ΨΙΧΟΥΛΑ ΚΑΙ ΑΠΕΛΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΚΑΤΑΤΡΕΓΜΕΝΟΥΣ

Πρόσφυγες; Ποιοι πρόσφυγες;

1.   2.   

 

Ας εμπνευστούμε από τους απλούς πολίτες της Ζακύνθου και των Χανίων


Του ΜΙΧΑΛΗ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΗ*


Πρόσφυγες η Ελλάδα γνώρισε και στο παρελθόν, ιδιαίτερα στις αρχές του προηγούμενου αιώνα, μετά τη Μικρασιατική καταστροφή. Βέβαια για τη μεγάλη μάζα προσφύγων εκείνης της εποχής επρόκειτο για μια εντελώς ξεχωριστή περίπτωση: κυρίως ελληνικοί πληθυσμοί μετακινήθηκαν μετά από συμφωνία («ανταλλαγή πληθυσμών») ή και αυτοβούλως, κάτω από τη βία ή την απειλή, όπως την ένιωσαν με το τέλος του ελληνοτουρκικού πολέμου. Και τότε όμως, αλλά και στα μετέπειτα χρόνια, υπήρξαν πολυπληθείς ομάδες προσφύγων που δεν ήταν Ελληνες ή ελληνόφωνοι, κυρίως από την παραευξείνια ζώνη και τον Καύκασο. Και τότε, κυνηγημένοι ξένοι έφτασαν με μύριες περιπέτειες στην Ελλάδα και τελικά στο μεγαλύτερο ποσοστό τους απορροφήθηκαν από την ελληνική κοινωνία. Και πάλι, σχετικά πολύ πρόσφατα, υποδεχθήκαμε και άλλα κύματα, μικρότερα ίσως αλλά υπό περίπου τις ίδιες δραματικές συνθήκες, προσφύγων από τη Μέση Ανατολή-Παλαιστίνιους, Λιβανέζους, Κούρδους του Ιράκ και της Τουρκίας κ.λπ.

Δεν είναι λοιπόν αλήθεια ότι η κοινωνία μας βρίσκεται μπροστά σε ένα πρωτοφανές φαινόμενο, απειλητικό και επικίνδυνο. Είναι δε λάθος να ταυτίζεται το φαινόμενο των προσφύγων με τη μετανάστευση, παράνομη ή όχι. Για τους πρόσφυγες υπάρχουν ορισμοί, διεθνώς αποδεκτοί και εγκεκριμένοι από την ελληνική υπογραφή σε συνθήκες και άλλα κείμενα. Υπάρχουν και κανόνες συμπεριφοράς και μεταχείρισης, νομικής και διοικητικής, διεθνείς οργανισμοί ειδικευμένοι στην παρακολούθηση και στην εφαρμογή των συμφωνημένων.

Οι σημερινοί πρόσφυγες, μέρος των οποίων αποπειράται να βρει καταφύγιο και στην Ελλάδα, δεν έχουν ασφαλώς τα ίδια ακριβώς χαρακτηριστικά με τους παλαιότερους, δεν εντάσσονται στα ίδια ιστορικά ή πολιτικά πλαίσια. Ισως γι αυτό η επίσημη Ελλάδα κάνει ό,τι μπορεί για να αποφύγει την υποδοχή και την καταγραφή τους, την έναρξη των διαδικασιών που προβλέπονται από τα όσα έχει υπογράψει για την αναγνώριση ορισμένων δικαιωμάτων τους, όπως το να υποβάλλουν αίτηση ασύλου, μια στοιχειώδη νομική προστασία τους κ.λπ. Ενώ παράλληλα καλλιεργούνται, μέσα σε ένα κλίμα σύγχυσης εννοιών και κινδυνολογίας γενικής χρήσεως, ρατσισμός και ξενοφοβία έως και εκκλήσεις ξενηλασίας.

