Η ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΩΝ ΗΠΑ ΕΠΕΚΤΕΙΝΕΤΑΙ


Το αυθαίρετο του κ. Μίλερ

1.   2.   

Ενα από τα σημαντικότερα μεταπολεμικά αρχιτεκτονήματα της ελληνικής πρωτεύουσας, το κτίριο της πρεσβείας των ΗΠΑ, έργο του διάσημου ιδρυτή του Μπάουχαους, Βάλτερ Γκρόπιους, συνδέει το όνομά του με την πληγή της νεοελληνικής αρχιτεκτονικής κακομοιριάς, την αυθαιρεσία. Η γνωστή ανοχή των ποικίλων αρμοδίων προς την αυθαιρεσία αυτή τη φορά έχει... μυρωδιά υποτέλειας. Διαβάστε γιατί... . 
 

Είναι γνωστό στο διεθνές δίκαιο ότι ο χώρος μιας ξένης πρεσβείας θεωρείται έδαφος του κράτους που αυτή εκπροσωπεί. Ολα τα πολιτισμένα κράτη σέβονται και τηρούν το απαραβίαστο του χώρου των ξένων πρεσβειών. Αυτός ο γενικός και πανάρχαιος κανόνας ισχύει προφανώς και για την πρεσβεία των ΗΠΑ στην ελληνική πρωτεύουσα.

Μόνο που, τον τελευταίο καιρό, οι εκπρόσωποι της υπερδύναμης αποφάσισαν να... επεκτείνουν την αθηναϊκή επικράτειά τους, περνώντας τα νοητά αλλά σαφή «σύνορά» τους και «προσαρτώντας» τμήματα της αθηναϊκής επικράτειας, επικαλούμενοι (τι άλλο;) λόγους ασφαλείας και εκμεταλλευόμενοι το κλίμα που επικράτησε μετά την επίθεση του Σεπτεμβρίου στη Νέα Υόρκη. 

*Το τελευταίο -και πλέον ορατό- κρούσμα της επεκτατικής διάθεσης της πρεσβείας είναι η κατάργηση ενός σημαντικού κυκλοφοριακού άξονα του κέντρου της Αθήνας, της οδού Μακεδόνων, η οποία -ατυχώς- συνόρευε με την πρεσβεία.

*Την κατάργηση αυτού του δρόμου την έχει ζητήσει η πρεσβεία ήδη από το 1996. Χάρη στις πιέσεις που ασκήθηκαν από την αμερικανική διπλωματία σε πολλά επίπεδα, και χάρη στην πολυπλοκότητα της ελληνικής γραφειοκρατικής μηχανής, δόθηκε τελικά το πράσινο φως για την «πεζοδρόμηση» (δηλαδή το κλείσιμο) της οδού Μακεδόνων, παρά το γεγονός ότι μέχρι εκείνη τη στιγμή οι αρμόδιοι τη θεωρούσαν αναντικατάστατο οδικό άξονα.

*Προηγήθηκε ο αποκλεισμός της διέλευσης των αυτοκινήτων και η αλλαγή των κυκλοφοριακών ρυθμίσεων στην περιοχή.

*Και αυτές τις μέρες δίνεται και οριστικό τέλος στην υπόθεση, με το χτίσιμο ενός πραγματικού τείχους στη συμβολή της οδού Μακεδόνων με τη Βασιλίσσης Σοφίας και μιας μάντρας με μπάρα στην είσοδο της Μακεδόνων από την οδό Δορυλαίου. Τα συνεργεία που χτίζουν δεν μας διαφώτισαν για τους εντολείς τους: στη μια πλευρά μάς είπαν ότι τους έβαλε ο δήμος, στην άλλη ότι δουλεύουν για λογαριασμό της πρεσβείας...

*Η μεγαλύτερη, όμως, εδαφική διεκδίκηση της πρεσβείας αφορά το τετράγωνο που συνορεύει με το χώρο της και περικλείεται από τις οδούς Δορυλαίου, Γέλωνος, Κόκκαλη (Λάχητος) και Ευζώνων.

*Το οικοδομικό αυτό τετράγωνο (Ο.Τ. 2 της περιοχής 69 του Δήμου Αθηναίων), ανήκει στο Μετοχικό Ταμείο Πολιτικών Υπαλλήλων και έχει μισθωθεί στην πρεσβεία -μέσω του ελληνικού Δημοσίου- από την εποχή της χούντας, με νοίκι 70.000 δρχ. το μήνα!

