50 ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ

1.   2.   3.

 

Ο ρατσιστικός αποκλεισμός 

Ηταν Χριστούγεννα του 1982, όταν ο πρωθυπουργός της "Αλλαγής" Ανδρέας Παπανδρέου ανακοίνωσε την απόφαση της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ να επιτρέψει τον ελεύθερο επαναπατρισμό των "Ελλήνων το γένος" πολιτικών προσφύγων του Εμφυλίου. Μέσα στην ευφορία της στιγμής, λίγοι έδωσαν τη δέουσα σημασία στη "μικρή" αυτή εξαίρεση - που στην πραγματικότητα, όμως, αφορούσε κάμποσες δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους. Η απροκάλυπτα ρατσιστική αυτή διάκριση, η οποία στην ουσία αναγνώριζε την ύπαρξη εθνοτικής (αν όχι εθνικής) σλαβομακεδονικής μειονότητας στην ελληνική Μακεδονία -και μάλιστα μέσω μιας επώδυνης διαδικασίας αποκλεισμού, τις συνέπειες της οποίας ένιωθαν τόσο οι ίδιοι οι σλαβόφωνοι πολιτικοί πρόσφυγες όσο και οι στενοί συγγενείς τους, που παρέμειναν στην Ελλάδα- αποτυπώθηκε θεσμικά στην κοινή απόφαση αρ.106841 των υπουργών Εσωτερικών (Π. Γεννηματάς) και Δημ. Τάξεως (Γ. Σκουλαρίκης) της 29.12.1982. Ακολούθησε το 1985 ο νόμος 1543 για την επιστροφή των περιουσιών των πολιτικών προσφύγων, τα ευεργετήματα του οποίου αφορούσαν ρητά μονάχα όσους είχαν ήδη επαναπατριστεί με βάση την προηγούμενη ρύθμιση.
Για τη σκοπιμότητα της εξαίρεσης των "μη Ελλήνων το γένος" πολιτικών προσφύγων, εύγλωττο είναι ένα υπηρεσιακό έγγραφο του 1989, το οποίο συντάχθηκε λίγο μετά το σχηματισμό της κυβέρνησης Τζαννετάκη προκειμένου να αποτρέψει το ενδεχόμενο διόρθωσης αυτής της αδικίας. Πρόκειται για ένα σημείωμα της Α1 Πολιτικής Διεύθυνσης, με ημερομηνία 24.7.89, αριθμό πρωτοκόλλου Α1ΔΦ. 631/16/ΑΣ4426, συντάκτη τον πληρεξούσιο υπουργό Α' Τ. Μπουρλογιάννη- Τσαγγαρίδη και αποδέκτη τον τότε αναπληρωτή ΥΠΕΞ Γιώργο Παπούλια. "Με τη διάταξη αυτή" της υπουργικής αποόφασης του 1982, διαβάζουμε, "οι 'μη Ελληνες το γένος' -πχ Σλαβομακεδόνες, Τούρκοι [της Δυτικής Θράκης, προφανώς], Αλβανοί, Ρουμανόβλαχοι- δεν επαναπατρίζονταν αυτοδικαίως, αλλά κάθε σχετική αίτηση εξεταζόταν αυτοτελώς. Σκοπός της ρύθμισης αυτής ήταν να προστατεύσει τη χώρα από τη δημιουργία νέου μειονοτικού προβλήματος".
Σχετικά με τα κριτήρια που καθορίζουν την έκβαση κάθε τέτοιας "αυτοτελούς εξετάσεως", το έγγραφο παραμένει σιωπηλό. Μπορούμε ωστόσο εύλογα να υποθέσουμε πως δεν μένει αναξιοποίητη η πλούσια παράδοση δεκαετιών στο φακέλωμα και το (κατά κανόνα αυθαίρετο, και όχι πάντα αφιλοκερδές) "ζύγισμα της συνείδησης" των μελών της επίμαχης πληθυσμιακής ομάδας από τους κάθε λογής κρατικούς και παρακρατικούς ταγούς της "εθνικής" ασφάλειας -κι ότι, στην καλύτερη των περιπτώσεων, αυτό που ζητιέται ως αντίτιμο για τον ενδεχόμενο επαναπατρισμό των προσφύγων ισοδυναμεί με "δήλωση μετανοίας" νέου τύπου. Το αποδεικνύει, αν μη τι άλλο, η τύχη που οι ιθύνοντες επιφύλαξαν σε ένα από τα κορυφαία στελέχη της Αντίστασης στην ελληνική Μακεδονία: πρωταγωνιστής μιας από τις πρώτες ένοπλες εξεγέρσεις κατά των κατοχικών στρατευμάτων (Μεσόβουνο Εορδαίας, Οκτώβριος 1941), ο σλαβομακεδόνας δάσκαλος Αλέκος Χατζητάσκος πέθανε το Δεκέμβριο του 1989 στην Πράγα ως "μη Ελληνας το γένος", χωρίς να του επιτραπεί να ξαναδεί τη γενέθλια γη. Το άψογο αντιστασιακό παρελθόν του δεν μπόρεσε να αντισταθμίσει το γεγονός ότι είχε επίσης εφαρμόσει (ως στέλεχος του ΚΚΕ, κι όχι κάποιας "αυτονομιστικής" οργάνωσης) τις αποφάσεις του ΕΑΜ για έμπρακτο σεβασμό των γλωσσικών δικαιωμάτων της "ανύπαρκτης" μειονότητας...


