ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ

Η ρεαλιστική ουτοπία στην υγεία


1.   2.   

 

Το πείραμα στην Τριανδρία


Η ΜΟΝΑΔΑ Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας δημιουργήθηκε το 1992, μετά από συμφωνία του Δήμου Τριανδρίας, με τον τότε λέκτορα του Εργαστηρίου Υγιεινής του Ιατρικού Τμήματος του ΑΠΘ Αλέξη Μπένο. Στην πρώτη φάση σχεδιάστηκαν και αναπτύχθηκαν, το «Πρόγραμμα Φροντίδας για την Τρίτη Ηλικία» και το «Πρόγραμμα Φροντίδας Υγείας για το παιδί». Ακολούθησαν προγράμματα για τη Φροντίδα Υγείας της γυναίκας, τα Πρόγραμματα Προαγωγής Υγείας στα σχολεία, εκπαίδευσης στις Πρώτες Βοήθειες και δημιουργία ομάδων εθελοντών υγείας, ενώ σχεδιάστηκε το Πρόγραμμα φροντίδας υγείας των εργαζόμενων στο Δήμο το οποίο όμως δεν εφαρμόστηκε.

* Στη Διεπιστημονική Ομάδα Υγείας, η οποία ανέπτυξε τις καινοτόμες αυτές δραστηριότητες, μετείχαν γιατροί Γενικής και Κοινωνικής Ιατρικής, παιδίατρος, επισκέπτριες υγείας, νοσηλευτές, φυσικοθεραπεύτρια, κοινωνιολόγος, κοινωνικοί λειτουργοί, ψυχολόγος. 

* Η Μονάδα αναδείχθηκε γρήγορα σε ένα κέντρο διεπιστημονικής εκπαίδευσης στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας όπου εκπαιδεύτηκαν φοιτητές ιατρικής, νοσηλευτικής, επισκεπτών υγείας, φυσικής αγωγής, κ.λπ. σε προ- αλλά και μεταπτυχιακό επίπεδο. Ολες οι υπηρεσίες της Μονάδας προσφέρονταν δωρεάν και τα μέλη της Ομάδας Υγείας δούλευαν ως εθελοντές. Πολύ γρήγορα το εγχείρημα καταξιώθηκε στην περιοχή. Η ανάγκη διασφάλισης της συνέχειας στις λειτουργίες του οδήγησε στην πλήρη και αποκλειστική απασχόληση τριών στελεχών με αντίστοιχες συμβάσεις εργασίας. Τα μόνιμα αυτά στελέχη πλαισιώνονταν από ένα πυρήνα 15 μόνιμων και 30 εθελοντών. 

* Οι δραστηριότητες της ομάδας υγείας κάλυπταν όλο το πιθανό φάσμα από την προαγωγή υγείας μέχρι την περίθαλψη: Τακτική φροντίδα στο σπίτι όπου χρειαζόταν, παρακολούθηση χρόνιων προβλημάτων, προγράμματα άσκησης ηλικιωμένων, προληπτική εξέταση των παιδιών στο σχολείο, γλέντια υγιεινής και παραδοσιακής διατροφής αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα της δραστηριότητας της ομάδας.

* Η μεγάλη αδυναμία του εγχειρήματος ήταν ότι δεν απέκτησε μια αυτόνομη θεσμική μορφή, που θα το προστάτευε από τις εξωτερικές πιέσεις και επιβολές. Ακόμα και η μετατροπή του από το Μάιο του 1996 σε δημοτική επιχείρηση του Δήμου Τριανδρίας, δεν αποθάρρυνε όσους έβλεπαν με μισό μάτι τους ενθουσιώδεις εθελοντές. 

«Η ανάπτυξη της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας έχει ασφαλώς εχθρούς τους επαγγελματίες υγείας που νόμιμα ή παράνομα αναπτύσσουν κερδοσκοπικές ιδιωτικές δραστηριότητες», επισημαίνει ο Α. Μπένος, διευθυντής και επιστημονικός συντονιστής της Μονάδας. 

«Κι αυτό το είδαμε στην Τριανδρία, όπου οι μεγαλύτεροι αντίπαλοί μας ήταν συνάδελφοι, οι οποίοι μας έκαναν πόλεμο, γιατί χαλούσαμε την πιάτσα, κυρίως ιδεολογικά. Οταν ο κόσμος βλέπει ότι μπορεί να έχει μια υπηρεσία, δωρεάν, υψηλής επιστημονικής ποιότητας, με συνέπεια και με συνέχεια, γιατί να πάει στον ιδιώτη; Επίσης μειώνεται και η εξάρτηση του πληθυσμού από το νοσοκομείο».

* Τελικά, τα επαγγελματικά συντεχνιακά συμφέροντα συνδυάστηκαν με τις πιέσεις των ιδιωτικών ασφαλιστικών εταιρειών και επέβαλαν να σταματήσει το πρόγραμμα της ΠΦΥ το 1999. Ο Δήμος υπέκυψε στις πιέσεις, μετρώντας κι αυτός το «πολιτικό κόστος». 

