ΜΟΝΤΕΛΟ ΒΟΣΝΙΑ

1.   2.   3.



Ελλειμμα δημοκρατίας στη διεθνή αποστολή

Απόσπασμα από το κείμενο της παραίτησης που υπέβαλε τον περασμένο Οκτώβριο ο Δημήτρης Χριστόπουλος από τη θέση του αξιωματούχου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του διεθυντή Περιφερειακού Γραφείου του ΟΑΣΕ στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη:

Το Τμήμα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΑΣΕ οφείλει να επαναπροσδιορίσει το αντικείμενο και το ρόλο του στην αποστολή, κυρίως σε ό,τι αφορά τις προεκλογικές και εκλογικές περιόδους. Μεταξύ άλλων, τούτο σημαίνει ότι το Τμήμα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων οφείλει να επανεξετάσει τις σχέσεις του με την Εκλογική Υποεπιτροπή Εφέσεων. Η ανασυγκρότηση των θεσμών είναι η πλέον σημαντική εργασία στο πλαίσιο των ανθρώπινων δικαιωμάτων σε μια χώρα στην οποία δεν λειτουργούν οι θεσμοί. Η ανασυγκρότηση αυτή των θεσμών είναι ουσιαστικά αδύνατη, όταν η Εκλογική Υποεπιτροπή στην πραγματικότητα απαξιώνει κάθε έννοια δημοκρατίας και κάθε κανόνα δικαίου, διαγράφοντας από τα ψηφοδέλτια άτομα λόγω της κομματικής τους ένταξης και όχι λόγω προσωπικής τους ευθύνης. Αυτό αντίκειται και στις στοιχειωδέστερες αρχές των ανθρώπινων δικαιωμάτων που δεν έχει νόημα ούτε να τις απαριθμήσει κανείς. Ούτως ή άλλως, πρόκειται για διάκριση βασισμένη στην κομματική ένταξη. Συμπερασματικά, το Τμήμα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων πρέπει να υποστηρίξει τη διάλυση της Εκλογικής Υποεπιτροπής και την αντικατάστασή της από ένα σώμα που θα είναι σε θέση να συνεισφέρει στην επικράτηση των κανόνων του δικαίου και όχι στην επικράτηση κάποιων ασαφών πολιτικών σχεδιασμών. Πρόκειται για μια θέση αρχής. Ακόμη και αν αγνοήσουμε τη θέση αυτή και συμφωνήσουμε ότι οι κανόνες του δικαίου, η δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι συμβατά με τις πρακτικές της Εκλογικής Υποεπιτροπής -κάτι ιδιαίτερα δύσκολο για έναν νομικό-, θα ήταν θεμιτό να αναμείνουμε από την Εκλογική Υποεπιτροπή να ενημερώνει ή/και να συμβουλεύεται τους κατά τόπους αξιωματούχους του Υπατου Εκπροσώπου. Δεν συμβαίνει όμως αυτό. Η Εκλογική Υποεπιτροπή αποφασίζει και οι Αξιωματούχοι Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων αναγκάζονται στη συνέχεια να συμμαζέψουν τα ασυμμάζευτα.