Ευαίσθητες πληθυσμιακές συνθέσεις" 

Η ελληνική κυβέρνηση αρνείται τον ελεύθερο επαναπατρισμό των πολιτικών προσφύγων, επειδή στη Βόρεια Ελλάδα υπάρχουν "περιοχές με ευαίσθητη πληθυσμιακή σύνθεση", οι κάτοικοι των οποίων έχουν "μειωμένη εθνική συνείδηση". Ποιος το λέει; Ο ίδιος ο σημερινός πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κωστής Στεφανόπουλος, την εποχή που, ως υπουργός Εσωτερικών της κυβέρνησης Καραμανλή, υποχρεωνόταν να εξηγήσει στη Βουλή τη σκοπιμότητα της απόρριψης σχετικού αιτήματος της τότε αντιπολίτευσης. Και μάλιστα όχι μια φορά, γεγονός που θα μπορούσε να εξηγηθεί ως μια από τις συνήθεις ρητορικές εξάρσεις του συντηρητικού πελοποννήσιου πολιτικού, αλλά σε δύο διαφορετικές περιπτώσεις που απέχουν μεταξύ τους δύο ολόκληρα χρόνια!
Η πρώτη αγόρευση έγινε στις 20.1.1978, κατά τη συζήτηση ομοειδών επερωτήσεων του ΠΑΣΟΚ και του ΚΚΕ. "Ας είπω, τέλος απάντων, ποίοι είναι οι λόγοι οι οποίοι επιβάλλουν την κατά περίπτωσιν κρίσιν και οι οποίοι δεν συμβιβάζονται κατά την αντίληψίν μας με τον λεγόμενον ελεύθερον επαναπατρισμόν", εξηγούσε ο κ. Στεφανόπουλος. "Εναν εξ αυτών, κατά τρόπον ειρωνικόν, διεξήλθεν και ο αξιότιμος πρόεδρος της ΕΔΑ, κ. Ηλιού. Εγώ δεν είμαι σύμφωνος με τον χαρακτηρισμόν τον οποίον έδωσε. Δεν είμαι σύμφωνος ότι υπάρχουν Σλαβομακεδόνες, αλλά πιστεύω ότι υπάρχουν θέματα πληθυσμιακής συνθέσεως. Και πιστεύω ότι υπάρχουν περιοχαί του τόπου μας λίαν ευαίσθητοι και με πρόσφατον και με απωτέραν ιστορίαν. Και πιστεύω ότι υπάρχουν άνθρωποι διασπασταί της Ελληνικής και Εθνικής Αλληλεγγύης. Αυτούς τους ανθρώπους δεν τους επιθυμούμεν και τους αποκλείομεν από το να έλθουν εις την Ελλάδα. Και αυτός είναι ένας από τους κυριώτερους λόγους, διά τον οποίον χρειάζεται ο ατομικός επαναπατρισμός". Κλείνοντας την ομιλία του, ο υπουργός Εσωτερικών της ΝΔ δε θα παρέλειπε να "καρφώσει" την αντιπολίτευση για διγλωσσία, ισχυριζόμενος ότι "έχουμε βρει κατανόησιν εις ιδιωτικάς συζητήσεις, εις τας οποίας -ας το