ΑΥΓΟΥΣΤΙΝΟΣ ΚΑΝΤΙΩΤΗΣ


1.   2.   3.


Ο Άγιος μπουλντόζας



Η σκηνή στην κεντρική πλατεία της πόλης του Αμυνταίου. Δυο τανκς έχουν παραταχθεί μπροστά στον ενοριακό ναό των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, με τα κανόνια τους στραμμένα προς τα σπίτια. Τα μεγάλα ερπυστριοφόρα είναι δεμένα με συρματόσχοινα από τον τρούλο και το καμπαναριό του ναού. Οι οδηγοί βάζουν μπρος. Τα συρματόσχοινα τεντώνονται, οι ερπύστριες σπινάρουν στην άσφαλτο, αλλά το οικοδόμημα δεν πέφτει. Θα χρειαστούν πολλές προσπάθειες και θα σπάσουν πολλά συρματόσχοινα έως ότου σωριαστεί στο έδαφος. Μάρτυρες στη βάρβαρη πράξη μόνο οι εντελώς απαραίτητοι μηχανικοί, λίγοι στρατιωτικοί και ιερωμένοι. Οι κάτοικοι τρομοκρατημένοι είναι κλεισμένοι στα σπίτια τους. 

Ήταν 24 Ιουλίου του 1972, όταν ο Αυγουστίνος Καντιώτης κατέφυγε στα τανκς για να ισοπεδώσει την εκκλησία του Αμυνταίου. Οι αρχές της δικτατορίας έθεσαν στη διάθεσή του τα βαριά στρατιωτικά οχήματα, όταν διαπιστώθηκε ότι δεν ήταν δυνατόν να κατεδαφιστεί η παλιά και όμορφη εκκλησία με συμβατικές μεθόδους. Ειρωνεία της τύχης: Για να δικαιολογήσει ο Αυγουστίνος την απόφασή του να ρίξει το ναό είχε επικαλεστεί ως πρόσχημα τον κίνδυνο να καταρρεύσει το οικοδόμημα. Και για να γίνει πιστευτός επιστράτευσε τη μαρτυρία του ...Παττακού, ο οποίος είχε επισκεφτεί την πόλη το 1971, και είχε αποφανθεί, κι αυτός, για τον κίνδυνο κατάρρευσης. 

Είχε προηγηθεί ο μητροπολιτικός ναός της Φλώρινας. Με ανάλογη πραξικοπηματική ενέργεια ο Καντιώτης κατεδάφισε το 1971 το ναό του Αγίου Παντελεήμονα. Ο ίδιος ο Παπαδόπουλος επικύρωσε με την παρουσία του τη θεμελίωση του νέου ναού. Την ίδια τύχη είχαν και όσοι ιστορικοί ναοί του νομού επελέγησαν ως κατεδαφιστέοι από τον Καντιώτη. Ο Άγιος Νικόλαος στο Πλατύ Πρεσπών, ο Άγιος Αθανάσιος στην Καλλιθέα, η Αγία Παρασκευή στην Οξιά...

Κοινή επίσημη δικαιολογία για όλες αυτές τις καταστροφές ήταν ότι επρόκειτο για «ετοιμόρροπα» ή «μικρά» κτίρια. Αστεία πράγματα. Ούτε λόγος δεν έγινε για επιδιόρθωση. Αμέσως κατεδάφιση. Φυσικά είναι κοινό μυστικό για τους κατοίκους της περιοχής ότι οι κατεδαφίσεις έγιναν για να εξαφανιστούν από προσώπου γης όλες οι «μη ελληνικές» επιβιώσεις στην αρχιτεκτονική και την αγιογραφία. Δεν έφτανε στον Καντιώτη η «επιδιόρθωση» των αρχιτεκτονικών μελών και το ασβέστωμα των ιστορικών τοιχογραφιών, μόνο και μόνο για να σβηστούν οι κυριλλικές επιγραφές. Χρειαζόταν το επιδεικτικό γκρέμισμα, για να λειτουργήσει και ως συμβολική βία εις βάρος των κατοίκων.

