ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΙ ΚΑΙ ΑΣΤΥΝΟΜΟΙ ΤΟ '50

Το πόιντ-σίστεμ της αρετής

1.   2.   

 

Λεωφορείο το ήθος


Σε στρατόπεδο συγκέντρωσης ή, έστω, σε προσκοπική κατασκήνωση ονειρεύτηκαν να μεταμορφώσουν την Αθήνα οι εγκέφαλοι της Οργάνωσης Ηθικού Εξοπλισμού Νεότητας (ΟΗΕΝ): δρόμοι, πλατείες, σχολεία, κέντρα διασκέδασης, αλλά και τα τραμ και τα λεωφορεία και οι σιδηρόδρομοι, όλα τα πολυσύχναστα σημεία της πόλης, όφειλαν να πλημμυρίσουν με πινακίδες όπου θα αναγράφονταν τα 22 «ηθοπλαστικά αποφθέγματά» της. 

Το έργο της ανάρτησης των επιγραφών είχε ανατεθεί στο φοιτητικό τμήμα της οργάνωσης, ενώ η αστυνομία αναλάμβανε να βοηθήσει τόσο στο κρέμασμα όσο και στη φύλαξή τους. Είναι βέβαιο ότι οι επιγραφές αυτές θεωρούνταν από την ίδια την ΟΗΕΝ ένα από τα ισχυρότερα χαρτιά της, μια πειστική σύνοψη του ιδεολογικού της στίγματος, ικανή να συγκινήσει τη νεολαία και να τη φιλοτιμήσει να αλλάξει τρόπο ζωής.

Μαξιμαλιστικό το σχέδιο, δύσκολα θα μπορούσε να υλοποιηθεί σε βαθμό που να ικανοποιεί τους υπεύθυνους της ΟΗΕΝ. Οπως και να έχει, μέσα σε ελάχιστο διάστημα κάποιες επιγραφές βρήκαν τη θέση τους σε κεντρικά σημεία της πόλης, ενώ πέντε από αυτές αναρτήθηκαν σε λεωφορεία και τραμ. 

Ποιο ήταν ωστόσο το περιεχόμενο αυτών των επιγραφών που, σύμφωνα με την πεποίθηση (για την ακρίβεια, τη φαντασίωση) των πρωτεργατών της «ηθικής σταυροφορίας», είχαν τη δύναμη να ακυρώσουν τη ροπή της νεολαίας προς την ανηθικότητα, την εγκληματικότητα και τον κομμουνισμό; 

Θα υπέθετε κανείς ότι οι περισσότερες θα εξαντλούνταν σε ευθέως αντικομμουνιστικά συνθήματα. Και όμως, ούτε μία από αυτές δεν αναφέρεται ρητά στον «κομμουνιστικό κίνδυνο», ο οποίος ούτως ή άλλως μόνο σε εμπιστευτικά κείμενα και εσωτερικές συζητήσεις της οργάνωσης βρίσκει τη θέση του ως βασικός λόγος για την ίδρυση της ΟΗΕΝ. 

*Ελάχιστες είναι επίσης οι επιγραφές που σχετίζονται άμεσα με «εθνικά» ζητήματα και επιδιώξεις («Το ιδανικόν του Ελληνικού Εθνους είναι η απελευθέρωσις πασών των ελληνικών χωρών, ηνωμένων εν συμπολιτεία μετά των άλλων πολιτισμένων εθνών, προς δημιουργίαν ανωτέρου πολιτισμού, της Ελλάδος πρωτοπορούσης»). 

Η πλειονότητά τους αναλώνεται σε νουθεσίες προς τους νέους και τις νέες που συνδέουν τις ελληνοχριστιανικές παραδόσεις με την εγκράτεια, την αγνότητα, την πίστη στην ιερότητα του γάμου και της οικογένειας, την αφοσίωση στην εργασία κ.ο.κ.

*Συναφής με τις κατά κάποιον τρόπο «προτεσταντικές» αυτές προτεραιότητες (σημειωτέον ότι η ΟΗΕΝ συνδεόταν με αντίστοιχη διεθνή οργάνωση που έδρευε στη Γενεύη), είναι και η ιδιαίτερη θέση που επιφυλάσσουν οι επιγραφές στις νέες Ελληνίδες: εκτός από τις κλασικές αναφορές στον «αληθή προορισμό» τους και το σεβασμό που τους οφείλεται («Ο άξιος του ονόματός του Ελλην σέβεται τον Θεόν, τους γονείς του, τους μεγαλυτέρους του, τας γυναίκας», «Η Ελληνίς είναι περιζήτητος ως σύζυγος εις όλα τα μέρη του κόσμου» κ.ο.κ.), πολλές είναι και οι νύξεις για τα τρέχοντα προβλήματα των γυναικών, στα οποία η οργάνωση υιοθετεί μια κατά κάποιον τρόπο «εκσυγχρονιστική» θέση: «Νεάνιδες της Ελλάδος. Το βάρβαρον έθιμον της προικός θα καταργηθεί εις την Ελλάδα, όταν αφοσιωθήτε εις μίαν εργασίαν ή επάγγελμα ή ασχολίαν κοινωνικήν, που φύσει σας αρμόζει». Ούτως ή άλλως, η «εξύψωσις της γυναικός» στα χαρτιά συνιστούσε τον υπ' αριθ. ένα στόχο της οργάνωσης, ο οποίος ήταν καταδικασμένος να αντικατασταθεί σύντομα από άλλους, σοβαρότερους.

