεις

Στη δεύτερη συνέχεια για τον "ύποπτο ρόλο" της ΠΑΝΙΦΕ, η κ. Νταγκουνάκη "αποδεικνύει" πόσο εχθρός της Ελλάδας είναι ο Αλεξίου, επειδή ζητά εγγράφως και δημοσίως τον συνταγματικό διαχωρισμό κράτους-εκκλησίας! "Τότε η Ελλάδα θα γίνει ξέφραγο αμπέλι", συμπεραίνει η δημοσιογράφος, "οι νέοι της θα αρνούνται τη σημαία, τη στράτευση και πολλά ακόμη τραγικά θα συμβούν, τα οποία είναι ήδη καταγεγραμμένα στα συρτάρια των ξένων μυστικών υπηρεσιών". Δεν είμαστε σε θέση να ξέρουμε για το περιεχόμενο των μυστικών συρταριών (που μόνο οι πληροφοριοδότες της κ. Νταγκουνάκη είναι ίσως σε θέση να γνωρίζουν), αλλά ως προς τα υπόλοιπα η δαιμόνια συντάκτης τα έκανε σαλάτα.
Αμέσως (επειδή δεν υπήρχαν ούτε εξώγαμα, ούτε άλλες συνωμοσίες), άρχισαν οι αγωγές, οι μηνύσεις και οι αναφορές στο πειθαρχικό της ΕΣΗΕΑ, κατά της εφημερίδας και της δημοσιογράφου. Τότε οι κυνηγοί των "αιρετικών" άρχισαν να ανοίγουν τα χαρτιά τους. Η δημοσιογράφος, που στο μεταξύ είχε ξεφωνηθεί και για την -εν ονόματι της δίωξης του σατανισμού- τηλεοπτική εξόντωση μιας, υπό ιατρική επίβλεψη, ψυχοπαθούς, άρχισε να δικαιολογείται και να εξηγεί ότι την παρέσυραν οι υπηρεσίες ασφαλείας!
"Τις πληροφορίες μου έδωσε αξιωματικός της Κρατικής Ασφάλειας. Τον συνάντησα και μου είπε ότι έγινε έρευνα για τον Αλεξίου", καταθέτει στις 7.3.1997 η κ. Νταγκουνάκη. "Θεώρησα την πληροφορία του απόλυτα αληθινή. Δεν μου την έλεγε κάποιος για κουτσομπολιό, αλλά ο προϊστάμενος του Τμήματος Αιρέσεων. Οι εγκυρότερες πηγές για μας είναι η Δικαιοσύνη και η Αστυνομία. Δεν αμφισβητούμε τα λεγόμενά τους. Δεν έχουμε πουθενά να αποτανθούμε για να διαπιστώσουμε αν μας λένε αλήθεια. Οταν έγραφα θεωρούσα την πληροφορία ένα εκατομμύριο αληθινή και δεν έτρεμε το χέρι μου. Δεν ήθελα να πω το όνομα της πηγής μου, αλλά έχω λόγους να πιστεύω ότι έγινε επίτηδες. Ηταν πολύ κακό αυτό που έκανε. Με θυσίασε. Νίκος Κούγιας λέγεται ο άνθρωπος που μου έδωσε τις πληροφορίες".

"Δεν ήξεραν"

