ΜΙΑ ΜΟΝΑΔΙΚΗ ΣΤΙΓΜΗ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

 

Ο εφιάλτης του Φάλκεναου
 

ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ

 

1. / 2.

 

 

Το πεδίο μιας μάχης κινηματογραφικής

Ο Σάμιουελ Φούλερ (Ραμπίνοβιτς) γεννήθηκε το 1912 στη Μασαχουσέτη από γονείς εβραίους που είχαν μεταναστεύσει στις Ηνωμένες Πολιτείες από τη Ρωσία και την Πολωνία.

Ο πατέρας του πέθανε όταν ο Σάμιουελ ήταν έντεκα ετών, οπότε η μητέρα του εγκαταστάθηκε με τα εφτά παιδιά της στη Νέα Υόρκη. Στα οκτώ του ο Φούλερ πουλά εφημερίδες, στα δώδεκα έχει προβιβαστεί σε κλητήρα της «Νιου Γιορκ Τζέρναλ» και στα δεκαεφτά δοκιμάζεται ήδη ως αστυνομικός ρεπόρτερ, δουλειά που του επιτρέπει να εξοικειωθεί με πτυχές του νεοϋορκέζικου υποκόσμου και του προσφέρει την έμπνευση για το πρώτο του μυθιστόρημα. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του '30, χωρίς να εγκαταλείψει τη δημοσιογραφία, γράφει σενάρια για κάμποσες ταινίες β' κατηγορίας («μπι μούβις»).

Με τον πόλεμο, τριαντάρης πια, επιλέγει να μη ζητήσει μια βολική δημοσιογραφική θέση σε μη εμπόλεμη ζώνη. Με το 16ο Σύνταγμα της Α' Μεραρχίας Πεζικού θα βρεθεί έτσι στην Αφρική, τη Σικελία, τη Νορμανδία, την Τσεχοσλοβακία. Εκεί, στο Φάλκεναου, θα γυρίσει με παρότρυνση του λοχαγού του το εικοσάλεπτο ντοκιμαντέρ που, όπως θα δηλώσει χρόνια μετά, θεωρούσε ανώτερο από κάθε μεταγενέστερη ταινία του. Θα χρειαστεί να περάσουν 35 χρόνια για να αποτυπωθούν οι πολεμικές του εμπειρίες σε βιβλίο και στη συνέχεια σε μια ταινία («The Big Red One», «Οι τέσσερις της ηρωικής ταξιαρχίας») που με τον «αντιηρωικό» χαρακτήρα της θα ενοχλήσει τους προπαγανδιστές του Πενταγώνου. «Με το φιλμ αυτό δεν θα μπορέσουμε να στρατολογήσουμε ούτε έναν εθελοντή», θα του πει ο στρατηγός Τζορτζ Πάτον ο νεότερος. «Ηταν ό,τι ακριβώς ήθελα να ακούσω» σημείωνε αργότερα ο Φούλερ. «Γιατί στην ταινία δεν υπάρχουν ήρωες. Πρόκειται για επιζώντες του πολέμου που έκαναν ό,τι έπρεπε για να μείνουν ζωντανοί».

Οι μνήμες της βίας και του αγώνα για την επιβίωση στο πεδίο της μάχης στοιχειώνουν τις ταινίες που αρχίζει να γυρίζει κατά τη δεκαετία του '50, κι ας μην αναφέρονται οι περισσότερες σε πολεμικά γεγονότα. Σκηνογράφος και ταυτόχρονα σεναριογράφος των ταινιών του, κατασκευάζει μια κινηματογραφική γλώσσα που υφολογικά παραπέμπει τους μελετητές του στην κοφτή, λιτή αλλά και βίαιη γραφή στην οποία θήτευσε ως αστυνομικός ρεπόρτερ.