Πράγματα απαράδεκτα, χωρίς ανταπόκριση και αναφορά στην πραγματική ιστορία, ευτελιστικά ημών των ιδίων ως πολιτών και συνολικά ως κοινωνίας. Είναι αλήθεια ότι η χώρα μας δεν είναι προετοιμασμένη, κυρίως ως προς τις υποδομές και την οργάνωση, για να εφαρμόσει και να διαχειριστεί τα όσα σήμερα προβλέπονται για τους πρόσφυγες. Δεν έχει την παράδοση πολλών άλλων ευρωπαϊκών χωρών, όπου το κράτος, οι τοπικές αρχές και κυρίως ισχυρές μη κυβερνητικές οργανώσεις (και όχι μόνο των Εκκλησιών) παρέχουν στοιχειώδη υποδοχή, νομική και κοινωνική συμπαράσταση, βοήθεια σε πρόσωπα και οικογένειες, πολιτική κάλυψη, προγράμματα ένταξης και προετοιμασίας για την επιστροφή στην πατρίδα όταν γίνει δυνατή.

Δεν είναι αυτός λόγος για να μην κάνει τίποτε, να μην αξιοποιήσει τις υπαρκτές, έστω και λιγότερο αναπτυγμένες, δυνατότητες μιας χώρας που περιλαμβάνεται στις 25 πλουσιότερες του κόσμου, που ισχυρίζεται και πράγματι θα μπορούσε να είναι «ισχυρή», αν θυμηθούμε ότι η ισχύς και η αυτοπεποίθηση, στην κλίμακα των κοινωνιών, δεν μετρώνται μόνο με το μέγεθος του ΑΕΠ και των ένοπλων δυνάμεων... Κι αν δεν είναι πεπεισμένη η κυβέρνησή μας, ας εμπνευστεί όχι από κάποιους κραυγαλέους εμπόρους «εθνικής» ομφαλοσκόπησης αλλά από τους απλούς πολίτες της Ζακύνθου, των Χανίων, και τόσων άλλων περιοχών της χώρας που, χωρίς οργάνωση και προετοιμασία, υπεράσπισαν αξίες και έδειξαν αυθόρμητα «εθνική αυτοπεποίθηση» (δεν έδειξαν δηλαδή να «ανησυχούν» για την αλλοίωση της ταυτότητάς τους...) όταν ήλθαν, τις μέρες που πέρασαν, σε επαφή με την άγρια πραγματικότητα των κυνηγημένων. Στην πρακτική αλληλεγγύη και συμπαράσταση που έδειξαν, η πολιτική οφείλει να δώσει επισημότητα, κανόνες, συνέχεια. Αυτά βέβαια έχουν ένα κόστος. Αλλά η ανέξοδη «ανθρωπιστική» φιλολογία καταντάει σύντομα μια πολύ ανιαρή και μακροχρόνια σπάταλη φλυαρία...

* Ευρωβουλευτής του Συνασπισμού



Μέρες ελληνικής «φιλοξενίας»


*22/9. Η Διεθνής Αμνηστία προβλέπει ανθρωπιστική καταστροφή στην ευρύτερη περιοχή της Κ. Ασίας και της Μ. Ανατολής και προειδοποιεί, ενόψει προσφυγικών ρευμάτων, ότι «τα κράτη έχουν υποχρεώσεις, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, κυρίως βάσει της αρχής της μη επαναπροώθησης, η οποία απαγορεύει στις κυβερνήσεις να υποχρεώσουν κάποιον, έμμεσα ή άμεσα, σε επιστροφή, αντίθετα προς τη θέλησή του, σε άλλη χώρα, όπου το άτομο αυτό κινδυνεύει να υποστεί σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων του».

*25/9. Στη Σάμο, 198 πρόσφυγες από το Αφγανιστάν και το Ιράκ καταδικάζονται από το Τριμελές Πλημμελειοδικείο σε απέλαση, χωρίς την παρουσία συνηγόρων ή διερμηνέων.

*28/9. Τα ελληνικά ΜΜΕ με υπερηφάνεια παρουσιάζουν τη ναυμαχία που διεξάγει το Λιμενικό, 30 μίλια από τις μεσσηνιακές ακτές, εναντίον πλοίου που μεταφέρει 500 πεινασμένους πρόσφυγες. Κανείς δεν έμαθε τι απέγιναν.

*28/9. Η Παγκόσμια Οργάνωση κατά των Βασανιστηρίων καταγγέλλει την αυθαίρετη κράτηση και την κακομεταχείριση 23 προσφύγων στα κρατητήρια του αστυνομικού τμήματος Ελληνικού. 