*Ακόμα κι αυτό το ευτελές τίμημα το πλήρωνε βέβαια το ελληνικό υπουργείο Οικονομικών και όχι η πρεσβεία.

*Τώρα επιχειρείται η εξαγορά του σε τιμή πολύ κατώτερη από την πραγματική του αξία. Πρόκειται για ένα πραγματικό σκάνδαλο, το οποίο έχει επισημάνει η «Ε» από τις αρχές της δεκαετίας του '90, με την αρθρογραφία του Γιώργου Βότση, και επανέφερε στην επικαιρότητα ο «Ριζοσπάστης» την περασμένη βδομάδα, με ρεπορτάζ του Νίκου Μπογιόπουλου και του Δημήτρη Μηλάκα. Τα ντοκουμέντα που φέρνουμε σήμερα στη δημοσιότητα επιβεβαιώνουν το χαρακτηρισμό του «σκανδάλου» και φωτίζουν την αδυναμία των ελληνικών αρχών να αντισταθούν στην αμερικανική μεθόδευση.

Τόσο για το οικοδομικό τετράγωνο 2 (Ο.Τ. 2) όσο και για την «πεζοδρόμηση» της οδού Μακεδόνων, είναι παλιά η προσπάθεια της πρεσβείας να επιβάλει στο ελληνικό Δημόσιο τη θέλησή της.

Από τα πιο πρόσφατα ντοκουμέντα, τα οποία έχουμε στη διάθεσή μας, είναι σαφής η πίεση της πρεσβείας, αλλά και η αδυναμία των ελλήνων αρμοδίων να ικανοποιήσουν πλήρως τα αμερικανικά αιτήματα, εφόσον κάτι τέτοιο θα αντέβαινε στην ελληνική έννομη τάξη και στη θεσμοθετημένη οικιστική και κυκλοφοριακή δομή της πρωτεύουσας.

Η πρεσβεία των ΗΠΑ απευθύνθηκε στην αρμόδια υπηρεσία, δηλαδή το ΥΠΕΧΩΔΕ, στα μέσα του 1996, με ένα ασυνήθιστο αίτημα.

*Με δύο αναλυτικά έγγραφα τα οποία κατέθεσε στο γραφείο του γενικού γραμματέα του ΥΠΕΧΩΔΕ (16/7/1996 και 28/1/1997) πρότεινε συγκεκριμένες αλλαγές στη διαμόρφωση και τις κυκλοφοριακές ρυθμίσεις του Ο.Τ. 2. Η πρόταση της πρεσβείας συνοπτικά περιγράφεται στο έγγραφο του Συμβουλίου Χωροταξίας Οικισμού και Περιβάλλοντος (ΣΧΟΠ, 16/6/1999) του ΥΠΕΧΩΔΕ: 

*Δημιουργία δύο λωρίδων κοινοχρήστου πρασίνου στις πλευρές του Ο.Τ. προς τις οδούς Δορυλαίου και Γέλωνος, συνολικού εμβαδού περίπου 2.500 τ.μ.

*Διαμόρφωση του υπολοίπου χώρου του Ο.Τ. (εμβαδού 15.900 τ.μ.) για κατασκευή κτιρίων βοηθητικών εγκαταστάσεων της πρεσβείας εμβαδού 3.700 τ.μ., χώρους υπαίθριας στάθμευσης αυτοκινήτων, με πρατήριο βενζίνης, αθλητικές εγκαταστάσεις και ελεύθερους χώρους.

*Χρήση της οδού Ευζώνων μεταξύ του Ο.Τ. 2 και του Ο.Τ. 1, όπου οι κύριες εγκαταστάσεις της πρεσβείας, αποκλειστικά από την πρεσβεία.

*Μείωση του συντελεστή δόμησης του Ο.Τ. 2 από 3,6 σε 0,2, ώστε να καλύπτει μόνο τα τετραγωνικά μέτρα που θα κατασκευάσουν (δηλαδή 3.700 τ.μ.).

*Για να στηρίξει τις προτάσεις της, η πρεσβεία υποστηρίζει στα έγγραφά της ότι μ' αυτό τον τρόπο ικανοποιούνται «ώς ένα βαθμό» οι άμεσες και μεσοπρόθεσμες ανάγκες της σε θέματα ασφαλείας, «επιτυγχάνεται συνολική δόμηση μικρότερη της υφισταμένης και αναβαθμίζεται σημαντικά το περιβάλλον με την εξασφάλιση επαρκών χώρων πρασίνου».

