ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΠΟΥΛΙΟΠΟΥΛΟΣ 1900-1943

1.   2.   3.


ΣΤΟ ΟΡΙΟ



1900. 10 Μαρτίου: Ο Παντελής Πουλιόπουλος γεννιέται στη Θήβα, ένα από τα έξι παιδιά του εμπόρου Νικολάκη Πουλιόπουλου.

1920. Ο Π. στρατεύεται και στέλνεται στο μέτωπο της Μικράς Ασίας. Εκεί στρατολογείται σε πυρήνα του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος (ΣΕΚΕ) και αναπτύσσει αντιπολεμική δράση.

1922. Λίγο πριν την ήττα, ο Π. συλλαμβάνεται μαζί με άλλους 24 στρατιώτες για «αντιπολεμική δράση». Αντιμετωπίζει την κατηγορία της εσχάτης προδοσίας. Με την κατάρρευση του μετώπου απελευθερώνεται. 

1922-1924. Αναδεικνύεται σε κεντρικό στέλεχος του κινήματος των «Παλαιών Πολεμιστών», στο οποίο οργανώνονταν οι αυθόρμητες αντιπολεμικές και σοσιαλιστικές κινήσεις της περιόδου. Εκλέγεται πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας των Παλαιών Πολεμιστών στις 9 Μαΐου 1924.

1924. Νοέμβριος. Συνέρχεται το Γ’ Έκτακτο Συνέδριο του ΣΕΚΕ. Το κόμμα μετονομάζεται σε ΚΚΕ και ο Π. εκλέγεται πρώτος γραμματέας του. Το συνέδριο υιοθετεί τις απόψεις της Διεθνούς για το «Μακεδονικό».

1925. 15 Απριλίου. Ο Π. συλλαμβάνεται με τον Μάξιμο και άλλα στελέχη της ηγεσίας του ΚΚΕ με αφορμή το «Μακεδονικό». Στις 8 Αυγούστου γίνεται η πρώτη δίκη. Ο Π. Καταδικάζεται σε 1,5 χρόνο φυλακή. Στις 24 Αυγούστου ο Π. δικάζεται με άλλους 23 για «απόπειρα απόσπασης της Μακεδονίας και Θράκης». Η πεντάωρη απολογία του Π. δημιούργησε μεγάλη εντύπωση για την πολιτική και νομική της πληρότητα. Το δικαστήριο αναβάλλει.

1926. 22 Φεβρουαρίου. Η δίκη των «αυτονομιστών» συνεχίζεται. Ο Π. βρίσκει την ευκαιρία να προβάλλει τον διεθνισμό και την εργατική αλληλεγγύη. Το δικαστήριο παύει τη δίωξη, αλλά ο Π. εξορίζεται στη Φολέγανδρο. Απελευθερώνεται τον Αύγουστο με την πτώση της δικτατορίας του Πάγκαλου. Στις 5-8 Σεπτεμβρίου, η «Σύσκεψη Παραγόντων» του ΚΚΕ επανεκλέγει ομόφωνα γραμματέα τον Π.

1927. 15 Ιουνίου. Ο Π. απευθύνει μαζί με τον Γιατσόπουλο «γράμμα στα μέλη του ΚΚΕ». Επιχειρεί ριζική κριτική στη γραμμή της ηγεσίας και συγκεντρώνει γύρω του σημαντικό αριθμό κομματικών μελών. Στις 25 Σεπτεμβρίου ο Π. και ο Γιατσόπουλος διαγράφονται. Στις 4 Νοεμβρίου συγκροτείται ομάδα αντιπολίτευσης προς το ΚΚΕ (Π., Μάξιμος, Γιατσόπουλος, Χαϊνογλου, Σκλάβος) και εκδίδεται το περιοδικό «Σπάρτακος».

1928-1932. Η ομάδα του «Σπάρτακου» επιχειρεί να εκφράσει στην Ελλάδα τις απόψεις της Διεθνούς Αριστερής αντιπολίτευσης. Ο Τρότσκι δίνει καταρχήν το «χρίσμα» στο άλλο αντιπολιτευόμενο ρεύμα, τους «αρχειομαρξιστές». Στο ίδιο διάστημα ο Π. υπερασπίζεται ως συνήγορος τους εργαζόμενους απέναντι στην αυθαιρεσία των εργοδοτών. Το καλοκαίρι του 1932 υπερασπίζεται τους εξεγερμένους φυλακισμένους της Άσσου στην Κεφαλονιά.

1933. Η Διεθνής Αντιπολίτευση προσανατολίζεται προς τη δημιουργία της 4ης Διεθνούς (πράγμα που συνέβη το 1938). Η ομάδα του «Σπάρτακου» διασπάται. Ο Π. ακολουθεί τη Διεθνή Αντιπολίτευση, ενώ ο Μάξιμος παραμένει στη γραμμή κριτικής υποστήριξης του ΚΚΕ.

1936. Η δικτατορία του Μεταξά υποχρεώνει τον Π. να συνεχίσει τη δράση του σε συνθήκες παρανομίας. Οι αρχές τον επικηρύσσουν.