Η κατάθεσή της γίνεται σε άλλο σημείο ακόμα πιο δραματική: "Δεν είχα προσωπική εμπάθεια με τον Αλεξίου. Ηταν πάρα πολύ κακό το να διαδίδει ο Αλεξίου όλα αυτά για τον Μέγα Αλέξανδρο και να παραποιεί την ελληνική ιστορία. Δεν ήξερα ότι ο Αλεξίου είναι παντρεμένος κι έχει παιδιά. Δεν σκέφτηκα ότι δημιουργώ πρόβλημα. Ο Κούγιας βρήκε τον κ. Χαρδαβέλλα σε μια από τις εκπομπές του. Δεν έχω υπόψη μου έγγραφο της Αστυνομίας προς την ΠΑΝΙΦΕ. Το είπε ο κ. Χαρδαβέλλας στην τηλεόραση. Το ξέρω και από δύο άλλες πηγές και τον ίδιο τον Κούγια".
Επιπολαιότητα, θα πείτε, μιας κακής δημοσιογράφου. Αμ δε! Ο σύζυγός της, σε ένορκη κατάθεσή του (14.11.1997) για τις ίδιες υποθέσεις, είναι περισσότερο ακριβής για τη σχέση με τις "πηγές" της κ. Νταγκουνάκη: "Δυο τρεις ημέρες πριν το δημοσίευμα της 12.11.1995 στην 'Απογευματινή της Κυριακής', συναντηθήκαμε στην καφετέρια του ξενοδοχείου ΠΑΡΚ, που βρίσκεται στην αρχή της Λεωφόρου Αλεξάνδρας, γύρω στις 7 το απόγευμα, εγώ, η δημοσιογράφος Βικτωρία Νταγκουνάκη και ο αστυνόμος της Κρατικής Ασφάλειας Νικόλαος Κούγιας. Σκοπός της συναντήσεως ήταν να δεί το χειρόγραφο ο κ. Κούγιας, πώς είχαν αξιοποιηθεί οι πληροφορίες που είχε δώσει στην κ. Νταγκουνάκη, σχετικά με τον Τάκη Αλεξίου. Δεν ήταν η πρώτη φόρα που γινόταν συνάντηση της κ. Νταγκουνάκη με τον κ. Κούγια στη συγκεκριμένη καφετέρια, ούτε η πρώτη φορά που ήμουν μπροστά. Σε άλλες περιπτώσεις ήταν παρόντες και άλλοι συνεργάτες της εφημερίδας. Η δε συνεργασία Νταγκουνάκη - Κούγια ήταν γνωστή στα προϊστάμενα στελέχη της εφημερίδας. Ο κ. Κούγιας μπροστά μου συμφώνησε με τη διατύπωση του συγκεκριμένου δημοσιεύματος, καθόσον απηχούσε πλήρως τις πληροφορίες που είχε δώσει στη δημοσιογράφο".
Τώρα αν της έβαζε και βαθμό στο γραπτό, δεν μας το εξηγεί ο αγιογράφος-σύζυγος Γεώργιος Βαρούνης.

 

 

Δια-σταυρώνουμε;

Λάθη κάνουν όλοι. Εσφαλμένες εκτιμήσεις, αντιφατικά στοιχεία, ατεκμηρίωτες προβλέψεις παρεισφρέουν σε κάθε ανάλυση/προσέγγιση και οδηγούν σε ψευδή ή απατηλά συμπεράσματα.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν νομίζω ότι υπεισήλθε ο παράγοντας "λάθος", αλλά κατίσχυσε ο παράγοντας "πάθος".
Η προκατάληψη, η έμμονη ιδέα, η ανάγκη επιβεβαίωσης της αρχικής (και αιώνιας;) υποψίας υπερακόντισαν τη δημοσιογραφική δεοντολογία και ώθησαν τους ερευνητές/εξιχνιαστές της "μεγάλης συνωμοσίας", σε ολισθηρά μονοπάτια.
Απευθύνθηκαν σε δομές και θεσμούς που αφενός είχαν ήδη εκδηλώσει την "προ- διάθεσή" τους απέναντι στη συγκεκριμένη υπόθεση κι αφετέρου δεν διαθέτουν παράδοση στη διατύπωση προοδευτικών και ανεξάρτητων γνωμών.
Η κατανόηση και η συγνώμη μπορεί να αρκούν για το τυπικό μέρος, αλλά δεν απαλλάσσουν τον οποιονδήποτε (και κυρίως το δημοσιογράφο) από την ηθική ευθύνη και "την ευθύνη του παραδείγματος".
Εάν ο διαμορφώνων την κοινή γνώμη δεν φροντίζει να (αυτό)διαμορφώσει lege artis και με ήσυχη τη συνείδησή του, τη δική του άποψη, τότε όλοι όσοι δεν ακολουθούν την αγελαία ή αγοραία εκδοχή της ζωής πρέπει να νιώθουν ιδιαίτερα ανασφαλείς.

Γιάννης Πανούσης
(Καθηγητής Επικοινωνίας και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών)

 

(Ελευθεροτυπία, 14/3/1998)

 

www.iospress.gr