ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΡΟΣ ΠΟΛΙΤΕΥΟΜΕΝΟΥΣ




1.   2.   3.


Ένα στεφάνι με αγκάθια



Οι υπαινιγμοί του Χάιντερ είναι συνήθως κρυμμένοι και απευθύνονται σε ένα μυημένο κοινό. Είναι πολύ χαρακτηριστικό το απόσπασμα που ακολουθεί από μια ομιλία του, το Νοέμβριο του 1986, κατά τη διάρκεια κατάθεσης στεφάνων στους πεσόντες των παγκοσμίων πολέμων: 

«Αυτή τη στιγμή και σ’ αυτό τον τόπο στρέφεται η σκέψη μας στους άνδρες που έδωσαν τη ζωή τους κατά τον Πρώτο και τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο για να εξασφαλίσουν το μέλλον της πατρίδας τους. Αλλά και στα αναρίθμητα θύματα του άμαχου πληθυσμού – γυναίκες και παιδιά- που βρέθηκαν εκτεθειμένα και απροστάτευτα στο έλεος των βομβαρδισμών. Το γεγονός ότι έγινε δυνατή η ανοικοδόμηση της πατρίδας μας από τα ερείπια του πολέμου το οφείλουμε επίσης σ’ αυτή τη γενιά -μια γενιά, η οποία αντιμετώπισε συνεχείς διαβολές. Το στράτευμα υφίσταται το διασυρμό και το στιγματισμό από ορισμένους κύκλους. Κάποιοι κύριοι γυρίζουν την πλάτη στις εκδηλώσεις τιμής για τους πεσόντες και τους βετεράνους του πολέμου, αλλά τις ψήφους αυτής της ομάδας τις επιζητούν. Είναι ντροπή να βλέπουμε αυτούς τους ανθρώπους που τα έχουν δώσει όλα -δηλαδή ακόμα και τη ζωή τους- να δέχονται λάσπη από κοπανατζήδες και πολιτικούς καιροσκόπους. Πρέπει να δοθεί τέρμα σ’ όλα αυτά. Δεν καταλαβαίνω για ποιο λόγο πρέπει να θεωρούμε εγκληματίες τους πατεράδες και τους παππούδες μας, κάτι που διαλαλούν τόσο πολλοί πολιτικοί. Υποστηρίζω αυτή τη γενιά, τόσο τους πεσόντες όσο και τους επιζήσαντες.» 

Η προσεκτική ανάγνωση αυτού του αποσπάσματος έχει πολλά να μας μάθει για τον τρόπο που χειρίζεται το λόγο ο Χάιντερ. Το κείμενο δεν περιέχει τα τυπικά χαρακτηριστικά του ακροδεξιού λόγου. Ούτε ριζοσπαστικός λαϊκισμός ανιχνεύεται, ούτε προβάλλεται κάποιος «φίρερ»-σωτήρας, ούτε εκπέμπεται μίσος για κάποια φυλετική ή μειονοτική ομάδα. Όμως το συμπέρασμα του ακροατή είναι δεδομένο. Θυμίζουμε ότι εκείνη την περίοδο ήταν στην Αυστρία επίκαιρη η αντιπαράθεση για το ναζιστικό παρελθόν του υποψήφιου προέδρου Κουρτ Βαλντχάιμ. Η αναφορά στη γενιά του πολέμου παρέπεμπε κατευθείαν στην πολιτική αυτή διαμάχη. 

Η διατύπωση «της πατρίδας τους» στην πρώτη φράση έντεχνα υποβάλλει στους ακροατές ότι πρόκειται για κάτι άλλο από την Αυστρία. Υπονοείται σαφώς η «μεγάλη Γερμανία», χωρίς όμως να λέγεται. Περιορίζοντας στα θύματα των βομβαρδισμών τους μόνους αμάχους που αξίζει να τιμηθούν, εξαφανίζει διά μαγείας το Ολοκαύτωμα και όλους τους άλλους αθώους νεκρούς του ναζισμού. 