Στην πραγματικότητα, το πρόβλημα σχετίζεται με τις ίδιες τις δομές της αποστολής. Στο εσωτερικό της αποστολής υπάρχει ένα έλλειμμα δημοκρατίας. Αλλά, σε τελική ανάλυση, το όλο ζήτημα αφορά και την αποτελεσματικότητα της δουλειάς των αξιωματούχων της. Αν οι αξιωματούχοι που εργάζονται στο πεδίο δεν ενημερώνονται ή αν δεν τους ζητείται η γνώμη για τις αποφάσεις που θα έλθουν από την Εκλογική Υποεπιτροπή, τότε στα μάτια των τοπικών αρχών οι αξιωματούχοι αυτοί δεν έχουν την παραμικρή εξουσία. Με την έννοια αυτή, γιατί να λάβουν σοβαρά υπόψη τους την πίεση που προέρχεται από κάποιον αξιωματούχο, όταν γνωρίζουν ότι οι αποφάσεις δεν θα ληφθούν εκεί, αλλά κάπου αλλού;
Η επιτυχία του έργου εξαρτάται από το κλίμα σεβασμού, αντικειμενικότητας και αξιοπιστίας που καλλιεργείται μεταξύ του αξιωματούχου και των αρχών της περιοχής που βρίσκεται υπό την ευθύνη του. Μόνον τότε στέφονται από επιτυχία οι πιέσεις του για σεβασμό των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Αυτές είναι οι τρεις προϋποθέσεις για την ανασυγκρότηση των θεσμών και την επικράτηση των κανόνων του δικαίου. Αν η ίδια η αποστολή παραβιάζει τους κανόνες του δικαίου, τότε δεν μπορεί να περιμένει πως οι ντόπιοι εθνικιστές δεν θα ακολουθήσουν το παράδειγμά της.

 

ΣΤΟ ΟΡΙΟ

14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1995: Υπογραφή των συμφωνιών του Ντέιτον στο Παρίσι, από τους προέδρους της Βοσνίας (Αλίγια Ιζετμπέγκοβιτς), της Κροατίας (Φράνγιο Τούτζμαν) και της Σερβίας (Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς). Τυπική διατήρηση της βοσνιακής ενότητας, με την αναγνώριση δυο συστατικών οντοτήτων: της Κροατομουσουλμανικής Ομοσπονδίας (ΚΜΟ) και της Σερβικής Δημοκρατίας (Republika Srpska, ΣΔ). 

20 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1995: Εγκατάσταση της νατοϊκής Δύναμης Εφαρμογής (IFOR), συνολικής δύναμης 60.000 ανδρών, στη Βοσνία.

19 ΜΑΡΤΙΟΥ 1996: Επανένωση του Σεράγεβο, στα πλαίσια της ΚΜΟ. Οι περισσότεροι Σέρβοι εγκαταλείπουν την πόλη. Πυρπόληση των πρώην σερβικών συνοικιών από Σέρβους εθνικιστές.

15 ΜΑΙΟΥ 1996: Πολιτική κρίση στη ΣΔ. Ο πρόεδρος της ΣΔ Ράντοβαν Κάρατζιτς απολύει τον πρωθυπουργό Ράικο Κάσαγκιτς, τον οποίο η "διεθνής κοινότητα" προσπαθούσε να αναδείξει ως "μετριοπαθή" εναλλακτική λύση στην ηγεσία των Σερβοβοσνίων.

30 ΙΟΥΝΙΟΥ 1996: Τοπικές εκλογές στο Μόσταρ της ΚΜΟ, οι πρώτες που διενεργούνται στη Βοσνία μετά το Ντέιτον. Νίκη των υπό μουσουλμανική ηγεμονία "Ενωμένων Δημοκρατών" που ζητούσαν την ενοποίηση της πόλης, εις βάρος των κροατών εθνικιστών που υποστήριζαν τη διχοτόμησή της.

11 ΙΟΥΛΙΟΥ 1996: Το Διεθνές Δικαστήριο Εγκλημάτων Πολέμου εκδίδει εντάλματα σύλληψης εναντίον του Κάρατζιτς και του αρχηγού του σερβοβοσνιακού στρατού, Ράτκο Μλάντιτς, με την κατηγορία της γενοκτονίας.

19 ΙΟΥΛΙΟΥ 1996: Παραίτηση του Κάρατζιτς από την προεδρία της ΣΔ. Αντικατάστασή του από την μέχρι τότε αντιπρόεδρο, Μπιλιάνα Πλάβσιτς.

