ΕΝΑ ΜΠΕΣΤ ΣΕΛΕΡ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ

1.    2.    3.

 

ΣΤΟ ΟΡΙΟ

 

Η ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Το ενδιαφέρον των Ελλήνων για το μυθιστόρημα του ντε Μπερνιέρ ξεκίνησε πριν ακόμα μεταφραστεί στη γλώσσα μας. Είναι σύνηθες το φαινόμενο. Ο,τι αναφέρεται στον τόπο μας και απασχολεί τους ξένους -σύμφωνα με τα παραδοσιακά μας ρεφλέξ- γίνεται θέμα. Αν μάλιστα, πρόκειται για μπεστ σέλερ, ούτε καν κάνουμε τον κόπο να το μελετήσουμε. Αρκεί το τουριστικό αποτέλεσμα. Κανείς, μάλλον, δεν πήρε σοβαρά τις πρώτες "ιστορικές" δηλώσεις του ίδιου του συγγραφέα: "Ελπίζω τουλάχιστον, πως έκλεισα λίγη Ελλάδα στο βιβλίο μου. Δεν υποκρίνομαι πως κατέγραψα την απόλυτη ιστορική αλήθεια (...) Κατέφυγα στα άρθρα των Βρετανών δημοσιογράφων εκείνης της εποχής, αλλά και σε υλικό της Ιντέλιτζενς Σέρβις" (ΝΕΑ, 23/4/1994). Αργότερα, είπε ότι εμπνεύστηκε και από τον Γκατζογιάννη. Κατά μία έννοια ήταν ειλικρινής.

Η ΠΡΩΤΗ ΥΠΟΔΟΧΗ. Το καλοκαίρι του '95 το βιβλίο εκδίδεται στα ελληνικά και μοιράζεται στα ΜΜΕ. Το Δελτίο Τύπου, όπως συνήθως, αρκεί για την παρουσίασή του. Οι αναφορές στο "Μαντολίνο" είναι άφθονες και κατά κανόνα κολακευτικές. Ο "Ριζοσπάστης", λ.χ, λέει με σιγουριά ότι "Ο συγγραφέας σκιαγραφεί το σκηνικό της αντίστασης του λαού της Κεφαλονιάς. Κέντρο της αφήγησής του είναι ο άνθρωπος, που οι συνθήκες τον εμποδίζουν να χαρεί το υπέρτατο αγαθό της ειρήνης" (7/6/1995). Ως αθώα αντιπολεμικό "με μεγάλη γνώση των ελληνικών πραγμάτων" το υποδέχεται και η "Καθημερινή", αλλά και η "Αυγή", η οποία προσθέτει και τη θέση της μεταφράστριας ότι "παρουσιάζει την ιστορία μέσα από τα μάτια του απλού κόσμου". Λίγο αργότερα ο Σ. Καργάκος στον "Οικονομικό Ταχυδρόμο" (21/12/95), συμφωνεί με την άποψη του οπισθοφύλλου ότι "ένας Έλληνας δεν θα μπορούσε να το γράψει καλύτερα", ότι ο ντε Μπερνιέρ "ξέρει καλά την αρχαία μυθολογία, την αρχαία και νεώτερη ιστορία", αλλά "δείχνει μονομέρεια στην περιγραφή των ανταρτών του ΕΛΑΣ", διότι,"οι Άγγλοι αξιωματικοί δεν ήταν ιεραπόστολοι δα!". Στο ΒΗΜΑ (7/1/96) ο Ντ. Σιώτης σημειώνει πως "ο συγγραφέας αποδεικνύεται δεινός γνώστης της ιστορίας (...) έτσι ώστε να αφήνει έκπληκτο τον αναγνώστη ως προς το πόσο καλά ανατέμνει και σκιαγραφεί την ελληνική ψυχή". Με παρόμοια λόγια γράφει και η Αγγ. Τσιριγώτη στα "Ρεύματα": "Μ' ένα τρόπο αξιοθαύμαστο και με σοφά δομημένη παρουσίαση, ενημερώνει και εξηγεί (...). Αποδεικνύεται ικανός γνώστης τόσο των ιστορικών γεγονότων, όσο και των λεπτότερων αποχρώσεων της ανθρώπινης ψυχής".

"ΑΝΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ". Στις 25/10/95 ο "Το Μαντολίνο" επιλέγεται, μαζί με άλλα βιβλία, για την επετειακή εκπομπή του Βασίλη Βασιλικού στην ΕΤ-2 "Αξιον εστί". Ο Απόστολος Σάντας, ένα από τα σύμβολα της Αντίστασης που μετείχε στη συζήτηση, πρόλαβε να εκφράσει τις ενστάσεις του: "Διαφωνώ στο τέλος, όπου μιλάει για τον εμφύλιο. Για τον Δημοκρατικό Στρατό. Τον εξομοιώνει με τους ναζί". Ακολουθεί ανοιχτή επιστολή προς τον Βασ. Βασιλικό του Βαγγέλη Σακκάτου, αλλά μόνο η "Ε" (με τον τίτλο "Το φάλτσο μαντολίνο του Κορέλι") και το "Αντί" τη λαμβάνουν υπόψη. "Ανάξιον εστί κ. Βασιλικέ να περάσετε αβρόχοις ποσί το βιβλίο -γράφει ο κ. Σακκάτος- χωρίς να γίνει σχεδόν καθόλου λόγος για το άθλιο περιεχόμενό του αναφορικά με την Εθνική Αντίσταση, το έπος του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, που υβρίζει χονδροειδώς, συκοφαντεί αδίστακτα και διασύρει, ενώ διαστρεβλώνει βάναυσα και χωρίς καμία ηθική αναστολή τη νεοελληνική ιστορία (...) Η διαστρέβλωση είναι τόσο μεγάλη όπως ας πούμε να γράφατε κ. Βασιλικέ εσείς στο 'Ζ' πως ο Λαμπράκης σκότωσε τον Γκοτζαμάνη". Προφανώς, οι ενστάσεις, όχι μόνο του κ. Σακκάτου αλλά και αυτών που ακολούθησαν από τους κριτικούς (Στ. Παπασπύρου, Κ. Βαλέτα και Ντ. Ταξιάρχη), δεν έφτασαν στ' αυτιά του. Τρία χρόνια αργότερα, με την ευκαιρία ενός συνεδρίου φυσικοθεραπευτών, ο κ. Βασιλικός βρέθηκε στην Κεφαλονιά και, μεταξύ άλλων, σημείωσε: "Τις γνώσεις μου για την πρόσφατη ιστορία της Κεφαλονιάς, ομολογώ πως τις οφείλω σε ένα μυθιστόρημα, γραμμένο από Άγγλο, 'Το μαντολίνο του λοχαγού Κορέλι'. Ο Άγγλος αυτός συγγραφέας κατάφερε και ζωντάνεψε τους Έλληνες, εμάς, αφού εμείς με την παράδοση κιόλα του λόγου του νησιού αυτού, δεν καταφέραμε να γεννήσουμε ισάξιο αφηγητή" (ΝΕΑ, 8/9/99).

 

 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Λουί ντε Μπερνιέρ "Το μαντολίνο του Λοχαγού Κορέλι" (μετάφραση Μαρία Αγγελίδου, επιμέλεια Όμηρος Αβραμίδης, εκδόσεις "Ψυχογιός", Αθήνα 1995. Το μπεστ σέλερ που γυρίζεται τώρα ταινία. Είναι χρήσιμη η αντιπαραβολή με το αγγλικό πρωτότυπο.

Βαγγέλη Σακκάτου "Μεραρχία Ακουι" (Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα 1993). Η σφαγή των Ιταλών στην Κεφαλονιά και η αντίσταση του νησιού. Γραμμένο 50 χρόνια μετά το έγκλημα, το βιβλίο παρέχει πολλά στοιχεία για το γεγονός που ανατρέπουν τη μυθοπλασία του ντε Μπερνιέρ. Το βιβλίο πήρε το βραβείο Ηνίοχος της Δελφικής Αμφικτιονίας το 1993.

Christoph U. Schmick-Gustavus "Οι ηττημένοι της Κεφαλονιάς" (εκδόσεις Σμίλη, Αθήνα 1993). Εξαιρετική ανασύσταση της δράσης των Ιταλών στρατιωτών της μεραρχίας Ακουι από τη στιγμή της συνθηκολόγησης της Ιταλίας μέχρι τη σφαγή. Ο συγγραφέας μεταφέρει τις συζητήσεις του με κατοίκους της Κεφαλονιάς που έζησαν τα γεγονότα και με τον Ιταλό λοχαγό Παμπαλόνι, ο οποίος επέζησε και πέρασε στην αντίσταση. 

Μαρτσέλο Βεντούρι "Λευκή σημαία στην Κεφαλονιά" (μετάφραση Νίκης Καλαμαρά-Φιλιππουπολίτη, εισαγωγή Σάντρο Περτίνι, εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 1981). Μυθιστορηματική εξιστόρηση της σφαγής της μεραρχίας Ακουι από τους Γερμανούς το Σεπτέμβρη του 1943, βασισμένη σε ιστορικά ντοκουμέντα και μαρτυρίες επιζώντων.

Autori Vari (επιμ.) "La divisione Acqui a Cefalonia" (εκδόσεις Mursia, Milano 1993). Ιστορική μελέτη για τα γεγονότα της Κεφαλονιάς με σημαντικά στοιχεία για τη σφαγή της μεραρχίας Ακουι. Παρατίθενται ντοκουμέντα από τα αρχεία του ιταλικού και του γερμανικού στρατού και τεκμηριώνεται οι σχέσεις των Ιταλών αντιστασιακών με τους αντάρτες του ΕΛΑΣ.

Κ.Π. Φωκά-Κοσμετάτου "Η Γερμανό-ιταλική σύρραξις εν Κεφαλληνία" (επιμέλεια Γεράσιμου Αποστολάτου, Ίδρυμα υιών Παναγή Φωκά-Κοσμετάτου, Ορίζων). Η πιο κοντινή στις απόψεις του ντε Μπερνιέρ εξιστόρηση των γεγονότων της Κεφαλονιάς, γραμμένη στο αντικομμουνιστικό κλίμα του '68-'69.

ΔΕΙΤΕ

"Άρης Βελουχιώτης, το δίλημμα" του Φώτου Λαμπρινού (1981). Το ντοκιμαντέρ για τον Άρη είναι η σημαντικότερη κινηματογραφική απεικόνιση της μετάβασης από την εθνική αντίσταση στον εμφύλιο

(Ελευθεροτυπία, 4/6/2000)

 

www.iospress.gr                                          ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ - ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