Το έγκλημα πλέον αναγνωρίζεται ανοιχτά. Στον πανηγυρικό τόμο για την εικοσαετία του «νέου» Αγίου Παντελεήμονα αναφέρεται ότι «ο παλαιός ναός κτίσθηκε το 1890 από σχισματικούς της Φλώρινας.» Και ο παλιός ιερέας του ναού Αθανάσιος Ρούκαλης εξηγεί: «Έφερα βαρέως το ότι ο μητροπολιτικός ναός είχε σχήμα σλαβικό, και εσωτερικά και εξωτερικά. Είχε τρεις τρούλους επάνω σε σλαβικό ρυθμό. Όλα τα παράθυρά του ήταν σε σλαβικό ρυθμό. Μέσα οι εικόνες του τέμπλου ήσαν γραμμένες με σλαβικά γράμματα και πάνω σ' αυτά είχαν γραφεί ελληνικά. Σε περιπτώσεις που είχαν σβηστεί ή είχαν ξεθωριάσει τα ελληνικά γράμματα, φαίνονταν ακόμη τα σλαβικά. Αυτό δεν μπορούσα να το δεχτώ.» Το πρώτο που έκανε ήταν να απομακρύνει τις εικόνες. «Η επιτροπή της Γενικής Διοικήσεως Μακεδονίας παρέλαβε τις εικόνες και τις κατέθεσε σε κάποια υπηρεσία.» Ακολούθησε η αγία τράπεζα που διαρρυθμίστηκε «για να μη φαίνεται καθόλου ίχνος σλαβικής νοοτροπίας». Και τέλος έβαλε τεχνίτες και «διόρθωσαν» όλα τα παράθυρα. «Έτσι ο ναός απέκτησε χρώμα ελληνορθόδοξο. Έφυγε τελείως το σλαβικό.»

Και αφού τον «διόρθωσαν» καλά καλά, τον κατεδάφισαν. 


ΟΡΙΑ

1907. Γεννιέται στις Λεύκες της Πάρου ο Ανδρέας Καντιώτης. «Ήμουν ζωηρόν και άτακτον παιδίον, το οποίον πολλάκις εδοκίμασα την παιδαγωγικήν ράβδον του διδασκάλου και των γονέων μου», γράφει ο ίδιος το 1985. «Ω καλοί μου γονείς και διδάσκαλοι, διά την επιδειχθείσαν αυστηρότητά σας, η οποία ενέκλειε πλούτον στοργής, πόσον σας είμαι ευγνώμων!»

1915. Ο πατέρας του τον βάζει να εξομολογηθεί στο μοναστήρι της Λογγοβάρδας. «Υστερον από την εξομολόγησιν εκείνην ο ζωηρός μου χαρακτήρ ήρχισε να τιθασσεύεται.»

1925-1929. Σπουδάζει Θεολογία στην Αθήνα. Ο πατέρας τον φέρνει σε επαφή με την οργάνωση «Ζωή». Μένει στο οικοτροφείο της «Ζωής» τέσσερα χρόνια. Μαθητεύει κοντά στον Ευσέβιο Ματθόπουλο, ιδρυτή της παρεκκλησιαστικής αυτής οργάνωσης, και τον θεολόγο Παναγιώτη Τρεμπέλα.

1930-1934. Διδάσκει στο Δημοτικό σχολείο της Ιού.

1935. Τον προσκαλεί ο Μητροπολίτης Αιτωλοακαρνανίας Ιερόθεος για γραμματέα. Χειροτονείται διάκονος στο Μεσολόγγι και παίρνει το όνομα Αυγουστίνος. Γίνεται πρωτοσύγκελος και ιεροκήρυκας. 

1941. Τον προσλαμβάνει ως ιεροκήρυκα ο Μητροπολίτης Ιωαννίνων Σπυρίδων.

1942-1947. Με απόφαση της Ιεράς Συνόδου διατρέχει τη Μακεδονία και οργανώνει όσο μπορεί «εθνικά αντισταθμίσματα» στην επιρροή του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ. 

