50 ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ

1.   2.   3.

 

ΣΤΟ ΟΡΙΟ

1948. Η μαζική έξοδος των Σλαβομακεδόνων φαίνεται πως δεν οφειλόταν μόνο στη διάχυτη βία και το φόβο των πολεμικών επιχειρήσεων. Σε έγγραφο του τότε Υπουργού Β. Ελλάδος Αρ. Μπασιάκου προς το ΥΠΕΞ (Θεσ/νίκη 28/1/1948, αρ.πρωτ.82), προτείνεται η συστηματική εθνοκάθαρση ως αντίδοτο στην ίδρυση της Προσωρινής Κυβέρνησης των ανταρτών: "Δεδομένου ότι οι Εαμοσλαύοι κομμουνισταί έχουν υπό τον έλεγχόν των και άλλας περιοχάς σλαυοφώνους, τας οποίας πιθανώτατα οργανώνουν καθ' όν τρόπον και την περιφέρειαν Κορεστίων-Καστορίας, διατρέχομεν τον κίνδυνον να ευρεθώμεν προ μιας αρκετά μεγάλης λωρίδος Μακεδονικής γης αυτονόμου με ιδίαν διοίκησιν και ιδίας αρχάς (...). Διό επιβάλλεται καθ' ημάς, όπως αποτραπεί η δημιουργηθείσα κατάστασις και εμποδισθή η επέκτασις ταύτης δια στρατιωτικών επιχειρήσεων, άι οποίαι να μη φεισθούν των βουλγαρικών χωρίων της περιφερείας ταύτης, τα οποία φιλοξενούν, υποθάλπουν και ενισχύουν τους συμμορίτας, ώστε και εν περιπτώσει συμπτύξεως των στρατιωτικών μας δυνάμεων οι συμμορίται επανερχόμενοι να μη εύρουν τα σπίτια των και τα χωρία των"...

1962. Η δήμευση των σπιτιών και χωραφιών των "φυγάδων" (ακόμη κι όταν αυτά κατοικούνταν και καλλιεργούνταν από τις οικογένειές τους) με το ΝΔ 2536 του 1953 και η κατάστρωση ενός προγράμματος εποικισμού των επίμαχων περιοχών με "πολίτες ηλεγμένης ελληνικότητος", γέννησαν ένα ιδιότυπο "λόμπι εθνικοφρόνων" που είχε στο εξής κάθε συμφέρον να μπλοκάρει -ή έστω να περιορίσει- την παλιννόστηση των προσφύγων. Τυπικός εκπρόσωπος αυτών των κύκλων, ο βουλευτής Καστοριάς της ΕΡΕ Π. Γυιόκας θα βομβαρδίσει τις κυβερνήσεις της δεκαετίας του '60 με αλλεπάλληλες κινδυνολογικές αναφορές. "Παρατηρείται τώρα τελευταίως ενίοτε επαναπατρισμός γερόντων και γυναικών, των οποίων τα τέκνα ευρίσκονται εις τα όμορα κομμουνιστικά κράτη, και ανάληψις των περιουσιών των άι οποίαι είχον διανεμηθεί εις καλούς έλληνας καλλιεργητάς", διαβάζουμε σε μια απ' αυτές, που απευθύνεται στον πρωθυπουργό Καραμανλή (10/12/1962). "Ούτως όμως δημιουργείται κατάστασις επικίνδυνος διά την εθνικήν ασφάλειαν και διά την ακεραιότητα του πατρίου εδάφους. Διότι μεταξύ των επαναπατριζομένων σλαβοφώνων, ίσως οι πλείστοι είναι πράκτορες του πανσλαβισμού και επανέρχονται δια να συγκρατήσουν τα ελάχιστα υπολείμματα των αντεθνικών στοιχείων εις την μισελληνικήν των στάσιν".

1965. Η ίδια κινδυνολογία των εθνικοφρόνων μηχανισμών οργίασε κατά το δημοκρατικό διάλειμμα της Ενωσης Κέντρου. "Εχει διαπιστωθεί ότι σημαντικός αριθμός εκ των επαναπατρισθέντων και ιδίως των νεαράς ηλικίας τοιούτων, είναι επηρεασμένοι εκ της παραμονής των εις τας κομμουνιστικάς χώρας και της καλλιεργηθείσης μεταξύ αυτών προπαγάνδας επί του ψευδομακεδονικού", εκτιμά λχ μια άκρως απόρρητη έκθεση της ΚΥΠ για την κατάσταση στο νομό Φλώρινας (Ιούνιος 1965). "Ούτοι γίνονται φορείς σλαβικών συνθημάτων και χρησιμοποιούν κυρίως το γλωσσικόν ιδίωμα, βελτιωμένον, ώς το εδιδάχθησαν εκτός Ελλάδος".