Χωρίς τον ξενοδόχο

*Ακολούθησε αυτοψία των αρμόδιων υπαλλήλων του ΣΧΟΠ στην πρεσβεία και το γύρω χώρο. Οι Αμερικανοί επέμεναν στους λόγους ασφαλείας που επιτάθηκαν μετά την επίθεση με ρουκέτα το 1995. Ομως οι προτάσεις τους, αν γίνονταν δεκτές, θα επέφεραν σημαντική μεταβολή στην αξία του Ο.Τ. 2, εφόσον το μετέτρεπαν από «οικιστικό φιλέτο» σε απλό βοηθητικό χώρο.

*Το ΥΠΕΧΩΔΕ ενημέρωσε το ΥΠΕΞ, τη γενική διεύθυνση της Αστυνομίας και τον Οργανισμό της Αθήνας. Ο Οργανισμός ανταποκρίθηκε θετικά: «Κατ' αρχήν το συγκεκριμένο θέμα θεωρείται εύλογο και η υπηρεσία μας το αντιμετωπίζει θετικά, αφού δεν έρχεται σε σύγκρουση με το γενικότερο σχεδιασμό της περιοχής» (1825/1.4.97).

*Ενώ η υπόθεση φαινόταν ότι οδηγείται σε μια διαπραγμάτευση μεταξύ ΥΠΕΧΩΔΕ και πρεσβείας και σε τελική διευθέτηση, ξαφνικά όλοι κατάλαβαν ότι όλη η συζήτηση γινόταν πάνω σε ξένο οικόπεδο!

*Το υπουργείο Εξωτερικών απευθύνει έγγραφο προς το ΥΠΕΧΩΔΕ (2203.2/2/ΑΣ 165/2.4.1997) και επισημαίνει την ανάγκη να μην προχωρήσει καμία συνεννόηση ή επαφή με την πρεσβεία, διότι «από τα υποβληθέντα (έγγραφα) δίδεται η εντύπωση ότι ο χώρος ανήκει στην πρεσβεία, ενώ αυτός ανήκει στο Μετοχικό Ταμείο Πολιτικών Υπαλλήλων (ΜΤΠΥ)».

Πράγματι, το επίδικο οικόπεδο του Ο.Τ. 2 ανήκει στο ΜΤΠΥ, του οποίου μέτοχοι είναι οι 350.000 εν ενεργεία υπάλληλοι του Δημοσίου που εκπροσωπούνται συνδικαλιστικά από την ΑΔΕΔΥ και οι 150.000 συνταξιούχοι. Από το συνολικό εμβαδόν των 15.972 τ.μ., τα 12.200 έχουν νοικιαστεί από το ελληνικό Δημόσιο έναντι 70.000 δρχ. από το 1967, για να τα χρησιμοποιήσει η Αμερικανική Αποστολή (και στη συνέχεια η πρεσβεία) για χώρο στάθμευσης και συντήρησης των οχημάτων της. Πρόκειται για μια από τις πρώτες ενέργειες του δικτατορικού καθεστώτος, η οποία αποφασίστηκε στις 25 Μαΐου 1967, ένα μήνα μετά το πραξικόπημα. Υποτίθεται ότι η μίσθωση ήταν τριετής, αλλά παρατείνεται ήδη για 35 χρόνια! Και το νοίκι των 70.000 παραμένει.

*Ολες οι προσπάθειες του ΜΤΠΥ να αξιοποιήσει την περιουσία του απέβησαν άκαρπες. Υστερα από μακρόχρονο δικαστικό αγώνα, ο Αρειος Πάγος το 1987 δικαίωσε το Ταμείο και έκρινε εξωστέο το ελληνικό Δημόσιο και τη «φιλοξενούμενη» πρεσβεία. Η απόφαση όμως αυτή δεν εφαρμόστηκε ποτέ (όπως περιγράφουμε σε διπλανή στήλη).

Ο πρόεδρος του ΜΤΠΥ, Σπύρος Γιατράς, μάς ανέλυσε το ιστορικό και εξήγησε ότι δεν είναι δυνατόν το Ταμείο να συγκατατεθεί στην απαξίωση της περιουσίας του, γιατί αυτά είναι τα χρήματα των χιλιάδων ασφαλισμένων-μετόχων. Μας θύμισε επίσης ότι ακόμα και το οικόπεδο της Βασιλίσσης Σοφίας όπου έχει χτιστεί η πρεσβεία (Ο.Τ. 1) ανήκε κι αυτό στο ΜΤΠΥ και ανταλλάχθηκε με ένα οικόπεδο στη Ρηγίλλης, το οποίο, όμως, στη συνέχεια απαλλοτριώθηκε από το ελληνικό Δημόσιο. 

