ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΙ ΚΑΙ ΑΣΤΥΝΟΜΟΙ ΤΟ '50

Το πόιντ-σίστεμ της αρετής

1.   2.   


Καιρό τώρα, η πιο αντιπαιδαγωγική βαθμοθηρία έχει αναγορευτεί σε υπ' αριθμόν ένα στόχο της σύγχρονης ελληνικής εκπαίδευσης. Και κάθε χρόνο που περνά, δάσκαλοι και καθηγητές βλέπουν το ρόλο τους να συρρικνώνεται και τη δουλειά τους να ακυρώνεται σ' ένα σχολείο μεταλλαγμένο σε δαιδαλώδες εξεταστικό κέντρο. 
 

Οι λόγοι της κατάστασης αυτής αναζητούνται συνήθως στις σημερινές απαιτήσεις του εκπαιδευτικού συστήματος και σπανίως παίρνουν υπόψη τους την ιστορικότητα της σχέσης του ελληνικού σχολείου με την -μέσω της βαθμολογίας- αξιολόγηση των μαθητών του. Κι όμως, οι διαδρομές που ακολούθησε η εγχώρια εκπαίδευση αποκαλύπτουν ότι η σχέση αυτή υπήρξε ανέκαθεν παραπάνω από στενή: αν εξαιρέσουμε μερικές φωτισμένες περιπτώσεις, εκείνοι που χάραξαν κατά καιρούς την εκπαιδευτική πολιτική του υπουργείου Παιδείας στάθηκαν -και παραμένουν- ανίκανοι να αποσυνδέσουν τη διαδικασία της μάθησης από το εξοντωτικό κυνήγι του βαθμού. 

Αδιάκοπος έλεγχος

Μια άγνωστη στιγμή στην ιστορία της πολυκύμαντης σχέσης της εκπαιδευτικής διαδικασίας με τη βαθμολόγηση των μαθητών εντοπίσαμε στο Ιστορικό Αρχείο Μακεδονίας (Γενική Διοίκηση Δυτ. Μακεδονίας, φάκελος 20.6) και σκοπεύουμε να αφηγηθούμε στη συνέχεια. 

*Εχοντας εξασφαλίσει την πρωθυπουργική έγκριση, οι βασικοί πρωταγωνιστές της υπόθεσης αυτής -καθηγητές πανεπιστημίου, νομάρχες, μητροπολίτες, αστυνομικοί και υψηλόβαθμοι εκπαιδευτικοί- βάλθηκαν να επεκτείνουν τον αδιάκοπο έλεγχο των μαθητών σε κάθε πτυχή της καθημερινότητάς τους.

*Σύμφωνα με το εφιαλτικό αυτό σενάριο, που τέθηκε σε εφαρμογή τη δεκαετία του '50, οι μαθητές, πέρα από τη δεδομένη αξιολόγηση της σχολικής τους επίδοσης, είχαν να αντιμετωπίσουν και την εβδομαδιαία αναλυτική βαθμολόγηση των πράξεών τους τόσο εντός όσο και εκτός σχολείου. 

*Εκπαιδευτικοί και γονείς σε ρόλο μπάτσου ανέλαβαν, θέλοντας και μη, τη διεκπεραίωση του μεγαλόπνοου πλάνου, παρακολουθώντας νυχθημερόν τα παιδιά και βαθμολογώντας τα για κάθε τους κίνηση, πρωτοβουλία ή σκέψη. Επισήμως, το εγχείρημα επαγγελλόταν την ηθική βελτίωση της νεολαίας, την αποτελεσματική θωράκισή της από τις ολέθριες επιρροές των «νέων ιδεών».

*Ταυτόχρονα, υποσχόταν το «εθνικό» (διάβαζε αντικομμουνιστικό) μπόλιασμά της από το μικρόβιο του «κομμουνιστικού κινδύνου» που, ως γνωστόν, στάθηκε ο νομιμοποιητικός μύθος για κάθε κατασταλτική σταυροφορία στο μετεμφυλιακό κράτος. 