*4/10. Ενας από τους 164 πρόσφυγες που συνελήφθησαν και κρατήθηκαν στα Χανιά (από τα τέλη Μαΐου), ο Νετζατί Ζοντού, βρίσκει το θάρρος να μιλήσει δημόσια: «Μας έπαιρναν έναν έναν στο υπόγειο της Σχολής Εμποροπλοιάρχων και μας έδερναν. Δεν μας άφηναν να δούμε γιατρό. Μια μέρα ένας λιμενικός με πήγε κλοτσώντας στην τουαλέτα και προσπάθησε να με βιάσει με το γκλομπ».

*10/10. Στο «Χίλτον» της Κωνσταντινούπολης ο Γ. Παπανδρέου, μετά τη συνάντησή του με τούρκους αξιωματούχους, ανακοινώνει συμφωνία «επαναπροώθησης» προσφύγων.

*13/10. Είκοσι τρεις αφρικανοί πρόσφυγες απελάθηκαν βίαια στην Τουρκία.

*14/10. Το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες καταγγέλλει ότι οι ελληνικές αρχές, αντί για αιτήσεις ασύλου, δίνουν χαρτιά διοικητικής απέλασης στους πρόσφυγες.

*18/10. Ο Συνήγορος του Πολίτη μιλάει για την κόλαση που αντιμετωπίζουν οι πρόσφυγες και οι μετανάστες στις φυλακές και στα κρατητήρια. «Συνάντησα πολλούς αλλοδαπούς να παραμένουν επί μήνες υπό κράτηση χωρίς δικαστική απόφαση», δήλωσε ο Γ. Καμίνης. Η Διεθνής Αμνηστία διαπιστώνει ότι, αν και καταγγέλλονται συχνά βασανισμοί, δεν τιμωρείται κανείς υπεύθυνος.

*22/10. Επιχείρηση-σκούπα της αστυνομίας στο Πεδίον του Αρεως κατά 98 αφγανών προσφύγων που ζούσαν σε χαρτόκουτα. Το υπουργείο Δ. Τάξης δεν δίνει εξηγήσεις.

*1/11. Στην Κύμη φτάνουν 138 άνθρωποι κουρδικής καταγωγής.

*4/11. 714 πρόσφυγες (μεταξύ τους και 125 παιδιά) που επιβαίνουν στα αμπάρια πλοίου, στο οποίο σημειώθηκε πυρκαγιά στο μηχανοστάσιο, διασώζονται στη Ζάκυνθο. Οι περισσότεροι είναι άρρωστοι, αφυδατωμένοι και εξαντλημένοι. Οι κρατικές αρχές δεν τους επιτρέπουν να αποβιβαστούν, δεν τους θέλουν. Ο Χρ. Πρωτόπαπας και ο Γ. Ανωμερίτης δηλώνουν ότι «δεν είναι πολιτικοί πρόσφυγες και θα απελαθούν». Επί τρία 24ωρα, στο λιμάνι, διακυβευόταν ακόμα και η ζωή των εξουθενωμένων προσφύγων. Με πολύ κόπο, η τοπική αυτοδιοίκηση, οι γιατροί και οι συνδικαλιστές του νησιού κατάφερναν να τους αποσπούν λίγους λίγους από τα χέρια των ανθρωποφυλάκων. «Για ένα νησί που φιλοξενεί 150.000 τουρίστες το μήνα κάθε καλοκαίρι, είναι πρόφαση ότι δεν μπορούμε να τους φροντίσουμε», δηλώνει ο Δ. Σιγούρος, πρόεδρος του Εργατικού Κέντρου.

*20/11. Σε αναφορά του ο Κούρδος από το Ιράκ Κάμεραν Τζαφάρ, ο οποίος πήγε ως μεταφραστής στη Ζάκυνθο, βεβαιώνει ότι οι αρχές δεν δέχονταν αιτήσεις ασύλου.

*21-23/11. Τουλάχιστον τρία σκάφη με λίγες εκατοντάδες πρόσφυγες «επαναπροωθήθηκαν» στα τουρκικά παράλια, πριν πατήσουν το πόδι τους στη... φιλόξενη χώρα μας. 