1938. 18 Αυγούστου. Ο Π. συλλαμβάνεται. Οδηγείται στις φυλακές Αβέρωφ, μετά στην Αίγινα και τελικά στο στρατόπεδο συγκεντρώσεως κομμουνιστών της Ακροναυπλίας.

1942. Ο Π. μεταφέρεται άρρωστος στο Δημοτικό Νοσοκομείο της Αθήνας και στη συνέχεια στις φυλακές Αβέρωφ και τέλος στο στρατόπεδο συγκέντρωσης της Λάρισας.

1943. 6 Ιουνίου. Ο Π. εκτελείται από τους Ιταλούς στο Νεζερό, μαζί με άλλους 105 φυλακισμένους αγωνιστές, σε αντίποινα για το σαμποτάζ στο Κούρνοβο.


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Παντελή Πουλιόπουλου
«Δημοκρατική ή σοσιαλιστική επανάσταση στην Ελλάδα;» (Διαλεχτά κείμενα, 1964). Επανέκδοση της σημαντικότερης μελέτης του που κυκλοφόρησε από τον Γκοβόστη το 1934. Την επιμελήθηκε ο Χρήστος Αναστασιάδης, στον οποίο οφείλουμε και τις επανεκδόσεις άλλων συλλογών με έργα του Πουλιόπουλου: «Τα λαϊκά μέτωπα, ο 2ος Παγκόσμιος πόλεμος, η διχτατορία της 4ης Αυγούστου» («Πρωτοποριακή βιβλιοθήκη», 1958), «Άρθρα, Θέσεις και Πολεμικές» («Πρωτοποριακή βιβλιοθήκη», 1976), «Κείμενα για τον πόλεμο, τη δικτατορία, το νέο κόμμα» («Πρωτοποριακή βιβλιοθήκη», 1979), «Προλετάριος και Διεθνιστής της Κατοχής» («Πρωτοποριακή βιβλιοθήκη», 1986).

Σπάρτακος 1928 και 1930-1932 («Ουτοπία», 1986). Επανέκδοση του περιοδικού με σημαντικά άρθρα του Πουλιόπουλου, αλλά και του Μάξιμου και άλλων στελεχών της αντιπολίτευσης του ΚΚΕ. 

«Πόλεμος κατά του πολέμου» (Διεθνής Βιβλιοθήκη, 1975). Οι αποφάσεις του Πρώτου Πανελληνίου Συνεδρίου Παλαιών Πολεμιστών Μάιος 1924, τις οποίες συνέταξε ως πρόεδρος ο Πουλιόπουλος. Προλογίζει ο ίδιος, με το ψευδώνυμο Φίλιππος Ορφανός.

Δημήτρη Λιβιεράτου «Παντελής Πουλιόπουλος, ένας διανοούμενος επαναστάτης» (πρόλογος Μιχάλη Ράπτη, επίμετρο Γαβριήλ Λαμπάτου, εκδόσεις Γλάρος, Αθήνα 1992). Η πιο ολοκληρωμένη πολιτική βιογραφία του Πουλιόπουλου, με αναλυτική βιβλιογραφία.

Ελένης Αστερίου, Γαβρίλη Λαμπάτου «Η Αριστερή Αντιπολίτευση στην Ελλάδα» (εκδόσεις Φιλίστωρ, Αθήνα 1995). Η έκθεση που έστειλε το 1932 στον Τρότσκι ο Πουλιόπουλος για να περιγράψει την κατάσταση του ελληνικού εργατικού κινήματος.

Κώστα Καστρίτη «Ιστορία του μπολσεβικισμού-τροτσκισμού στην Ελλάδα» (εκδόσεις «Εργατικής Πρωτοπορείας», τόμοι ΙΙΙ και IV). Οι αναμνήσεις του παλιού αγωνιστή περιλαμβάνουν αρκετά στοιχεία για τη δράση της αριστερής αντιπολίτευσης και του ίδιου του Πουλιόπουλου.

Σάββα Μιχαήλ «Παντελής Πουλιόπουλος, μια κριτική εκτίμηση του έργου του» (ειδικές εκδόσεις «Σοσιαλιστικής Αλλαγής», 1983). 

Δημήτρη Κατσορίδα «Παντελής Πουλιόπουλος: μια διαφορετική ανάλυση για το χαρακτήρα του ελληνικού καπιταλισμού» (περ. «Θέσεις», τ. 50, Ιανουάριος-Μάρτιος 1995). Ανάλυση της μελέτης του Πουλιόπουλου για το χαρακτήρα της επανάστασης στην Ελλάδα.



ΔΕΙΤΕ

«Χρονικό της Εθνικής Αντίστασης» του Αντώνη Βογιάζου. Το ιστορικό ντοκιμαντέρ που γυρίστηκε για την ΕΡΤ αναφέρεται στη σκηνή της εκτέλεσης του Πουλιόπουλου. 

(Ελευθεροτυπία, 21/5/2000)

 

www.iospress.gr                                ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ  -  ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