Η ηθική της ταμπέλας

*Η ιστορία μας ξεκινά λίγο πριν από το καλοκαίρι του 1953, όταν πενήντα περίπου «έγκριτα μέλη της ελληνικής κοινωνίας» με επικεφαλής τον καθηγητή Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Γεώργιο Σακελλαρίου προχωρούν στην ίδρυση της «Οργανώσεως Ηθικού Εξοπλισμού Νεότητος» (ΟΗΕΝ), ορίζουν προσωρινό διοικητικό συμβούλιο και εγκρίνουν το καταστατικό της. 

Σύμφωνα με αυτό, βασικοί στόχοι της οργάνωσης ήταν «η εξύψωσις της οικογενείας και δη της γυναικός, προς κατάληψιν της αρμοζούσης εις αυτήν θέσεως συμφώνως προς τας ελληνοχριστιανικάς παραδόσεις», η «παντοειδής προστασία του παιδίου από οιασδήποτε αδικίας» και «η αρμόζουσα εκπαίδευσις αυτού κατά τας ελληνοχριστιανικάς παραδόσεις και τας νέας του Εθνους κατευθύνσεις». 

Ως εδώ, ουδεμία πρωτοτυπία: Η ΟΗΕΝ εμφανίζεται ως ένα ακόμη από τα αμέτρητα εθνικά σωματεία που τον καιρό εκείνο ξεφύτρωναν σαν τα μανιτάρια σε ολόκληρη την επικράτεια υποσχόμενα την ελληνοχριστιανική ανάπλαση του καταταλαιπωρημένου από την κομμουνιστική ανταρσία έθνους.

*Από την άποψη αυτή, οι διαπιστώσεις του προέδρου της, Γ. Σακελλαρίου, όπως διασώζονται στα Πρακτικά της στην Α' Γενικής Συνέλευσης της οργάνωσης (27/12/1953), παραπέμπουν στην τρέχουσα αιτιολόγηση κάθε σχετικής «εθνικής προσπάθειας» της εποχής: 

«Ως πάντες γνωρίζομεν», σημείωνε ο καθηγητής Ψυχολογίας, «ο Πόλεμος, η Κατοχή, ο Συμμοριτοπόλεμος, τα υλιστικά κηρύγματα και αι διδασκαλίαι των επέφεραν σύγχυσιν εις τας ηθικάς αντιλήψεις, υλικά και ηθικά ερείπια και πολλαχού ηθικήν εξαθλίωσιν, μέχρι πολλάκις ηθικής πωρώσεως, τόσον εις την ηλικίαν των μεγάλων όσον και εις την των νέων και νεανίδων». 

*Αναμενόμενοι, λοιπόν, οι στόχοι και αυτονόητη η πρόφαση που θα χρησίμευε για την ιδεολογική νομιμοποίηση του διαβήματος της ΟΗΕΝ. Εξίσου κλασικές μοιάζουν και οι μέθοδοι με τις οποίες τα μέλη της οργάνωσης σκέφτονταν να πραγματοποιήσουν τους σκοπούς τους: με την ανάρτηση «ηθικοπλαστικών επιγραφών» σε πλατείες, σταθμούς, λεωφορεία, σιδηροδρόμους, τραμ, σχολεία κ.ο.κ. Με ομιλίες και άρθρα σε εφημερίδες και περιοδικά. Με υπομνήματα προς τις αρχές. Με διαφημίσεις, κινηματογραφικές και ραδιοφωνικές. Με τελετές και γιορτές για τα παιδιά, σε συνεργασία, «εν ανάγκη», με την κυβέρνηση, τους δήμους και διάφορες τοπικές οργανώσεις. Με τον αγώνα, τέλος, για περιορισμό της δημοσίευσης στον τύπο σκανδαλιστικών αναγνωσμάτων και εικόνων («γενετησίου αναιδείας», για την ακρίβεια). 