Το όχι που έγινε ναι

*Προτού προλάβει το ΥΠΕΧΩΔΕ να αντιμετωπίσει τη νέα κατάσταση, παρεμβαίνει και πάλι το ΥΠΕΞ και με έγγραφό του (2203.2/5/ΑΣ 538/21.9.98) ενημερώνει το αρμόδιο υπουργείο ότι ήδη έχει γνωστοποιήσει στην πρεσβεία των ΗΠΑ ότι «ούτε δύναται ούτε επιθυμεί» να παρέμβει για την προώθηση του αιτήματός της.

*Παράλληλα διατυπώνει την εύλογη σκέψη ότι το ενδιαφέρον της πρεσβείας για ρυθμίσεις στην περιοχή (δημιουργία ζώνης πρασίνου, μείωση συντελεστή δόμησης) αποβλέπει στην ουσιαστική μείωση της αξίας του ακινήτου, εξέλιξη η οποία θα ευνοούσε το αμερικανικό Δημόσιο σε περίπτωση αγοράς.

*Ακολούθησε και νέο έγγραφο του ΥΠΕΞ (2203.2/3/ΑΣ 510/15.9.98), στο οποίο αναλύονται όλες οι πλευρές του θέματος. Ενα μήνα αργότερα το ΥΠΕΞ επανέρχεται με εμπιστευτικό έγγραφο (2203.75/87/ΑΣ 600/15.10.98) και διαβιβάζει στο ΥΠΕΧΩΔΕ το αίτημα-πρόταση της πρεσβείας να καταργηθεί η διέλευση οχημάτων διά της οδού Μακεδόνων και «ενδεχομένως» να μετατραπεί ο οδικός αυτός άξονας σε πεζόδρομο. Πρόκειται για την πρώτη σχετική νύξη, την οποία, όπως θα δούμε, αποκρούει κατ' αρχήν το ΥΠΕΧΩΔΕ.

*Με όλα αυτά τα δεδομένα, το Συμβούλιο Χωροταξίας κατέληξε σε μια πρόταση η οποία θα ικανοποιούσε όλα τα μέρη, αν από την αμερικανική πλευρά υπήρχε διάθεση εξεύρεσης μιας συμβιβαστικής λύσης. Ομως το ενοίκιο των 70.000 δρχ. είχε γλυκάνει τους εκπροσώπους της υπερδύναμης. Οι τελικές προτάσεις του ΥΠΕΧΩΔΕ (16.6.1999), που εξαντλούν την καλή διάθεση του φιλόξενου και σύμμαχου κράτους χωρίς να φτάνουν στον εξευτελισμό, είναι οι ακόλουθες:

«Α. Ως προς τις χρήσεις γης: δεν προτείνεται τροποποίησή τους.

Β. Ως προς την τροποποίηση του εγκεκριμένου ρυμοτομικού σχεδίου, προτείνει τα εξής:

*Ενοποίηση των Ο.Τ. 1 και 2 με κατάργηση της οδού Ευζώνων (εμβαδόν οδού της τάξεως των 2.500 τ.μ.).

*Δημιουργία κοινοχρήστου χώρου πρασίνου και πεζοδρόμου σε τμήμα του Ο.Τ. 2 (ιδιοκτησίας ΜΤΠΥ) κατά μήκος της οδού Γέλωνος, συνολικού εμβαδού της τάξεως των 5.500 τ.μ..

*κυκλοφοριακές ρυθμίσεις και βελτίωση των χαρακτηριστικών της οδού Δορυλαίου με ρυμοτόμηση του Ο.Τ. 2 (ιδιοκτησίας ΜΤΠΥ) κατά 800 τ.μ. περίπου και του Ο.Τ. 1 (ιδιοκτησίας πρεσβείας ΗΠΑ) κατά 200 τ.μ. περίπου.

*Επιβολή προκηπίου πλάτους 8 μ., 10 μ. και 15 μ. στο ενοποιημένο Ο.Τ. 1 και 2.

*Πεζοδρόμηση τμήματος της οδού Κόκκαλη για σύνδεση του προτεινόμενου χώρου πρασίνου με το χώρο πρασίνου του Μεγάρου Μουσικής και του αγάλματος του Ελ. Βενιζέλου.

*Κυκλοφοριακές ρυθμίσεις της γύρω περιοχής.

Οι παραπάνω ρυθμίσεις, συσχετιζόμενες και με αυτές της ευρύτερης περιοχής, αξιοποιούν και αναβαθμίζουν τη συγκεκριμένη θέση, καθιστώντας αυτήν ένα κέντρο κοινωνικών, διοικητικών και πολιτιστικών λειτουργιών.