Με την πείρα της Τριανδρίας ο Αλέξης Μπένος διαπιστώνει ότι ορισμένες από τις αρχές που συγκρότησαν την προσπάθεια αυτή λειτούργησαν ως μπούμερανγκ. Πρώτα πρώτα η εθελοντική συγκρότηση της ομάδας, δυσκόλευε τον τοπικό πληθυσμό να αντιληφθεί ότι πρόκειται για κάτι σοβαρό. Ζούμε σε μια εποχή όπου η αξία μετριέται μόνο σε χρήμα, άρα ο εθελοντισμός προδίδει αφέλεια ή κρύβει ύποπτα κίνητρα. Από την άλλη πλευρά, υπήρχαν και οι επιτήδειοι που ήθελαν να εκμεταλλευτούν την εθελοντική προσφορά, μόνο και μόνο για να εμφανίσουν φτηνές υπηρεσίες προς τον πολίτη.

«Το ίδιο συμβαίνει και με την φροντίδα στο σπίτι», καταλήγει ο κ. Μπένος. Το πρόγραμμα αυτό, το οποίο ξεκίνησε στην Τριανδρία προτού το εξαγγείλει το υπουργείο, βοηθούσε τους αρρώστους να μην μπουν ή να βγαίνουν εγκαίρως από το νοσοκομείο και εκπαίδευε ομάδες εθελοντών που παρείχαν απλές βοήθειες σε χρόνια ή απλά νοσήματα (ενέσεις, κλπ.). «Ομως αυτά μπορεί κάλλιστα να τα υιοθετήσει και ένας διαχειριστής μάνατζερ, ο οποίος θα θέλει να αδειάσει στο νοσοκομείο μερικά κρεβάτια και ταυτόχρονα να εκμεταλλευτεί οικονομικά την απλήρωτη εργασία των εθελοντών».

Γι' αυτούς τους λόγους, η Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας έχει νόημα μόνο ως ένα συνολικό πλαίσιο, μια ανθρωποκεντρική και ολιστική αντιμετώπιση του προβλήματος. Αυτό με δόσεις δεν γίνεται. Προαπαιτείται βέβαια η υιοθέτηση του οράματος από την τοπική κοινωνία και η ομώνυμη πολιτική βούληση της τοπικής αυτοδιοίκησης που στην περίπτωση της Τριανδρίας προφανώς δεν υπήρξε.



ΔΙΑΒΑΣΤΕ

«Η Μονάδα Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας του Δήμου Τριανδρίας»
(Τριανδρία, 1995). Ενημερωτικό υλικό και μελέτες για την εφαρμογή του πιλοτικού προγράμματος ΠΦΥ στην Τριανδρία της Θεσσαλονίκης.

Αλέξη Μπένου «Ιδιωτικοί υπάλληλοι ή υπεύθυνοι λειτουργοί της Δημόσιας Υγείας και της Δημόσιας Παιδείας. Το σύγχρονο δίλημμα του ιατρικού κόσμου» (περ. Ιατρικά Θέματα, τ. 22, Απρ.-Ιούν. 2001). Ανάλυση και κριτική των τελευταίων μέτρων του υπουργείου Υγείας και των αντιδράσεων από πλευράς πανεπιστημιακών.

Αλέξη Μπένου «Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας το 2000;» (περ. Ιατρικά Θέματα, τ. 16, Οκτ.-Δεκ. 1999). Η ΠΦΥ ως η μόνη εναλλακτική πρόταση απέναντι στην ταχύτατα αναπτυσσόμενη κυριαρχία της βαρβαρότητας των νόμων της αγοράς. 



ΕΠΙΣΚΕΦΘΕΙΤΕ

www.healthp.org Το site της διεθνούς οργάνωσης International Association of Health Policy, στην οποία είναι πρόεδρος ο κ. Αλέξης Μπένος. Περιλαμβάνει σημαντικές μελέτες και ειδήσεις για τις πολιτικές κατευθύνσεις στο χώρο της υγείας. Στο ελληνικό τμήμα του site υπάρχουν λεπτομερείς αναφορές στην επιχειρούμενη μεταρρύθμιση Παπαδόπουλου.

www.who.int/hpr/archive/docs/almaata.html. Η διακήρυξη της Αλμα Ατα του 1978 για την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας. Είκοσι χρόνια αργότερα, η διακήρυξη επικυρώθηκε (www.who.int/inf-pr-1998/en/pr98-89.html). Παραμένει, βέβαια, στα χαρτιά.

www.who.int/whr/2001/archives/2000/en/index.htm. Η έκθεση της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας του 2000 περιέχει σημαντικές πληροφορίες για την ΠΦΥ.



ΔΕΙΤΕ

Λαρς φον Τρίερ "Επιδημία"
(Epidemic, 1988). Το μεγάλο νοσοκομείο ως εφιαλτικό και απάνθρωπο τοπίο, σε μια από τις λιγότερο γνωστές ταινίες του δανού σκηνοθέτη. Σημειώνουμε ότι ο θανατηφόρος ιός μεταφέρεται από μια ιατρική τσάντα.

(Ελευθεροτυπία, 17/2/2002)

 

www.iospress.gr                                 ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