1982. Λίγους μήνες μετά την κυβερνητική Αλλαγή του 1981, η ετήσια έκθεση της ΥΠΕΑ για το Μακεδονικό (16/2/82, αρ.πρωτ.6502/7-50428) έθετε για (πολλοστή) φορά ως στόχο των κρατικών προσπαθειών την "εξάλειψη της χρήσης του γλωσσικού ιδιώματος" και προσέθετε: "Το στοιχείο αυτό και μόνο θα ήταν αρκετό να αποκλείσει οποιαδήποτε σκέψη επαναπατρισμού των Πολιτικών Προσφύγων που είναι εγκατεστημένοι στη Γιουγκοσλαβία, οι οποίοι έχουν γαλουχηθεί με την 'Μακεδονική ιδέα', την 'μακεδονική γλώσσα και κουλτούρα', ανεξάρτητα με τη συμμετοχή τους ή όχι στις αυτονομιστικές οργανώσεις ΣΝΟΦ, ΝΟΦ και ενέργειες απόσπασης ελληνικών εδαφών κατά την περίοδο 1946-1949". Ακολούθησε, το Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς, η υπουργική απόφαση για τον αποκλεισμό των "μη Ελλήνων το γένος" από τον ομαδικό επαναπατρισμό των πολιτικών προσφύγων.


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Τάσου Κωστόπουλου "Η απαγορευμένη γλώσσα" (υπό έκδοση, "Μαύρη Λίστα", Αθήνα 1999). Η διαχρονική κρατική καταστολή των σλαβικών διαλέκτων στην ελληνική Μακεδονία μέσα από ντοκουμέντα, τα οποία δημοσιεύονται για πρώτη φορά. Η διάκριση εις βάρος των Σλαβομακεδόνων πολιτικών προσφύγων αναλύεται σε σχέση με την προσπάθεια βίαιης εξάλειψης της γλώσσας των "ντόπιων" της Δυτικής Μακεδονίας.

Ειρήνης Λαγάνη "Το 'παιδομάζωμα' και οι ελληνογιουγκοσλαβικές σχέσεις 1949- 1953" (εκδόσεις Ι.Σιδέρης, Αθήνα 1996). Ανάλυση των διπλωματικών διαπλοκών ενός "ανθρωπιστικού" προβλήματος της πρώιμης μετεμφυλιακής περιόδου, άμεσα συνδεδεμένου με το θέμα μας. Αποκαλυπτική η στροφή των ελληνικών κυβερνήσεων της εποχής από το αρχικό (προπαγανδιστικό) αίτημα της "άμεσης επιστροφής των απαχθέντων παιδιών στις εστίες τους" στον τελικό εξοστρακισμό τους, ως "μη Ελλήνων το γένος".

Ιωάννου Κολιόπουλου "Λεηλασία φρονημάτων" (2τ., Βάνιας, Θεσσαλονίκη 1994-95). Δίτομη καταγραφή των εξελίξεων της ταραγμένης οκταετίας 1941-49 στη Δυτική Μακεδονία, με έμφαση στις εθνοτικές πτυχές της εμφύλιας διαμάχης. Στρατευμένο αντικομμουνιστικό (και δευτερευόντως σλαβόφοβο) έργο, που θυμίζει περισσότερο την εθνικόφρονα βιβλιογραφία της μετεμφυλιακής περιόδου και λιγότερο τις σύγχρονες -και σχετικά αποστασιοποιημένες- ιστορικές επεξεργασίες. Ιδιαίτερα αποκαλυπτική η προνομιακή μεταχείριση των ποντίων συνεργατών του κατακτητή (Μιχάλαγας, Κιτσά Μπατζάκ, κλπ), σε αντιδιαστολή προς τη συνειδητή "απομυθοποίηση" της εαμικής Αντίστασης.

Αμύντα Κοσμά "Εθνική Αντίσταση, Εμφύλιος Πόλεμος. Αναμνήσεις ενός καπετάνιου" (Φιλολογική-Μπίμπης, Θεσ/νίκη χχ). Αυτοβιογραφική μαρτυρία ενός από τα ηγετικά στελέχη του ΕΛΑΣ και του ΔΣΕ στην περιοχή της Φλώρινας. Αποκαλυπτική για τη συνέχεια -από την οπτική γωνία των αγωνιστών- ανάμεσα στο πρώτο και το δεύτερο αντάρτικο, καθώς η "λευκή τρομοκρατία" της μεταβαρκιζιανής περιόδου δεν τους άφησε και πολλά περιθώρια επιλογής.

Παύλου Κούφη "Αλωνα Φλώρινας. Αγώνες και θυσίες" (Αθήνα 1990). Η ιστορική διαδρομή ενός σλαβόφωνου χωριού της Φλώρινας τον τελευταίο αιώνα, μέσα από την πένα ενός πάλαι ποτέ δασκάλου του. ΕΑΜίτης κι αξιωματικός του ΔΣΕ, ο συγγραφέας έζησε στην πολιτική προσφυγιά από το 1949 ώς το 1985.


ΔΕΙΤΕ

Ταξίδι στα Κύθηρα του Θόδωρου Αγγελόπουλου (1984). Οι δυσκολίες παλινόστησης ενός πολιτικού πρόσφυγα του Εμφυλίου, σε μια περιοχή της Ελλάδας που δεν έχει κλείσει ακόμη τις πληγές του Εμφυλίου.

Το κόκκινο άλογο (Crniot konj) του Στόλε Πόποφ (1981). Η επιστροφή ενός σλαβομακεδόνα πολιτικού πρόσφυγα στα πάτρια εδάφη, όπως τη φαντασιώνει ένας λογοτέχνης της ΠΓΔΜ, γεννημένος ο ίδιος σε χωριό της Εδεσσας.

(Ελευθεροτυπία, 21/11/1999)

 

www.iospress.gr                                 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ   -   ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