Δεν ειδικεύεται, όπως συμβαίνει με τους γύρω του, σε κάποιο συγκεκριμένο κινηματογραφικό είδος. Γυρίζει γουέστερν, θρίλερ, νουάρ και πολεμικές περιπέτειες, αλλά και κάποια μελοδράματα ή κωμωδίες, ενώ κάποτε αναμιγνύει τη μυθοπλασία με το ντοκιμαντέρ. Η ικανότητά του να πηγαινοέρχεται από το ένα είδος στο άλλο τηρώντας επιφανειακά τους κώδικές τους, στην πραγματικότητα όμως αποδομώντας τα, ήταν λογικό να προκαλέσει αντιδράσεις που ενισχύονταν από την ηθελημένα προκλητική παρουσία του. Πολλοί ήταν εκείνοι, συνάδελφοί του και μη, που δήλωσαν κατά καιρούς ενοχλημένοι από τον «πρωτογονισμό» του: από το κολλημένο στο στόμα του χοντρό πούρο και από την ιδιαίτερη ευκολία του να μη μασάει τα -ούτως ή άλλως λίγα- λόγια του.

Οι ίδιοι, ωστόσο, λόγοι που τον έκαναν σε κάποιους αντιπαθή κρύβονταν πίσω από την έλξη που άσκησε ο Φούλερ σε σκηνοθέτες του ευρωπαϊκού «νέου κύματος». Στους θαυμαστές του συγκαταλέγονται ο Γκοντάρ και αργότερα ο Καουρισμάκι και ο Βέντερς, σε ταινία του οποίου ο Φούλερ εμφανίστηκε λίγο πριν από το θάνατό του στα 1997. Εύγλωττη είναι από την άποψη αυτή η εμφάνιση του Φούλερ στον «Τρελό Πιερό» του Γκοντάρ (1965).

Σε κάποιο παριζιάνικο πάρτι, ο πρωταγωνιστής Μπελμοντό τρέχει προς τον Φούλερ και τον ρωτά: «Πάντα ήθελα να μάθω τι ακριβώς είναι ο κινηματογράφος». «Μια ταινία είναι σαν πεδίο μάχης» του απαντά εκείνος στα αγγλικά. «Είναι αγάπη, μίσος, δράση, βία, θάνατος. Με μια κουβέντα: συναίσθημα».
 



ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Christian Delage, Vincent Guigueno
«L' historien et le film»
(Εκδόσεις «Gallimard», Παρίσι 2004)
Οι σχέσεις των ιστορικών με τον κινηματογράφο ως ιδιαίτερο είδος ιστορικής γραφής. Η ιστορική αφήγηση και η πρόσληψη του παρελθόντος, όπως προκύπτει από την ανάλυση συγκεκριμένων ταινιών. Ανάμεσά τους και το εικοσάλεπτο ντοκιμαντέρ του Σάμιουελ Φούλερ από το στρατόπεδο του Φάλκεναου.

Tag Gallagher
«Samuel Fuller»
(«Film International» 5/2003)
Συνοπτική αποτίμηση του κινηματογραφικού έργου του Σάμιουελ Φούλερ μετά τον θάνατο του σκηνοθέτη.

Carmen Bernard
«La maison des decharnes: Samuel Fuller dans les Sudetes»
(«Nuevo Mundo Mundos Nuevos 5/2005)
Παρουσίαση του ντοκιμαντέρ του Εμίλ Βάις, το οποίο περιλαμβάνει την ταινία που γύρισε ο Φούλερ στο Φάλκεναου το 1945 και τον κατά πολύ μεταγενέστερο σχολιασμό του αμερικανού σκηνοθέτη.



ΔΕΙΤΕ

«Οι τέσσερις της ηρωικής ταξιαρχίας» («The Big Red One») του Σάμιουελ Φούλερ (1980).
Αντιηρωική εξιστόρηση των πολεμικών εμπειριών της μονάδας του σκηνοθέτη. Το στρατόπεδο του Φάλκεναου εμφανίζεται σε μια από τις τελευταίες σκηνές. Η φρίκη μέσα από τα μάτια αυτών που την είδαν.
 

«Τιγκρέρο - μια ταινία που δεν γυρίστηκε ποτέ» του Μίκα Καουρισμάκι (1994). Ο φιλανδός σκηνοθέτης μαζί με τον Σάμιουελ Φούλερ και τον Τζιμ Τζάρμους επισκέπτονται τον Αμαζόνιο και το ινδιάνικο χωριό όπου ο Φούλερ σχεδίαζε να γυρίσει το 1945 μια ταινία, η οποία παρέμεινε ανολοκλήρωτη.
 

 

(Ελευθεροτυπία, 8/5/2005)

 

www.iospress.gr                                                                                    ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