*Σύντομα, ωστόσο, οι πρώτες κινήσεις της οργάνωσης υποδεικνύουν ότι η ΟΗΕΝ είχε πολύ μεγαλύτερες φιλοδοξίες -και πολύ περισσότερες δυνατότητες- από το μέσο όρο των αντικομμουνιστικών σωματείων της εποχής. Το καλοκαίρι του 1953, και με την οργάνωση ακόμη στα σκαριά, ο καθηγητής Σακελλαρίου μεταβαίνει στην Κω όπου ιδρύει το πρώτο παράρτημα της ΟΗΕΝ.

Μαθητές του γυμνασίου και 150 «παραστρατημένοι νέοι», τρόφιμοι του τοπικού αναμορφωτηρίου, αναρτούν τις πρώτες «ηθικοπλαστικές επιγραφές» στην πλατεία της πόλης.

Στη «μεγαλοπρεπή τελετή» συμμετέχουν οι αρχές του τόπου και ο μητροπολίτης. Το δεύτερο παράρτημα της ΟΗΕΝ στήνεται αμέσως μετά στη Ρόδο με τη βοήθεια του γενικού διοικητή Δωδεκανήσου, του δημάρχου, του εισαγγελέα και του διευθυντή του χημείου. Πρόεδρός του ορίζεται ο μητροπολίτης Ρόδου.

*Με την επιστροφή του καθηγητή Σακελλαρίου στην Αθήνα, το βάρος της οργάνωσης πέφτει στην εκτύπωση των «ηθικοπλαστικών επιγραφών» με τις οποίες η ΟΗΕΝ σκόπευε να γεμίσει τα λεωφορεία και τα τραμ της πρωτεύουσας.

Ακολουθούν υπομνήματα προς τον υπουργό Παιδείας προκειμένου να επιτραπεί η ανάρτηση των επιγραφών στα γυμνάσια της χώρας και προς την αστυνομική διεύθυνση, ώστε αστυνομικοί να βοηθήσουν τη φοιτητική ομάδα της ΟΗΕΝ στην τοποθέτηση των επιγραφών και να αναλάβουν τη φύλαξή τους από τους βέβηλους. Μέλη και φίλοι της οργάνωσης διαθέτουν τα χρήματα για την εκτύπωση χιλιάδων τέτοιων επιγραφών.

*Το δρόμο δείχνουν ένας κομμωτής και δύο καθηγητές Πανεπιστημίου που χρηματοδοτούν τις τρεις πρώτες: μία για τη θέση της Ελληνίδας, μία για τον προορισμό του ανθρώπου και μία για τη σημασία της εγκράτειας. 

Ταυτόχρονα, η οργάνωση εξασφαλίζει από τον Ραδιοφωνικό Σταθμό Αθηνών την εβδομαδιαία εκφώνηση δεκάλεπτων ομιλιών σχετικών με τους σκοπούς της και πετυχαίνει να προβάλλεται στους κινηματογράφους μικρού μήκους ταινία με τα «22 ηθοπλαστικά αποφθέγματά» της.

Εθνικό καθήκον

*Γίνεται ήδη σαφές ότι η ΟΗΕΝ, παρά τις διακηρύξεις της, σκόπευε εξαρχής να εξασφαλίσει την επισημότερη δυνατή στήριξη των θέσεων και των πρωτοβουλιών της.

Η σχετική έγκριση του υπουργείου Παιδείας, για παράδειγμα, συνιστούσε βασική προϋπόθεση για την εισαγωγή των ρηξικέλευθων σχεδίων της οργάνωσης στο σχολείο, προνομιακό χώρο για την «αναμόρφωση» της νεολαίας, όπως τη φαντάζονταν οι υπεύθυνοι της ΟΗΕΝ. 

*Η βοήθεια, ωστόσο, έμελλε να έρθει από ακόμη πιο ψηλά. Με εμπιστευτικό του σημείωμα προς τα υπουργεία Εσωτερικών και Εθνικής Παιδείας, ο ίδιος ο πρόεδρος της κυβέρνησης ζητά στις 30 Απριλίου του 1954 από τους υπουργούς του να συνδράμουν με κάθε τρόπο τη νέα οργάνωση στο εθνωφελές έργο της.

