Διασπορά αληθινών ειδήσεων


"Πρωτοφανής καταδίκη για έγκλημα γνώμης"
            (Ελληνική Ενωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, 6/2/2001)


Τέτοια δίκη δεν είχαμε δει ούτε στις μέρες της εθνικιστικής υστερίας του 1992-93. Κατηγορούμενος, ο αρχιτέκτονας Σωτήρης Μπλέτσας για το αδίκημα της "διασποράς ψευδών ειδήσεων" (άρθρο 191 του Ποινικού Κώδικα). Το αδίκημά του; Στο πανελλήνιο αντάμωμα των Βλάχων, την 1η Ιουλίου 1995 στη Νάουσα, είχε διανείμει (στην πραγματικότητα: είχε παραδώσει στον πρόεδρο της Πανελλήνιας Ενωσης Βλάχων, Φώτιο Κιλιπίρη) ένα αγγλόγλωσσο έντυπο του Ευρωπαϊκού Γραφείου για τις Λιγότερο Ομιλούμενες Γλώσσες (EBLUL), στο οποίο -μεταξύ άλλων- αναφέρεται ότι σε ορισμένες περιοχές της Ελλάδας μιλιούνται, παράλληλα με τα ελληνικά, πέντε ακόμη γλώσσες. Το γεγονός προκάλεσε την οργή του παριστάμενου βουλευτή Σερρών της ΝΔ Ευγένιου Χαϊτίδη, με αποτέλεσμα τη σύλληψη του κ. Μπλέτσα και την άσκηση μήνυσης εναντίον του. Υστερα από διάφορες διαδικαστικές παλινδρομήσεις και αλλεπάλληλες αναβολές, η υπόθεση έφτασε στο 10ο Τριμελές Πλημμελειοδικείο Αθηνών στις 2 Φεβρουαρίου. 

Η υπόθεση θα μπορούσε να θεωρηθεί εντελώς γελοία, αφού το επίμαχο κείμενο (το οποίο, όπως εξηγούμε σε διπλανή στήλη, προέρχεται από ημιεπίσημο οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ενωσης) δεν αναφερόταν καν σε πολιτικά φορτισμένες έννοιες, όπως οι μειονότητες, αλλά απλά σε γλώσσες - η ομιλία των οποίων ουδέποτε έχει επίσημα αμφισβητηθεί. Οπως όμως είχαμε την ευκαιρία να διαπιστώσουμε από πρώτο χέρι, ως μάρτυρες υπεράσπισης στη συγκεκριμένη δίκη, ακόμη και το αυτονόητο μπορεί να συνιστά για την ελληνική Δικαιοσύνη ένα είδος "εθνικού απορρήτου" το οποίο πρέπει πάση θυσία, και επί ποινή φυλάκισης, να αποσιωπηθεί.

Μάταια η υπεράσπιση προσκόμισε πλήθος ντοκουμέντων (επίσημες στατιστικές του ελληνικού κράτους, έγγραφα του ΥΠΕΞ, πανεπιστημιακά βιβλία και διδακτορικές διατριβές, δηλώσεις πολιτικών και λοιπά δημοσιεύματα), τα οποία αποδεικνύουν ότι η ομιλία των συγκεκριμένων γλωσσών στην Ελλάδα όχι μόνο είναι γεγονός αλλά, επιπλέον, έχει πιστοποιηθεί επανειλημμένα από κάθε λογής άτομα και φορείς. Μάταια η σλαβολόγος Αλεξάνδρα Ιωαννίδου εξήγησε, ως μάρτυρας υπεράσπισης, το αυτονόητο: ότι κάθε μορφή γλωσσικής επικοινωνίας μεταξύ ανθρώπων δικαιούται το χαρακτηρισμό της γλώσσας. Μάταια, τέλος, ο συνήγορος υπεράσπισης Λάμπρος Μπαλτσιώτης απέσπασε από τους ίδιους τους μάρτυρες κατηγορίας δηλώσεις που συγκεκριμενοποιούσαν το αληθές του διωκόμενου κειμένου: ότι οι επίμαχες γλώσσες μιλιούνται σήμερα, και μάλιστα (και) σε συγκεκριμένα χωριά του νομού Σερρών, όπου εκλέγεται ο συντονιστής της όλης δίωξης.