Ως προς τον Συντελεστή Δόμησης η Δ/νση προτείνει να εφαρμοσθεί ο Μέσος Συντελεστής Δόμησης του ΓΠΣ δηλαδή 3,36 και στα δύο Ο.Τ. Επιπλέον δεν είναι δυνατή η πεζοδρόμηση της οδού Μακεδόνων, δεδομένου ότι αποτελεί αυτή βασική έξοδο της όλης περιοχής προς την οδό Βασ. Σοφίας και περιλαμβάνεται στους άξονες του Βασικού Οδικού Δικτύου Αττικής που προσδιορίστηκαν με την 62556/5873/1990 Απόφαση Υπουργού (ΦΕΚ 701 Δ) κατά το άρθρο 99 του Ν.1892/90». 

Είναι φανερό ότι οι ρυθμίσεις αυτές δεν ικανοποιούσαν τους Αμερικανούς, εφόσον ο υψηλός συντελεστής δόμησης και η διατήρηση των χρήσεων γης δεν οδηγούσαν στην ευκταία γι' αυτούς απαξίωση του οικοπέδου. Αλλά και η διαμόρφωση του χώρου δεν εξυπηρετούσε το σχέδιό τους για τη δημιουργία μιας γειτονιάς-φρουρίου.

*Ειδικά για την περίπτωση της οδού Μακεδόνων, βρέθηκε η λύση: Εφόσον το ΣΧΟΠ δεν συγκατατέθηκε, κλήθηκε να γνωματεύσει η πιο βολική Διεύθυνση Μελετών Εργων Οδοποιίας (ΔΜΕΟ). Τελικά τον Αύγουστο του 2000 δόθηκε εντολή στην Αστυνομία να απαγορεύσει «τη διέλευση παντός οχήματος, με εξαίρεση τα οχήματα τροφοδοσίας», από την οδό Μακεδόνων.

Η «βασική έξοδος» της περιοχής έκλεισε οριστικά. Ηταν το πρώτο βήμα για το κλείσιμο του δρόμου και το σημερινό χτίσιμο του μαντρότοιχου.

*Η περίπτωση του οικοπέδου του ΜΤΠΥ ήταν δυσκολότερη. Ηδη το ΜΤΠΥ διεκδικεί δικαστικά τα διαφυγόντα κέρδη από τη μη αξιοποίηση του οικοπέδου. Το 2000 επιδικάστηκαν στο Ταμείο 150 εκατ. δρχ. σε βάρος του ελληνικού Δημοσίου και υπάρχουν αγωγές για άλλα 250 εκατ. δρχ. Ακόμα όμως κι αυτά τα ποσά, τα οποία δεν καλύπτουν παρά μικρό μέρος της ζημιάς του Ταμείου, τα καταβάλλει το ελληνικό υπουργείο Οικονομικών.

*Η πρεσβεία παραμένει «φιλοξενούμενη». Και η εκκρεμότητα παραμένει. Η πρεσβεία έχει εκδηλώσει τη διάθεση να αγοράσει το οικόπεδο, όμως το ποσό που προσφέρει είναι μικρότερο από τη μισή αντικειμενική του αξία. Η πρόταση μιλάει για 4,5 δισ., ενώ η αντικειμενική αξία είναι 11,75 δισ.

Τόσο ο απελθών, κ. Μπερνς, όσο και ο σημερινός πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Αθήνα, κ. Μίλερ, έχουν διαμηνύσει την πρόθεσή τους να αγοράσουν φτηνά. Προβάλλουν τον μπαμπούλα της τρομοκρατίας για να προκαλέσουν μια εσπευσμένη ευνοϊκή πολιτική απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης και κάνουν ό,τι περνάει απ' το χέρι τους για να αποκλειστεί κάθε άλλος υποψήφιος αγοραστής.

Στο κάτω κάτω της γραφής, στην πρεσβεία έχει παραχωρηθεί και ένα άλλο μεγάλο οικόπεδο εντός σχεδίου, στην Κηφισιά. Αν δεν διαθέτει τα απαραίτητα κονδύλια το Στέιτ Ντιπάρτμεντ για την αγορά με ένα εύλογο τίμημα, ας μετακομίσει τα συνεργεία της πρεσβείας του εκεί και ας αφήσει επιτέλους το ΜΤΠΥ να αξιοποιήσει την περιουσία του.

(Ελευθεροτυπία, 2/12/2001)

 

www.iospress.gr                                  ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