«Η Ελληνική νεότης, ελπίς της Ελληνικής αύριον», υπογράμμιζε ο στρατάρχης Παπάγος, αναπαράγοντας σχεδόν αυτολεξεί το σκεπτικό της ΟΗΕΝ, «υπέστη δυστυχώς ηθικά τραύματα εκ της Κατοχής, του συμμοριτοπολέμου και της δυσχερούς οικονομικής καταστάσεως με δύο επικινδύνους ροπάς: μίαν προς την εγκληματικότητα εν γένει ης προέχουσα μορφή είναι ποια τις χαλάρωσις των ηθών και μίαν προς τον Κομμουνισμόν». 

*Στο κλίμα αυτό, πάντοτε κατά τον στρατάρχη, το σχολείο δεν κατόρθωσε να αρθεί στο ύψος των περιστάσεων και να ανταποκριθεί στα μεγάλα εθνικά του καθήκοντα:

«Το Σχολείον, το οποίον από τα πρώτα Βήματα εθίζει τον νέον εις την πειθαρχίαν και διδάσκει τας εννοίας του σεβασμού, της τάξεως, της ευπρεπείας, της εργατικότητος, της αυτοκυριαρχίας και της αγάπης προς την Πατρίδα, δεν ελειτούργησεν επί μακρόν ή ελειτούργησε πλημμελώς, διό και η Νεολαία, μη διαφωτισθείσα επαρκώς, υπέστη την φθοροποιόν επίδρασιν των πολέμων και της Κομμουνιστικής προπαγάνδας».

Αυτές τις ελλείψεις του σχολείου προτίθεται να καλύψει η «ηθικοπλαστική οργάνωσις ΟΗΕΝ»: 

«Ερχεται επικαίρως επομένως και είναι αξιέπαινος η αναληφθείσα προσπάθεια της Ο.Η.Ε.Ν. προς διαπαιδαγώγησιν ιδία της Νεολαίας επί τη βάσει των Ελληνοχριστιανικών αρχών του Πολιτισμού, δι' αυτόν δε ακριβώς τον λόγον παρακαλούμεν όπως έκαστον εκ των υμετέρων Υπουργείων συντρέξη κατά λόγον αρμοδιότητος την οργάνωσιν εις το έργον της».

*Το πράσινο φως είχε δοθεί! Εχοντας στα χέρια την «εμπιστευτική διαταγή» του πρωθυπουργού, καθώς και τις επίσης εμπιστευτικές σχετικές διαταγές των υπουργών Εσωτερικών και Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων, ο καθηγητής Σακελλαρίου ήταν πλέον ελεύθερος να προχωρήσει στην πραγματοποίηση των ονείρων του. Η σχετική υπηρεσιακή αλληλογραφία που σώζεται στο Ιστορικό Αρχείο Μακεδονίας αποδεικνύει ότι νομάρχες, μητροπολίτες, αξιωματικοί της χωροφυλακής και σχολικοί επιθεωρητές μπήκαν φιλότιμα στο παιχνίδι.

*Χαρακτηριστική είναι από την άποψη αυτή εγκύκλιος του επιθεωρητή Ι. Δασκαλάκη απευθυνόμενη στο διδακτικό προσωπικό των σχολείων της εκπαιδευτικής περιφέρειας της Κοζάνης (23/9/1954): Οι εκπαιδευτικοί καλούνται να βοηθήσουν το έργο της οργάνωσης, αναρτώντας τις «ηθικοπλαστικές επιγραφές» της στην είσοδο και τους διαδρόμους των σχολείων, οργανώνοντας ομιλίες για γονείς και μαθητές με θέμα το περιεχόμενο των επιγραφών, ιδρύοντας παραρτήματα της ΟΗΕΝ σε κάθε κοινότητα, αγοράζοντας τα σωστά βιβλία (τα «άπαντα» του κυρίου καθηγητή και μερικά εξίσου ψυχωφελή), διακινώντας το περιοδικό της οργάνωσης «Προμηθεύς» και στέλνοντας σύντομα «ηθικοπλαστικά» κείμενα στο ραδιοφωνικό σταθμό της περιοχής. «Οι εκπαιδευτικοί λειτουργοί δέον όπως εγγραφώσι μέλη της Ο.Η.Ε.Ν.», κατέληγε η εγκύκλιος, μη αφήνοντας στους έρμους τους δασκάλους κανένα περιθώριο ανυπακοής.

