ΗΠΑ-ΡΩΣΙΑ

 

1.   2.   3.

 

Με όπλο την παράδοση


Ανατρέχοντας στον "κλασικό" Ψυχρό Πόλεμο της περιόδου 1947-85, αναπολεί κανείς με μελαγχολία τα όνειρα για ένα καλύτερο αύριο με τα οποία επενδύθηκε τότε η στράτευση εκατομμυρίων ανθρώπων στη μια -τουλάχιστον- από τις δυο πλευρές της διαμάχης. Μπορεί η καθημερινή πραγματικότητα ή η ωμή ρεαλπολιτίκ του "υπαρκτού σοσιαλισμού" να απείχαν έτη φωτός από τα οράματα των κλασικών του μαρξισμού, όμως το αίτημα (και η επαγγελία) για κοινωνική δικαιοσύνη δεν έπαψαν ποτέ να είναι ένας από τους καθοριστικούς παράγοντες της όλης αναμέτρησης, σε παγκόσμια κλίμακα. Εντελώς διαφορετική είναι η κατάσταση σήμερα, με τις πολιτικοϊδεολογικές επεξεργασίες που επιστρατεύονται για να ερμηνεύσουν ή να νομιμοποιήσουν τον επερχόμενο νέο Ψυχρό Πόλεμο ανάμεσα στη Ρωσία και τη Δύση. Αν ο δυτικός ιμπεριαλισμός και οι επιταγές του για μια διεθνοποιημένη κυριαρχία της αγοράς έχουν μείνει λίγο πολύ αναλλοίωτα, το πολιτικό πρόγραμμα του αντίπαλου δέους φαίνεται να έχει υποστεί μια άκρως συζητήσιμη μετάλλαξη.

Το πρώτο πράγμα που παρατηρούμε, είναι η απουσία ενός πολιτικού προτάγματος οικουμενικής απεύθυνσης, όπως υπήρξε κάποτε η οικοδόμηση μιας μη εκμεταλλευτικής, αταξικής κοινωνίας. Αυτό που σήμερα η Μόσχα, το Πεκίνο και οι (όπου γης) σύμμαχοί τους επικαλούνται είναι, αντίθετα, η υπεράσπιση των επιμέρους "εθνικών συμφερόντων" και "ιδιαιτεροτήτων", χωρίς κάποιο συγκεκριμένο κοινωνικό περιεχόμενο. Ένα δεύτερο χαρακτηριστικό της καινούριας αυτής ιδεολογικής διαπάλης, είναι η κατά βάση συμφωνία των εκατέρωθεν διαμορφωτών της φιλοπόλεμης κοινής γνώμης για την ταυτότητα των διαχωριστικών γραμμών και τη φύση των κυρίαρχων αντιθέσεων. Η αντίληψη λ.χ. που θέλει τα νέα διεθνή στρατόπεδα να ορίζονται στη βάση "γεωπολιτικών" διαχωρισμών (από τη μια μεριά οι "ηπειρωτικές" δυνάμεις, που συγκροτούν το βασικό κορμό της "Ευρασίας", κι από την άλλη οι "θαλασσοκράτειρες" ΗΠΑ, Βρετανία, κ.λπ.) δεν εμπνέει μονάχα τους θεωρητικούς του νέου ρωσικού εθνικισμού (Αλεξάντρ Ντούγκιν, Αλεξάντρ Πραχάνωφ, κ.ά.), αλλά και το κατεξοχήν "γεράκι" των ΗΠΑ, τον πρώην σύμβουλο Εθνικής Ασφαλείας Ζμπίγκνιου Μπρζεζίνσκι. Και οι δυο πλευρές αντλούν την κοσμοθεωρία τους από τις επεξεργασίες των γερμανών εθνικιστών του Μεσοπολέμου, η εξέλιξη των οποίων είναι τραγικά γνωστή...

Η πιο εντυπωσιακή σύμπτωση αυτού του είδους αφορά την πανηγυρική υιοθέτηση της θεωρίας του Σάμιουελ Χάντιγκτον από τους ρώσους πολέμιους του αμερικάνικου "ηγεμονισμού". Όπως είναι γνωστό, ο ακροδεξιός αμερικανός καθηγητής διατύπωσε το 1993 την άποψη ότι η ρίζα των διακρατικών αντιθέσεων της μετασοσιαλιστικής εποχής θα πρέπει να αναζητηθεί σε μια υποτιθέμενη "σύγκρουση πολιτισμών" ανάμεσα στη Δύση και τη δυνητική συμμαχία του "ισλαμορθόδοξου" κόσμου με τον "βουδιστικό". Θα περίμενε κανείς από τους πολέμιους του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού να ξεσκεπάσουν και να καταγγείλουν δημόσια την ψευδοεπιστημονική αυτή θεώρηση, που συγκαλύπτει τις πραγματικές (υλικές) αιτίες των εξελίξεων της διεθνούς πολιτικής. Κάθε άλλο. Ίσα-ίσα που το πρόσφατο στρατηγικό Δόγμα της Ρωσικής Ομοσπονδίας έρχεται να της προσδώσει αναπάντεχη εγκυρότητα, αναγορεύοντας τις "πολιτισμικές ιδιατερότητες" της χώρας σε βασικό συστατικό στοιχείο της εθνικής της ασφάλειας. Αντί για τους προλετάριους όλων των χωρών, που καλούνταν κάποτε να ενωθούν, την καταπολέμηση του εχθρού αναλαμβάνει πλέον το τρίδυμο Παράδοση-Ηθική-Ορθοδοξία: "Η κατοχύρωση της εθνικής ασφάλειας περιλαμβάνει επίσης την προστασία της πολιτιστικής και πνευματικής-ηθικής παρακαταθήκης και των ιστορικών παραδόσεων και προτύπων της δημόσιας ζωής, καθώς και τη διατήρηση της πολιτισμικής κληρονομιάς όλων των λαών της Ρωσίας. Πρέπει να καταστούν κρατική πολιτική η διατήρηση της πνευματικής και ηθικής ευδαιμονίας του πληθυσμού, η απαγόρευση της χρήσης του ραδιοτηλεοπτικού χρόνου για την προώθηση της βίας ή των χαμηλών ενστίκτων, καθώς και η απόκρουση των αρνητικών επιπτώσεων των ξένων θρησκευτικών οργανώσεων και αποστολών".

(Ελευθεροτυπία, 16/4/2000)

 

www.iospress.gr                                   ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ  -  ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