*3/12. Ο δικηγόρος Κύμης Θ. Θεοδώρου αποκαλύπτει ότι 34 πρόσφυγες (από τους 89 αιτούντες άσυλο που «φιλοξενούνταν» στην Εύβοια) απελάθηκαν βιαίως στην Τουρκία. Ανάμεσα στους απελαθέντες και ο 65χρονος Αμπντουλκαντέρ Αζίζ Μαμακάλα, Κούρδος από το Ιράκ, που οι αρχές της χώρας του τον είχαν γδάρει. Οι ελληνικές αρχές δεν είχαν επιτρέψει σε κανέναν από τους πρόσφυγες να υποβάλει αίτηση ασύλου.

*6/12. Στοιβαγμένοι σε ένα χώρο-κλουβί, ακατάλληλο από όλες τις απόψεις, κρατούνται 201 πρόσφυγες στα Χανιά.

*23/12. Τέσσερις πρόσφυγες από το Ιράκ διαμελίζονται από έκρηξη νάρκης και άλλοι τρεις τραυματίζονται σοβαρά κοντά στο χωριό Γεμιστή Φερών. Την τελευταία 5ετία περισσότεροι από 40 πρόσφυγες έχουν σκοτωθεί στα (ελληνικά) ναρκοπέδια του Εβρου.


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

«Απόφαση του Συμβουλίου της 28ης Σεπτεμβρίου 2000 για τη δημιουργία Ευρωπαϊκού Ταμείου για τους Πρόσφυγες»
(Επίσημη εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, 6.10.2000). Ντοκουμέντο δεσμευτικό για τα κράτη-μέλη της Ε.Ε., στα 26 άρθρα του οποίου ρυθμίζεται η χρηματοδότηση των χωρών που υποδέχονται πρόσφυγες. Αν και ο μηχανισμός που ορίζεται είναι περίπλοκος, το κράτος-μέλος έχει τη δυνατότητα να αντλήσει (τακτικούς και έκτακτους) πόρους ανάλογους με τον αριθμό των προσφύγων που φιλοξενεί ή εκτιμά ότι πρόκειται να υποδεχθεί. «Προκήρυξη ενεργειών στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Προσφύγων» (υπουργείο Υγείας-Πρόνοιας, 2449/30.7.2001). Εγγραφο με το οποίο το υπουργείο καλεί κάθε ενδιαφερόμενο φορέα να υποβάλει σχέδιο για την υποστήριξη των προσφύγων στην Ελλάδα (που θα πραγματοποιηθεί το 2002) συνολικού ύψους 586.940,57 ευρώ. Κάθε φορέας δεν μπορεί να διεκδικήσει περισσότερα από 146.735,14 ευρώ. Κάθε σχέδιο θα κριθεί από διάφορες γραφειοκρατικές επιτροπές, ώστε τα χρήματα να φτάσουν καθυστερημένα στον προορισμό τους.

«Λαθρομετανάστευση» και «Τα λαϊκά στρώματα πιέζει η λαθρομετανάστευση» («Καθημερινή» και «Βήμα», αντιστοίχως, 6 και 7.12.2001). Δύο από τα πολλά κείμενα που προσφέρουν ιδεολογικοπολιτική στήριξη στον αγώνα του πρωθυπουργού να πατάξει τους πρόσφυγες και να καταργήσει τη διεθνή σύμβαση για την προστασία τους. Η πολεμική θωράκιση της χώρας προβάλλεται ως μοναδική λύση, διότι, σύμφωνα με το «Βήμα», «είναι πάρα πολλοί πλέον οι αναξιοπαθούντες σε όλη τη Γη και πολύ μικρή η Ελλάδα για να τους δεχτεί».


ΕΠΙΣΚΕΦΘΕΙΤΕ

http://users.hol.gr/~diktio/
Η πλούσια και χρήσιμη ιστοσελίδα του Δικτύου Υποστήριξης Προσφύγων και Μεταναστών, το οποίο εδρεύει στην Αθήνα (Βαλτετσίου 35, Εξάρχεια).

(Ελευθεροτυπία, 6/1/2002)

 

www.iospress.gr                                  ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