*«Οι εκπαιδευτικοί των χωρίων εις α, επί του παρόντος, δεν ιδρύονται παραρτήματα, θα εγγραφώσιν εις το πλησιέστερον τοιούτον».

Η αρετή του χαφιεδισμού

*Η πίεση αυτή προς τους εκπαιδευτικούς να ενστερνιστούν εκόντες άκοντες τα δόγματα της ΟΗΕΝ έχει προφανώς την εξήγησή της. Χωρίς τη συμμετοχή τους ήταν αδύνατη η εφαρμογή του «Δελτίου Ασκήσεως Αρετών», της πεμπτουσίας δηλαδή του σωφρονιστικού συστήματος του Γεωργίου Σακελλαρίου.

Σύμφωνα με το σύστημα αυτό, οι μαθητές βαθμολογούνται συστηματικά και επί εννέα μήνες το χρόνο για την επίδοσή τους στις εξής δέκα αρετές: Θρησκευτική διαβίωσις, καθαριότης, ευπρεπής συμπεριφορά, φιλαλληλία, συμβολή εις το γενικόν καλόν, σεβασμός προς τους νόμους, φιλεργία, φιλαλήθεια, συνεργατικότης, τάξις και ακρίβεια. 

*Κάθε Σάββατο, ο δάσκαλος συγκεντρώνει τα παιδιά και καλεί το καθένα από αυτά να αυτοβαθμολογηθεί από 0-10 για την εβδομάδα που πέρασε σε κάθε μία από τις «δέκα αρετές». Ο βαθμός που προτείνει ο μαθητής μπορεί να αμφισβητηθεί από τους παρόντες συμμαθητές του, οι οποίοι ενθαρρύνονται να «καρφώσουν» αν γνωρίζουν κάτι που το παιδί προσπαθεί να αποκρύψει. Ο δάσκαλος κρατά ειδικό δελτίο για κάθε μαθητή, όπου καταγράφει το βαθμό στον οποίο καταλήγει το εβδομαδιαίο αυτό «σχολικό δικαστήριο».

Σε διπλανή στήλη σημειώνει τη δική του βαθμολογία, ενώ σε μια τρίτη στήλη αναγράφεται η βαθμολογία των γονιών του μαθητή. Από τις τρεις αυτές βαθμολογίες βγαίνει κάθε εβδομάδα ένας μέσος όρος για κάθε «αρετή» ξεχωριστά. Τα ονόματα των παιδιών που αρίστευσαν και στις δέκα αρετές επί δύο συνεχείς εβδομάδες ανακοινώνονται στον καθηγητή Σακελλαρίου προκειμένου να τους αποστείλει το «βραβείο αρετής».

*Πέρα από μια απίστευτη ζαλάδα για το δάσκαλο (τρεις διαφορετικοί βαθμοί και ο μέσος όρος τους επί δέκα στο τέλος κάθε εβδομάδας για κάθε έναν από τους μαθητές όλων των τάξεων εκτός από τις τρεις πρώτες του δημοτικού), το «Δελτίο Ασκήσεως Αρετών» συνεπαγόταν ριζική αλλαγή στη ζωή των παιδιών.