14 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1996: Εκλογές σε όλη τη Βοσνία, για τα μέλη της συλλογικής προεδρίας της χώρας, τη Βουλή της ΚΜΟ, την προεδρία και τη Βουλή της ΣΔ και τα επιμέρους όργανα των 11 καντονιών της Ομοσπονδίας. Νίκη των εθνικιστικών και εθνοκεντρικών κομμάτων. Στην τριμελή προεδρία εκλέγονται οι Ιζετμπέγκοβιτς, Κρεσιμίρ Ζούμπακ και Μομτσίλο Κράϊσνικ.

1 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1996: Επίσημη άρση των κυρώσεων του ΟΗΕ κατά της Νέας Γιουγκοσλαβίας και της ΣΔ.

20 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1996: Αντικατάσταση της νατοϊκής IFOR από μια μικρότερη Δύναμη Σταθεροποίησης (SFOR, 31.000 στρατιώτες).

14 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1997: Απόφαση της Επιτροπής Διαιτησίας για τη διαμφισβητούμενη πόλη του Μπρτσκο, στα σύνορα των δυο οντοτήτων. Η πόλη τίθεται κάτω από 13μηνη "διεθνή εποπτεία", η διάρκεια της οποίας παρατείνεται στη συνέχεια.

3 ΙΟΥΛΙΟΥ 1997: Νέα κρίση στη σερβοβοσνιακή ηγεσία, ανάμεσα στην πρόεδρο Πλάβσιτς και τους οπαδούς του Κάρατζιτς. Η διαμάχη αφορά το βαθμό συνεργασίας με τη "διεθνή κοινότητα", παράλληλα όμως αντανακλά και τις διαφορές ανάμεσα στη Δυτική ΣΔ (με κέντρο τη Μπάνια Λούκα) και την Ανατολική (με κέντρο το Πάλε). Διάλυση της Βουλής της ΣΔ από την Πλάβσιτς, εν μέσω αντιδράσεων.

10 ΙΟΥΛΙΟΥ 1997: Πρώτη επιχείρηση των νατοϊκών στρατευμάτων για τη σύλληψη καταζητούμενων σερβοβόσνιων εγκληματιών πολέμου.

13-14 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1997: Δημοτικές εκλογές σε όλη τη Βοσνία. Νίκη των κυβερνητικών κομμάτων, που αποσπούν το 81% των εδρών στην ΚΜΟ και το 57% στη ΣΔ. Τα ψηφοδέλτια με πολυεθνική βάση αποσπούν μόλις το 12% των εδρών στην ΚΜΟ και το 2% στη ΣΔ.

22-23 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1997: Βουλευτικές εκλογές στη ΣΔ. Σημαντική μείωση της δύναμης του κόμματος SDS του Κάρατζιτς (από 45 σε 24 έδρες, σε σύνολο 83) και ενίσχυση του φασιστικού SRS του Σέσελι. Χάρη στις ψήφους των "απόντων", πάλαι ποτέ κατοίκων της ΣΔ, εκλέγονται επίσης 18 μουσουλμάνοι βουλευτές.

2 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1998: Εισαγωγή των νέων, ενιαίων πινακίδων κυκλοφορίας σε όλη τη Βοσνία.

13 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1998: Γενικές εκλογές σε όλη τη Βοσνία. Σαρωτική νίκη των κυβερνητικών κομμάτων SDA και HDZ στη KMΟ, συντριβή της («φιλοδυτικής", στη συγκεκριμένη συγκυρία) Πλάνιτς και νίκη του εθνικιστή Νίκολα Πόπλασεν (υποψηφίου των SRS-SDS) στη ΣΔ. 

5 ΜΑΡΤΙΟΥ 1999: Απόλυση του σερβοβόσνιου προέδρου Πόπλασεν από τον Ύπατο Αντιπρόσωπο, ύστερα από αντιπαράθεση του πρώτου με το φιλοδυτικό πρωθυπουργό της ΣΔ, Ντόντικ.