Η κατάθεση του ίδιου του κ. Χαϊτίδη, βασικού μάρτυρα κατηγορίας, δεν θα μπορούσε άλλωστε να διαφωτίσει το δικαστήριο, παρά μόνο για το επίπεδο και το περιεχόμενο της λογοκριτικής συλλογιστικής του. "Εμένα οι παππούδες μου δεν ήξεραν λέξη ελληνικά, μόνο τούρκικα", δήλωσε, για να προσθέσει με περηφάνια: "Εγώ όμως δεν έμαθα ούτε μια λέξη απ' αυτή τη γλώσσα και μιλάω μόνο ελληνικά". Προφανώς, η γλωσσομάθεια συνιστά όχι μια χρήσιμη ανθρώπινη δεξιότητα αλλά μειονέκτημα, για το οποίο θα όφειλε να ντρέπεται κανείς! Οσο για την ουσία της υπόθεσης, εκεί ο βουλευτής της ΝΔ αναπόφευκτα τα θαλάσσωσε. Μέσα στη γενική θυμηδία όσων παρακολουθούσαν τη διαδικασία, αρχικά διαβεβαίωσε το δικαστήριο ότι "πουθενά στην Ελλάδα δεν μιλιούνται άλλες γλώσσες", για να περάσει εν συνεχεία στη διευκρίνιση ότι "μπορεί να μιλιούνται από κάποια αφελή άτομα, αλλά όχι από οργανωμένες ομάδες" και να καταλήξει στον ισχυρισμό πως "αυτό που μιλιέται δεν είναι γλώσσες αλλά ιδιώματα". Μη θέλοντας προφανώς να εξευτελιστούν ενώπιον ακροατηρίου, οι υπόλοιποι μάρτυρες κατηγορίας (ο δήμαρχος Προσοτσάνης Γεώργιος Μακρής και ο υπάλληλος του ΟΤΕ Ιωάννης Ζαπάρας) θα εστιάσουν τις δικές τους καταθέσεις στο τελευταίο αυτό σημείο: ό,τι μιλιέται, πέρα από τα ελληνικά, δεν είναι παρά "ιδιώματα". Δύσκολα, άλλωστε, θα μπορούσαν να προβούν σε σοβαρότερες διαψεύσεις, από τη στιγμή που, στο διάδρομο του δικαστηρίου, οι ίδιοι ακούγονταν από τους περαστικούς να συνδιαλέγονται μεταξύ τους στα βλάχικα!

Κι όμως... Σ' αυτήν ακριβώς τη διάκριση αποφάσισε να στηριχθεί η πλειοψηφία του δικαστηρίου για να αποφανθεί υπέρ της ανυπαρξίας άλλων γλωσσών στην Ελλάδα. "Σύμφωνοι, τα μιλάνε όλα αυτά, αλλά τα μιλάνε ως γλώσσα ή ως ιδίωμα;", ήταν η πάγια ερώτηση της προέδρου, Ζωής Κωστόγιαννη, προς τους μάρτυρες. Δεν έλειψαν ούτε λιγότερο "τεχνικές" ερωτήσεις, ακόμα κι ανοιχτά πολιτικές τοποθετήσεις. Η πρόεδρος λ.χ. απαιτούσε με εμμονή από τους μάρτυρες να της δηλώσουν "αν η χώρα μας έχει μειονοτικά προβλήματα", ενώ ακόμη πιο εύγλωττη ήταν η ερώτηση της δικαστού Μαρίας Ράλλη-Κατριβάνου: "Εντάξει, μιλιούνται όλα αυτά. Θα πρέπει όμως εμείς να το λέμε; Ιδίως αν λάβουμε υπόψη μας όσα έχουν συμβεί τα τελευταία χρόνια με το Μακεδονικό, που μας προσέβαλαν βαθύτατα ως Ελληνες; Ετσι τουλάχιστον πιστεύω εγώ ότι θα πρέπει να αισθανόμαστε. Θα ήθελα τη γνώμη σας..." Με όλα αυτά δεδομένα, κάποιες λεπτομέρειες της όλης διαδικασίας, όπως η ανοχή της προέδρου στις "αυθόρμητες" παρεμβάσεις ακροατών που προπηλάκιζαν τους μάρτυρες υπεράσπισης, μπορούν να θεωρηθούν ελάσσονος σημασίας...