*Σαν να μην τους έφταναν οι βαθμοί του σχολείου και η γκρίνια των γονιών τους, οι μαθητές βρίσκονταν τώρα εκτεθειμένοι στην κρίση μιας πολυπρόσωπης εξουσίας εντεταλμένης να παρακολουθεί και να αξιολογεί κάθε τους βήμα. Χάρη στη φαεινή ιδέα του καθηγητή της Ψυχολογίας, οι γονείς μεταμορφώνονταν σε καθηγητές, οι καθηγητές σε παπάδες, οι συμμαθητές σε χαφιέδες, και το παιδί βρισκόταν αντιμέτωπο με κάτι γενικόλογες «αρχές», το περιεχόμενο κάποιων από τις οποίες πρέπει να του ήταν λίγο-πολύ ακατανόητο.

*Εξίσου νεφελώδεις πρέπει να ήταν οι «αρχές» αυτές και για τους γονείς, οι οποίοι όμως, όπως μπορούμε βάσιμα να υποθέσουμε, ακόμη κι όταν τις κατανοούσαν, είχαν τη δυνατότητα να τις ερμηνεύσουν κατά το δοκούν προκειμένου να βάλουν τα δυο πόδια του βλασταριού τους σε ένα παπούτσι. 

Δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε πόσα ακριβώς σχολεία και για πόσον ακριβώς καιρό εφάρμοσαν το καινοτόμο σύστημα του καθηγητή Σακελλαρίου. Τα στοιχεία που διαθέτουμε μαρτυρούν ότι το «Δελτίο Ασκήσεως Αρετών» εισήχθη σε αρκετά σχολεία της Μακεδονίας στα μέσα της δεκαετίας του '50 και ότι ίσχυσε επί τέσσερα τουλάχιστον χρόνια. 

*Οπως προκύπτει από εγκύκλιο του υπουργού Βορείου Ελλάδος προς τους νομάρχες της περιφέρειάς του με ημερομηνία 4 Μαρτίου 1957, το «Δελτίο» της ΟΗΕΝ δεν είχε ακόμη καταφέρει να εδραιωθεί σε πολλά σχολεία της Μακεδονίας: 

«Φρονούντες ότι επιβάλλεται η επέκτασις της εφαρμογής του "Δελτίου Ασκήσεως Αρετών" εις πάντα τα σχολεία Μέσης και Στοιχειώδους Εκπαιδεύσεως», αναφέρεται στην εγκύκλιο, «παρακαλούμεν όπως συστήσητε αρμοδίως μέσω των οικείων υφ' υμάς Επιθεωρητών Μέσης και Στοιχειώδους Εκπαιδεύσεως την εισαγωγήν εις πάντα τα σχολεία της δικαιοδοσίας των υφ' υμάς Νομών του Δελτίου τούτου, όπερ οι κ.κ. Διευθυνταί των Σχολείων θα προμηθευθώσι παρά των εν τω Πανεπιστημίω Αθηνών Γραφείων της Οργανώσεως ταύτης».

*Την ίδια χρονιά, από εγκύκλιο του επιθεωρητή Δημοτικής Εκπαιδεύσεως της περιφέρειας Γρεβενών πληροφορούμαστε ότι το «Δελτίο» της ΟΗΕΝ μοιραζόταν επί μία ήδη τριετία σε όλα σχεδόν τα σχολεία της περιοχής. Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς του επιθεωρητή, το 1955-56 στις τέσσερις μεγαλύτερες τάξεις των δημοτικών γράφτηκαν 3.491 μαθητές από τους οποίους 1.571 πήραν το «Δελτίο», και μάλιστα «άνευ επεμβάσεως ή επιβολής της υπηρεσίας». 