1947 Ιούλιος. Επιστρατεύεται ως στρατιωτικός ιερέας και ιεροκήρυκας στις πιο κρίσιμες περιοχές που διεξάγεται ο εμφύλιος. Αναλαμβάνει την «εξομολόγηση» των ανδρών του Δημοκρατικού Στρατού που πιάνονται αιχμάλωτοι. Οι πληροφορίες αξιοποιούνται στα στρατοδικεία.

1950. Μετατίθεται στην Κύμη της Εύβοιας.

1951. Τοποθετείται ιεροκήρυκας στην Αθήνα. Οργανώνει τις δικές του παραεκκλησιαστικές ομάδες και αναπτύσσει έναν ορθόδοξο φονταμενταλισμό, ζητώντας την απαγόρευση του καρναβαλιού, των χορών, των καλλιστείων, των γυμναστικών επιδείξεων στα σχολεία και της ψήφου των γυναικών! Σε όσους διαμαρτύρονται απαντά ο Αρχιεπίσκοπος Σπυρίδων: «Μπρε! Επονέσατε; Σας εδάγκωσε πολύ; Θα του ειπώ να σας δαγκώνει περισσότερο. Γιατί αυτός είναι το τσοπανόσκυλο στο μαντρί της Εκκλησίας.»

1958. Ο Παναγιώτης Τρεμπέλας καταθέτει στην Αρχιεπισκοπή Αθηνών ότι ο Αυγουστίνος είναι πνευματικά διαταραγμένος.

1960. Ο Μητροπολίτης Χίου Παντελεήμων δηλώνει ότι ο Καντιώτης είναι τρελός.

1967. Η αριστίνδην Σύνοδος που τοποθετήθηκε από τη δικτατορία τον εκλέγει μητροπολίτη Φλωρίνης.

1968. Με απόρρητο έγγραφο του χουντικού υπουργού Παιδείας Θ. Παπακωνσταντίνου ορίζονται τρεις ψυχίατροι να εξετάσουν τον Καντιώτη. Αυτός τους διώχνει. 

1971 (11/5). Ο Παπαδόπουλος θεμελιώνει τον Άγιο Παντελεήμονα. (4/7) Ο Παττακός επισκέπτεται το Αμύνταιο.

1972 (27/7). Μήνυμα Παπαδόπουλου: «Θα έλθω πλησίον σας να συνεορτάσωμεν.»

1975. Ο Αυγουστίνος συγκροτεί επιτροπές «προς παρακολούθησιν κινηματογραφικών ταινιών», δηλαδή επιτροπές λογοκρισίας, στη Φλώρινα, την Πτολεμαϊδα και το Αμύνταιο. 

1984. Ακυρώνει τα καλλιστεία στο Αμύνταιο. Αφορίζει 5 κατοίκους του Ξινού Νερού επειδή συμμετείχαν στο καρναβάλι ντυμένοι παπάδες.

1986. Με διαδηλώσεις των οργανωμένων οπαδών του αντιδρά στην παρουσία ενός αλβανικού χορευτικού συγκροτήματος.

1987. Πρωταγωνιστεί στα συλλαλητήρια εναντίον του νόμου Τρίτση για την εκκλησιαστική περιουσία: «Οι νέο-σουλτάνοι που κυβερνούν την πατρίδα μας δεν σεβάστηκαν την Εκκλησία.»

1988. Σε δημόσια ομιλία του στην Αθήνα επιτίθεται στον Ανδρέα Παπανδρέου και την «ανδροχωρίστραν παλλακήν του».

1990. «Κύριε Κωνσταντίνε Καραμανλή είσαι μασόνος; Ναι ή όχι;»

1992. Υποστηρίζει για πολλοστή φορά την αποφυλάκιση των χουντικών: «Πρέπει να αποφυλακισθούν οι αξιωματικοί οι οποίοι ηγωνίσθησαν εις τα υψίπεδα της Μακεδονίας υπέρ της ακεραιότητος της Ελληνικής πατρίδος κατά του αθέου μαρξιστικού καθεστώτος.»