 


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Δημήτρη Χριστόπουλου, "Σημεία των δικαιωμάτων του ανθρώπου και της 'διεθνούς κοινότητας' στη μεταπολεμική Βοσνία" (περιοδικό "Θέσεις", τεύχος 67, 1999, σ. 103-114). Με στοιχεία βιωματικής αφήγησης, το εξαιρετικά ενδιαφέρον αυτό κείμενο συνιστά στοχασμό πάνω στα προβλήματα -νομικά, πολιτικά και ηθικά- που έχει ήδη προκαλέσει η εφαρμογή της συνθήκης του Ντέιτον.

Κωνσταντίνου Τσιτσελίκη, "Δύσκολος καιρός για ανθρώπινα δικαιώματα" ("Βιβλιοθήκη", "Ε", 7/5/99). Αξιωματούχος των δικαιωμάτων του ανθρώπου στην Αποστολή Επαλήθευσης στο Κοσσυφοπέδιο, ο συγγραφέας δίνει ενδιαφέρουσες πληροφορίες για την κατάσταση που επικρατούσε στην περιοχή μέχρι την έναρξη των νατοϊκών βομβαρδισμών. Απαριθμούνται οι δραστηριότητες της συγκεκριμένης αποστολής και καταγράφονται τα θέματα που ανέκυψαν τόσο ως προς τον καθορισμό των αρμοδιοτήτων της όσο και από τη συμπεριφορά ορισμένων αξιωματούχων.

OSCE Mission to Bosnia and Herzegovina (http://www.oscebih.org/). Η επίσημη ηλεκτρονική σελίδα της Αποστολής της ΟΑΣΕ στη Βοσνία. Περιέχει από εκλογικά αποτελέσματα μέχρι κείμενα αποκαλυπτικά για τη λογική της παρέμβασης της "διεθνούς κοινότητας" στη χώρα.

International Crisis Group "Project Bosnia" (http://www.crisisweb.org). Συλλογή πολιτικών αναλύσεων για τις εξελίξεις στη μεταπολεμική Βοσνία από ένα διεθνές κέντρο που έχει αναλάβει την επίβλεψη διαφόρων "προγραμμάτων εκδημοκρατισμού" εκεί.

Αντιεθνικιστική Αντιπολεμική Συσπείρωση "Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Η μάχη της πολυεθνικής κοινωνίας" (Αθήνα 1996, εκδ. Δελτίο Θυέλλης, επιμ. Σίσσυ Βωβού). Συλλογή κειμένων ελλήνων και ξένων συγγραφέων. Ανάλυση των τοπικών και διεθνών παραμέτρων του βοσνιακού πολέμου και παρουσίαση του αντιπολεμικού κινήματος στην πρώην Γιουγκοσλαβία. Αναμφίβολα, το καλύτερο πόνημα της ελληνόγλωσσης βιβλιογραφίας για το θέμα.

Ομάδα Carthago "Σρεμπρένιτσα" (Αθήνα 1999, εκδ. Αντισχολείο). Λεπτομερειακή περιγραφή "του μεγαλύτερου εγκλήματος του `πολιτισμένου κόσμου' στην Ευρώπη μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο", από μια ομάδα αντιεθνικιστών ακτιβιστών. Ειδική αναφορά στις σκοτεινές πτυχές της "ελληνοσερβικής φιλίας" και την προβληματικότατη κάλυψη του πολέμου από τα εγχώρια ΜΜΕ.

ΔΕΙΤΕ

Bosna!
του Μπερνάρ Ανρί-Λεβί (1994). Στρατευμένο ντοκιμαντέρ του γνωστού "νέου φιλοσόφου", με κεντρικό άξονα την ταύτιση της βοσνιακής εθνοκάθαρσης με το ναζιστικό Ολοκαύτωμα. Χαρακτηριστικό δείγμα της κυρίαρχης στη Δύση εικόνας για τη χώρα και τους ανθρώπους της.

(Ελευθεροτυπία, 23/5/1999)

 

www.iospress.gr                                ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ   -   ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