Οι ερωτήσεις του δικαστηρίου προς τον κατηγορούμενο ήταν, άλλωστε, αποκαλυπτικές: "Πόσες φορές έχετε πάει στις Βρυξέλλες και με ποια ιδιότητα;" "Τι δουλειά είχατε να πάτε στη Νάουσα;" "Επιστήμονας άνθρωπος, δεν σκεφθήκατε ότι, αν πάτε στους ομοεθνείς σας [sic] και τους μοιράσετε αυτό το φυλλάδιο, θα προκληθεί αναταραχή;" "Αναταραχή δεν ήταν το ότι σας συνέλαβαν;". Το νόημα της ημέρας συνόψισε, τέλος, ο εισαγγελέας Νικόλαος Σεϊντής: "Σήμερα", ξεκίνησε την αγόρευσή του, "ασχολούμαστε με ένα σημαντικό θέμα που θα μπορούσε να συνοψιστεί στο στίχο του ποιητή: 'Τη γλώσσα μου την έδωσαν ελληνική'. Το ζήτημα της γλώσσας είναι πολύ βασικό. Μιλάμε για το καθοριστικό χαρακτηριστικό που διαμορφώνει την εθνική συνείδηση, για ένα φυλετικό κριτήριο. Ο κατηγορούμενος θα έπρεπε να είναι προσεκτικότερες όταν διακινούσε αυτό το φυλλάδιο". Δεν έλειψε ούτε η αναφορά στο EBLUL, τον οργανισμό που εξέδωσε το φυλλάδιο: "Ισως οι Ευρωπαίοι δεν έχουν ενημερωθεί σωστά. Γιατί κάποιο φυσικό πρόσωπο έχει συντάξει αυτό το κείμενο. Αυτό το πρόσωπο θα πρέπει να εντοπιστεί και να υποστεί τις συνέπειες". Την ίδια άποψη, περί του "φυσικού προσώπου" που συνέταξε το Χάρτη του ευρωπαϊκού οργανισμού, είχε εκφράσει άλλωστε και η πρόεδρος του δικαστηρίου. 

Ύστερα από όλα αυτά, το αποτέλεσμα της δίκης ήταν προδιαγεγραμμένο. Τι κι αν ο κατηγορούμενος, στην απολογία του, διακήρυξε την ελληνική εθνική συνείδησή του, αρνούμενος ταυτόχρονα να καταδικάσει τη μητρική του γλώσσα; Με μειοψηφήσασα τη δικαστή Σταμάτα Πετσάλη, το 10ο Πλημμελειοδικείο Αθηνών αποφάνθηκε ότι η αναφορά στην ομιλία άλλων γλωσσών πλην της ελληνικής συνιστά ποινικό αδίκημα. Ο κ. Μπλέτσας μπορεί να "έμεινε" στην Α΄ Δημοτικού επειδή δεν γνώριζε ελληνικά, καταδικάστηκε όμως σε 15 μήνες φυλάκιση και πρόστιμο 500.000 δρχ. για μια απλή αναφορά στο μητρικό του "ιδίωμα". Οπως, ακριβώς, τα τουρκικά δικαστήρια έχουν κηρύξει "ανύπαρκτη" την κουρδική γλώσσα...



Το "απαγορευμένο έντυπο" και το "παράνομο" EBLUL 

Το κείμενο που στοίχισε στον κ. Μπλέτσα την πολύμηνη καταδίκη είναι το ακόλουθο: "Greece is the official State language. There are six lesser used or regional languages: Arvanite (Arberichte), wich is spoken in noumerous communities spread throughout the country; Aroumanian (Armanesti) in the mountainous areas of Thessaly, Epirus and Pindus; Bulgarian (Balgarski) wich is spoken in western Thrace by the Pomaks, who are a Muslim community; Slav-Macedonian (Makedonski) in the north of Greece; and Turkish (Turkce) in western Thrace. There is also a rather large Gypsy community".