1993. Υποδέχεται τον Γκλίξμπουργκ με τιμές: «Ουδόλως συνετελέσαμεν εις την υποδοχήν, αλλ' ο ακριτικός μας λαός εξεδηλώθη αυθορμήτως και τον υπεδέχθη.»

ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Αυγουστίνου Καντιώτη «Μία πεντηκονταετηρίς, 1935-1985"
. (Απολογισμός 5ης 4ετίας, Μητρόπολις Φλωρίνης, Αθήναι 1988). Αυτοβιογραφική παρουσίαση με ενδιαφέροντα στοιχεία. Πλούσιο υλικό για τη δράση του μητροπολίτη περιλαμβάνουν οι 7 τόμοι με τις τετραετίες της ποιμαντορικής του πορείας στη Φλώρινα. 

«Σάλπιγξ Ορθοδοξίας» (1968-1999). Το περιοδικό που εκδίδει ο Καντιώτης στη Φλώρινα αναφέρεται στις κατεδαφίσεις των ναών και τη βοήθεια που παρείχε η χούντα στην «εθνική πολιτική» του Καντιώτη.

«Εκκλησιαστικός Αγών» (τόμος Α', 1966-1975). Το κεντρικό δημοσιογραφικό όργανο των καντιωτικών σωματείων περιλαμβάνει πολλές λεπτομέρειες για τη δράση του Αυγουστίνου την περίοδο της δικτατορίας.

"Χριστιανική Σπίθα" (1980-1989). Το προσωπικό φυλλάδιο που εκδίδει ο Καντιώτης στην Αθήνα, με σκληρή πολεμική σε όλους τους τομείς της πολιτικής του ΠΑΣΟΚ της πρώτης οκταετίας.

«Ο γκρεμιστής των 'μη ελληνικών' εκκλησιών» (περιοδικό «Ζόρα», τεύχος 1, Οκτώβρης 1993). Άρθρο του πολιτικού οργάνου του «Ουράνιου Τόξου» με πολιτική εκτίμηση για τη δράση του μητροπολίτη.

Ιωάννη Ν. Πήχου (επιμ.) «Μητροπολιτικός Ναός Αγίου Παντελεήμονος Φλωρίνης» (έκδοση του Μητροπολιτικού ναού, Φλώρινα 1993). Δημόσια και εκτενής ομολογία ότι ο παλιός ναός γκρεμίστηκε επειδή είχε «σλαβικά στοιχεία».

Φραντζής Φραντζισκάκης "Φλώρινα τέλος. Σπίτια, άνθρωποι, εκκλησίες, στο έλεος ενός μητροπολίτη που δρα σαν Χομεϊνί" (περ. Ζυγός, τ. 37, Σεπτ.-Οκτ. 1979). Η καταστροφή των σλαβικών μνημείων της περιοχής.

Χ.Καψάλη "Ο Αγιος Φλωρίνης. Εργα και ημέρες. Ο ...εξομολογητής των αιχμαλώτων." (Ριζοσπάστης 18/7/1982) Ρεπορτάζ για τη δράση του Καντιώτη από την περίοδο του εμφυλίου μέχρι τις μέρες μας. 



ΔΕΙΤΕ

Το μετέωρο βήμα του πελαργού του Θόδωρου Αγγελόπουλου (1992). Η "εθνικώς επιλήψιμη" ταινία, το γύρισμα της οποίας ο Καντιώτης προσπάθησε να εμποδίσει με κάθε μέσο. 

Το βλέμμα του Οδυσσέα του Θόδωρου Αγγελόπουλου (1995). Ματιές στην ιστορία, τις εθνικιστικές ψυχώσεις και τις διαδοχικές εθνοκαθάρσεις των Βαλκανίων, από τον ίδιο σκηνοθέτη. Περιλαμβάνει αυτοβιογραφικές σκηνές από τις λιτανείες-διαδηλώσεις του Καντιώτη στη Φλώρινα, ενάντια στο γύρισμα του "Πελαργού". 

(Ελευθεροτυπία, 16/1/2000)

 

www.iospress.gr                               ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ  -   ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