Αν και βέβαιος για τα θετικά αποτελέσματα του «Δελτίου» στη βελτίωση των μαθητών (αλλά και των γονιών τους!), ο επιθεωρητής Γρεβενών δεν αποσιωπούσε το γεγονός ότι ορισμένοι θεωρούσαν ότι το σύστημα της ΟΗΕΝ καλλιεργεί την υποκρισία, καθώς αφενός διδάσκει τα παιδιά να κάνουν το καλό όχι από εσωτερική ανάγκη αλλά για λόγους βαθμοθηρίας και αφετέρου ωθεί τους γονείς να καλύπτουν τα ελαττώματα των παιδιών τους μήπως και τους στερήσουν τον καλό βαθμό. Οτι ο επιθεωρητής αναφέρεται εδώ στις -έστω και υποτονικές- αντιρρήσεις εκπαιδευτικών με ριζικές ιδεολογικές διαφωνίες με την ΟΗΕΝ γίνεται σαφές από την αναφορά του στην άποψή τους, σύμφωνα με την οποία ο θεσμός της μαθητικής κοινότητας είναι ο ενδεδειγμένος για τη σωστή κοινωνικοποίηση των μαθητών.

*Οι τριμηνιαίες εκθέσεις του επιθεωρητή Βοΐου Δημ. Παπαδογούλα προς το υπουργείο Εθνικής Παιδείας για τα αποτελέσματα της εφαρμογής του «Δελτίου Ασκήσεως Αρετών» στα σχολεία της περιφέρειάς του (1955-1957) προσφέρουν ενδιαφέρουσες συμπληρωματικές πληροφορίες για την αποτελεσματικότητα του «Δελτίου»: ο επιθεωρητής δηλώνει τη συμφωνία του με το μέτρο και υπόσχεται να το εφαρμόσει σε όποια εκπαιδευτική περιφέρεια και αν μετατεθεί στο μέλλον, γεγονός που μαρτυρεί ότι το σύστημα δεν υπήρξε αυστηρά υποχρεωτικό. 

Κατά τον Δ. Παπαδογούλα, το «Δελτίο», απαραίτητο για «την δημιουργίαν μιας κοινωνίας πειθαρχημένης, νοικοκυρεμένης, Χριστιανικής και πολιτισμένης», έχει κυριολεκτικά μεταμορφώσει τους μαθητές και τους γονείς τών υπό την εποπτεία του σχολείων: Δεν υπάρχουν πια οκνηροί, αδιάφοροι και ατημέλητοι μαθητές, ο εκκλησιασμός τους πραγματοποιείται «κατά τον πλέον ιδανικόν τρόπον», ενώ παράλληλα οι γονείς δείχνουν ενθουσιασμένοι και έχουν γίνει κι αυτοί «πλέον ενάρετοι» και «θρησκευτικότεροι». Ενα και μοναδικό πρόβλημα φαίνεται να μετριάζει τον ενθουσιασμό του εθνικόφρονος εκπαιδευτικού: ότι σε ορισμένα σχολεία το σύστημα σκόνταφτε στην αγραμματοσύνη (μήπως και την αντίθεση;) των γονιών που δήλωναν ανήμποροι να συμπληρώσουν το δελτίο των παιδιών τους.

Θα υπέθετε κανείς ότι στα κεφάλια των αρμοδίων θα έμοιαζε ικανοποιητική μια τόσο στενή σχολική και οικογενειακή αστυνόμευση των παιδιών. Κι όμως. Από εγκύκλιο του νομάρχη Κοζάνης προς τις διευθύνσεις χωροφυλακής Κοζάνης-Γρεβενών (8/12/1955) πληροφορούμαστε ότι το σχέδιο περιλάμβανε και κάποιες πιο «απτές» μεθόδους «εξυγίανσης» της μαθητιώσας νεολαίας: ο νομάρχης υπενθύμιζε τη σημασία της σταυροφορίας της ΟΗΕΝ και εκθείαζε τον δραστήριο ρόλο της εκκλησίας στο όλο πλάνο, αλλά έσπευδε να τονίσει πως ήταν απαραίτητη η παράλληλη «συνεχής και επιμελής παρακολούθησις του τρόπου διαβιώσεως των νέων». Τη σημαντική αυτή «εργασία» ανέθετε ο νομάρχης στις διευθύνσεις χωροφυλακής, καλώντας τις να ολοκληρώσουν το έργο που σχολείο και εκκλησία κινδύνευαν να αφήσουν ημιτελές.

(Ελευθεροτυπία, 24/3/2002)

 

www.iospress.gr                                  ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