Κατά παράβαση του πρωτοκόλλου που θέλει σε τέτοιες περιπτώσεις οι ομιλίες να μην εμπλέκονται στις διακομματικές αντιθέσεις, ο Χάιντερ χρησιμοποιεί το βήμα αυτό για να κατακεραυνώσει συλλήβδην τους αντιπάλους του. Χρησιμοποιεί τέσσερις διαφορετικές εκφράσεις για να τους χαρακτηρίσει με υποτιμητικό τρόπο. Το στερεότυπο των «ορισμένων κύκλων» αφήνει και κάποια αιχμή απειλής. Υποδηλώνεται ότι έχουν εντοπιστεί οι φορείς αυτών των «αντιστρατιωτικών» απόψεων και επικρέμαται η τιμωρία τους.

Η γερμανική λέξη που χρησιμοποιεί για το «στράτευμα» του επιτρέπει να μη διαχωρίζει τον τακτικό στρατό -τη Βέρμαχτ- από τα ειδικά ναζιστικά σώματα. Όσο για την αναφορά στις «ψήφους αυτής της ομάδας» που τις «επιζητούν» οι «καιροσκόποι», και εδώ ο Χάιντερ αναφέρεται σε συγκεκριμένο ιστορικό προηγούμενο: ενώ το 1945 οι Αυστριακοί που είχαν προσχωρήσει στο ναζιστικό κόμμα υπέστησαν κάποιες ποινικές και διοικητικές διώξεις, λίγα χρόνια αργότερα, στις εκλογές του 1949 τα δυο μεγάλα κόμματα (το SPO και το OVP) συναγωνίζονταν ποιο θα κερδίσει πρώτο την εύνοιά τους. 


Ένας αξιοσέβαστος δημοκράτης

Δεν θα ήταν δυνατόν να φτάσει εκεί που έφτασε ο Χάιντερ αν δεν είχε την ανέλπιστη βοήθεια των ΜΜΕ αλλά και των πολιτικών εκπροσώπων των δημοκρατικών κομμάτων. Στο γνωστό ερώτημα "πώς αντιμετωπίζει η δημοκρατία τους εχθρούς της", και στο δίλημμα αν πρέπει να τους παρέχει δημόσιο βήμα για την φαιά προπαγάνδα τους, τα αυστριακά μέσα και τα τρία δημοκρατικά κόμματα (SPO, OVP, Πράσινοι) στέκουν αμήχανα. Χαρακτηριστική είναι η εκπομπή που έγινε στην κρατική τηλεόραση τον Φεβρουάριο του 1993, μετά την αποτυχημένη προσπάθεια του Χάιντερ να συγκεντρώσει έναν ικανό αριθμό υπογραφών για να επιβάλει την πολιτική εναντίον των μεταναστών. Συμμετείχε ο ίδιος ο Χάιντερ και οι εκπρόσωποι του SPO, του OVP και των Πράσινων.

Εκείνο που κάνει εντύπωση στην επιχειρηματολογία των τριών κομμάτων είναι ότι:

- Οι τρεις πολιτικοί αποφεύγουν να τοποθετηθούν στους ισχυρισμούς του Χάιντερ περί "παρεμπόδισης" πολιτών κατά τη διεξαγωγή του "δημοψηφίσματος".

- Και οι τρεις δεν μιλούν για τον Χάιντερ, αλλά "με" τον Χάιντερ, του απευθύνονται δηλαδή άμεσα.