*Πώς, όμως, φαντάζονταν οι περί τον καθηγητή Σακελλαρίου ότι θα επιδρούσαν οι «ηθικοπλαστικές επιγραφές» στις ψυχές των αγοριών και των κοριτσιών που θα έπεφταν αθέλητα πάνω τους;

Την αποστομωτική στην αφέλειά της απάντηση για τη δύναμη της πειθούς που διέθεταν οι επιγραφές μας δίνει η παρέμβαση του εργοστασιάρχη Χατζόπουλου, εκ των ιδρυτικών μελών της ΟΗΕΝ, στην Α' Γενική Συνέλευση της οργάνωσης: «Δύο νεάνιδες, εισελθούσαι με τους εκδρομικούς σάκους των εις το λεωφορείον της Κηφισιάς, μόλις είδον μίαν από τας επιγραφάς και ειδικώς αυτήν, εις την οποίαν αναγράφεται η σημασία της αγνότητος, εκάγχασαν, αλλ' ολόκληρον το αυτοκίνητον τας αγριοκοίταξε και τας επετίμησεν, ώστε αύται ηναγκάσθησαν υπό την κατακραυγήν του κόσμου εις την επομένην στάσιν να κατέλθωσι του λεωφορείου».





ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Ηνωμένοι Φωτορεπόρτερ, Συλλογή Ν. Ε. Τόλη «Τα παιδιά, 1946-1961» (Εκδόσεις Ποταμός, Αθήνα 2001). Εξαιρετικό φωτογραφικό λεύκωμα με στιγμιότυπα από τη ζωή των παιδιών στη μεταπολεμική Ελλάδα. Δείγμα της δουλειάς των «Ηνωμένων Φωτορεπόρτερ», της ομάδας που είχαν συγκροτήσει τέσσερις φωτορεπόρτερ προερχόμενοι από διαφορετικές σχολές της φωτοειδησεογραφίας της εποχής: ο Δημήτρης Φλώρος, ο Ευριπίδης Μάρτογλου, ο Δημήτρης Φωτεινόπουλος και ο Δημήτρης Τριανταφύλλου. Από το λεύκωμα προέρχονται όλες οι φωτογραφίες που δημοσιεύουμε σήμερα. 

Αννας Φραγκουδάκη «Τα αναγνωστικά βιβλία του δημοτικού σχολείου. Ιδεολογικός πειθαναγκασμός και παιδαγωγική βία» (Εκδόσεις «Θεμέλιο», Αθήνα 1978). Οπως προκύπτει από την ανάλυση περιεχομένου των αναγνωστικών του 1954, το παιδαγωγικό σύστημα της ΟΗΕΝ ερχόταν να συμπληρώσει αρμονικά το επίσημο σχολικό πρόγραμμα της εποχής. 

Χαράλαμπου Νούτσου «Προγράμματα Μέσης Εκπαίδευσης και κοινωνικός έλεγχος (1931-1973)» (Εκδόσεις «Θεμέλιο», Αθήνα 1973). Ανάλυση και ερμηνεία των σχέσεων μεταξύ της σχολικής γνώσης και του κοινωνικού ελέγχου που ασκείται χάρη στις συγκεκριμένες μορφές της γνώσης αυτής.

«Εκπαιδευτική Μεταρρύθμιση. Συζητήσεις, κρίσεις, απόψεις (1956-1965)» 
(Εκδόσεις «Προοδευτική Παιδεία», Αθήνα 1966). Συλλογικός τόμος με κείμενα σημαντικών αριστερών παιδαγωγών (Δ. Γληνού, Κ. Σωτηρίου, Ρ. Ιμβριώτη κ.ά.) που συνιστούν τον ιδεολογικό αντίλογο της εκπαιδευτικής απόπειρας της ΟΗΕΝ. Η συλλογή των κειμένων, τα οποία πρωτοδημοσιεύτηκαν σε διάφορα έντυπα της εποχής, πραγματοποιήθηκε από την Επιτροπή Παιδείας της ΕΔΑ.

ΔΕΙΤΕ

«Το δέντρο που πληγώναμε»
του Δήμου Αβδελιώδη (1966). Η φιλία δύο αγοριών στη Χίο το καλοκαίρι του 1960. Μια προσέγγιση της παιδικής ηλικίας στον αντίποδα της βάναυσης επέμβασης στην καθημερινότητα των μαθητών που ευαγγελιζόταν η ΟΗΕΝ.

(Ελευθεροτυπία, 24/3/2002)

 

www.iospress.gr                                  ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