πούμε- γίνεται μία πληρεστέρα και λεπτομερεστέρα εξέτασις των θεμάτων". Σαφέστερος υπήρξε, στην ίδια συζήτηση, ο τότε υπουργός Δημόσιας Τάξης Αναστάσιος Μπάλκος: εξηγώντας γιατί οι Σλαβομακεδόνες πολιτικοί πρόσφυγες είναι "εθνικά επικίνδυνοι", κατέθεσε στη Βουλή ένα πρόσφατο (14.1.78) έγγραφο του Γραφείου Εθνικής Ασφαλείας Καστοριάς, σύμφωνα με το οποίο κάτοικος του χωριού Κορησσός είχε "υποπέσει στο παράπτωμα" να παραγγείλει "βουλγαρικό άσμα" κατά τον πρόσφατο γιορτασμό του καρναβαλιού, στο καφενείο του χωριού του...
Τα ίδια ακριβώς επιχειρήματα επιστρατεύονται και στην επόμενη συζήτηση (14.4.80), με αφορμή μια ακόμη επερώτηση βουλευτών των δυο κομμάτων: "Ξέρετε ότι υπάρχουν περιοχές εις την χώραν μας με ευαίσθητες πληθυσμιακές συνθέσεις", υπενθυμίζει ο κ. Στεφανόπουλος. "Ξέρετε ότι υπάρχουν περιοχές εις την χώραν μας με απώτερη και σύγχρονη ιστορία, και ξέρετε ότι υπάρχουν σ' αυτές τις περιοχές άνθρωποι με μειωμένη εθνική συνείδηση. Ο νοών νοείτω. Δεν ημπορώ να είπω τίποτε περισσότερο και φαντάζομαι ότι εννοείτε πάντες τι εννοώ. Εάν επετρέπετο [ο ομαδικός επαναπατρισμός] θα εδημιουργείτο κίνδυνος σε ωρισμένες εθνικώς ευαίσθητες περιοχές". Το πιο ενδιαφέρον είναι, ωστόσο, η ασυνήθιστη βεβαιότητά του για όσα επρόκειτο να ακολουθήσουν τη (διαβλεπόμενη) κυβερνητική εναλλαγή του 1981: "Αν, αξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ο ομαδικός επαναπατρισμός επιτρέπετο, θα δημιουργούσε μεγάλο εθνικόν κίνδυνον. Και θα την αναλάβη αυτήν την ευθύνην το ΠΑΣΟΚ όταν θα έλθη εις την εξουσίαν, θα τον αναλάβη με μεγάλο θάρρος. Θα τον αναλάβη με την αισιοδοξίαν ότι δεν πρόκειται να βλάψη τα εθνικά συμφέροντα. Και θα το κάνη, θα αναλάβη την ευθύνη του. Εμείς, αναλαμβάνοντες τας ιδικάς μας ευθύνας, αρνούμεθα αυτόν τον ομαδικόν επαναπατρισμόν".

(Ελευθεροτυπία, 21/11/1999)

 

www.iospress.gr                                 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ   -   ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