Αφήνουμε το κείμενο αμετάφραστο, διότι έτσι ακριβώς περιλαμβανόταν στη δικογραφία, παρά το γεγονός ότι η δικονομία απαιτεί επίσημη μετάφραση όλων των εγγράφων και πολύ περισσότερο αυτών που στηρίζουν την άσκηση δίωξης. Αντί για μετάφραση, παραθέτουμε (και προσυπογράφουμε) την ανακοίνωση-δήλωση του Κέντρου Ερευνών Μειονοτικών Ομάδων (ΚΕΜΟ): "Το ΚΕΜΟ για λόγους αρχής δεν παρεμβαίνει σε ζητήματα επικαιρότητας. Εξαιρετικά, ωστόσο, εξαιτίας της πρωτοφανούς για τα δικαστικά χρονικά καταδίκης έλληνα πολίτη για 'διασπορά ψευδών ειδήσεων' (όπου η ψευδής είδηση είναι η ύπαρξη άλλων γλωσσών πέρα από τα ελληνικά στην επικράτεια) οδηγούμαστε στην ακόλουθη δήλωση. Στην Ελλάδα, παραδοσιακά, πέρα από τα ελληνικά μιλιούνται οι ακόλουθες γλώσσες (με αλφαβητική σειρά): τα αρβανίτικα, τα βλάχικα, τα μακεδοβουλγάρικα (που συμπεριλαμβάνουν τις νοτιο-σλαβικές διαλέκτους της Μακεδονίας και Θράκης), τα τούρκικα, τα τσιγγάνικα (ρομανί)".

Το έντυπο που στοίχισε την καταδίκη στον κ. Μπλέτσα δεν αναφέρεται φυσικά μόνο στην Ελλάδα. Καταγράφει τις 43 "λιγότερο ομιλούμενες γλώσσες" της Ευρωπαϊκής Ενωσης και τις κατανέμει στις διάφορες χώρες. Σε καμιά άλλη χώρα τις Ενωσης δεν διανοήθηκαν βέβαια τα δικαστήρια να ασκήσουν δίωξη για "διασπορά ψευδών ειδήσεων". Θα ήταν άλλωστε γελοίο να ασκηθεί δίωξη για ένα έντυπο, το οποίο έχει συνταχθεί στο πλαίσιο της Ενωσης, από έναν επίσημο ευρωπαϊκό φορέα και έχει γίνει ομόφωνα δεκτό από το Ευρωκοινοβούλιο! Το επίδικο έντυπο υπογράφεται από το Ευρωπαϊκό Γραφείο των Λιγότερο Χρησιμοποιούμενων Γλωσσών (EBLUL), έναν ευρωπαϊκό οργανισμό ο οποίος χρηματοδοτείται και ελέγχεται από την Κομισιόν και το Ευρωκοινοβούλιο. Η πρώτη μορφή του "Χάρτη" περιλήφθηκε ήδη το 1991 στην έκθεση που συνέταξε ο ευρωβουλευτής Μαρκ Κιλιλέα "σχετικά με την παρούσα κατάσταση των λιγότερο διαδεδομένων γλωσσών και των πολιτιστικών στοιχείων στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα". Η έκθεση Κιλιλέα (Α3-0042/94) εγκρίθηκε με συντριπτική πλειοψηφία (318 υπέρ, 1 κατά, 6 αποχές) στο Ευρωκοινοβούλιο (9/2/1994). Την υπερψήφισαν, βέβαια, και οι έλληνες ευρωβουλευτές, όλου του πολιτικού φάσματος.

Με την ίδια απόφαση, το Ευρωκοινοβούλιο "καλεί τις κυβερνήσεις των κρατών μελών να ενθαρρύνουν και να υποστηρίξουν τις επιτροπές που διατηρεί στα κράτη μέλη το Ευρωπαϊκό Γραφείο των Λιγότερο Χρησιμοποιούμενων Γλωσσών, ούτως ώστε να καταστούν σαφείς οι ευθύνες που φέρουν οι πολίτες και οι οργανώσεις τους για την ανάπτυξη της ιδίας τους γλώσσας". Αυτή την απλή οδηγία-εντολή ακολούθησε ο κ. Μπλέτσας και βρέθηκε στο κατώφλι της φυλακής! Περιττό να προσθέσουμε ότι μετά την απόφαση του Ι' Τριμελούς, κανείς δεν διανοείται να συστήσει στην Ελλάδα επιτροπή του Γραφείου, ακολουθώντας την εντολή του Ευρωκοινοβουλίου. Θα κινδυνεύει να εκτελεστεί με συνοπτικές διαδικασίες...

(Ελευθεροτυπία, 10/2/2001)

ΣΧΕΤΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ "ΙΟΥ"

"Δεν μας έχει λάχει" (Πολιτικό Παρασκήνιο, 5/2/2001)

"Για τη 'Δίκη των Βλάχων'" (Επιστολή, 23/2/2001)

 

www.iospress.gr