Ο Μάιρ του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος (SPO) επικαλείται τη δημοκρατική συνείδηση του Χάιντερ, προϋποθέτει, δηλαδή την ύπαρξη τέτοιας συνείδησης. Θα μπορούσε, π.χ., να πει ότι "ο κ. Χάιντερ κατηγορεί τους Αυστριακούς ότι ασκούν το δημοκρατικό τους δικαίωμα να κατακρίνουν δημόσια την πολιτική του. Με τέτοιους ανθρώπους δεν είναι δυνατόν να γίνει διάλογος.". Αντιθέτως, ο κ. Μάιρ λέει "για το Θεό, δεν μπορείτε να το προσάπτετε αυτό σε κανέναν." Εκείνη τη στιγμή η κάμερα δείχνει τον Χάιντερ να γνέφει καταφατικά. Στη συνέχεια της παρέμβασής του, ο εκπρόσωπος του SPO παραδέχεται ότι υπάρχουν άλυτα προβλήματα στην πολιτική απέναντι στους μετανάστες. 

Ο Νάισερ του Λαϊκού Κόμματος (OVP) αναζητεί τις αιτίες της αποτυχίας του Χάιντερ στο πολιτικό του ύφος. Ο ίδιος διευκρινίζει ότι πολλές από τις θέσεις του Χάιντερ για τη μετανάστευση τις συμμερίζεται μεγάλη μερίδα των ψηφοφόρων και του κάνει υποδείξεις για το πώς πρέπει να φέρεται για να κερδίσει ευρύτερη υποστήριξη. Αντί, δηλαδή, να πει ο κ. Νάισερ ότι "η μέθοδος που χρησιμοποιεί ο Χάιντερ να επιτίθεται σε όλους και σε όλα, άνοιξε τα μάτια των ψηφοφόρων", εμφανίζεται "εποικοδομητικός": "Δεν αντελήφθην τις τελευταίες βδομάδες το πολιτικό σας στιλ και τις επιθέσεις εναντίον κάθε τι σημαντικού γι' αυτή την κοινωνία. Αυτό είναι, πιστεύω, που φόβισε τους πολίτες και εδώ έγκειται, κατά τη γνώμη μου, ένα μέρος της αποτυχίας σας." 

Ακόμα πιο απρόσμενη είναι η στάση του εκπροσώπου των Πράσινων. Θα περίμενε κανείς να πει ότι "το δημοψήφισμα είχε τόσο μικρή απήχηση επειδή η πλειοψηφία των Αυστριακών αποκρούει τη ρατσιστική αντιμετώπιση των μεταναστών." Όμως τα λόγια του κ. Πιλτς είναι πολύ συγκρατημένα: "Μου κάνει εντύπωση, κ. Χάιντερ, το γεγονός ότι εμφανίζεστε πληγωμένος και υποστηρίζετε ότι όλοι έφταιξαν εκτός από σας τον ίδιο. Πρέπει μια φορά να το πείτε καθαρά: έχασα, και αυτή είναι η βαρύτερη πολιτική ήττα των Ελευθεροφρόνων, εδώ και έξι χρόνια. Θα 'πρεπε λοιπόν να σκεφθείτε μαζί μας για ποιο λόγο χάσατε."

Το γενικό συμπέρασμα των τηλεθεατών ήταν ότι οι τρεις "νικητές" αντιμετώπιζαν τον Χάιντερ ως τον άσωτο υιό που πρέπει να του δοθεί η ευκαιρία να επιστρέψει στην οικογένεια. Ήταν επόμενο να αδράξει αυτή την ευκαιρία ο Χάιντερ για να στρέψει τη συζήτηση σε γενική πολιτική επιχειρηματολογία. Στο τέλος του "στρογγυλού τραπεζιού" κατάφερε μάλιστα να επιβάλει την άποψη ότι τελικά το δημοψήφισμα είχε επιτυχία "εφόσον έδωσε την ευκαιρία να γίνουν παρόμοιες συζητήσεις για την πολιτική απέναντι στους μετανάστες".

Προφανώς το κοινό αυτής της συζήτησης δεν διέκρινε πουθενά ότι οι απόψεις του Χάιντερ θεωρούνται από τα άλλα κόμματα "ακροδεξιές" και "επικίνδυνες" για τη δημοκρατία.

(Ελευθεροτυπία, 19/3/2000)

 

www.iospress.gr                                   ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ  -   ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