ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΕΙΣΟΔΟΥ


Η πολυκατοικία-φρούριο 

1.   2.  


Κλειδώνω κι αμπαρώνω

Δικαίως τα ΜΜΕ -και κατ' επέκταση η κοινή γνώμη- σοκαρίστηκαν με τη δίωξη που άσκησε ο εισαγγελέας Σακκάς κατά ενός μαθητή, ο οποίος δεν συμμορφώθηκε προς τας υποδείξεις του εκπροσώπου του νόμου και της τάξης, επιμένοντας να κάθεται αναιδέστατα στα σκαλοπάτια της ιερής ιδιοκτησίας του λειτουργού. Πρόκειται για μεμονωμένο περιστατικό, υπέθεσαν οι περισσότεροι, όταν πληροφορήθηκαν τις απίστευτες λεπτομέρειες της μικρής αυτής ιστορίας. Και, όμως, αν έκαναν τον κόπο να κοιτάξουν γύρω τους, παρατηρώντας τις εισόδους των πολυκατοικιών στις πόλεις και τις γειτονιές που ζούν και κινούνται, ακόμα και τη δική τους πόρτα αν έβλεπαν, θα διαπίστωναν ότι ο εισαγγελέας δεν είναι περισσότερο απαιτητικός και απόλυτος απ' ό,τι οι ίδιοι. Οι ευφάνταστες απαγορευτικές (και απειλητικές) ταμπέλες που κοσμούν όλο και περισσότερα σπίτια, του είδους "ξένε μην τολμήσεις να πατήσεις την ιδιοκτησία μας" έχουν γίνει το απαραίτητο αξεσουάρ κάθε εισόδου. Οπως περίπου στο Φαρ Ουέστ. Κάτι σαν ξόρκι του κακού "Αλλου" και κάθε μιας από τις άπειρες καθημερινές απειλές που γεννά η μιζέρια της υποτιμημένης ζωής, αλλά και ο "μεγάλος αδελφός" στα δελτία των οκτώ. Οι διαχειριστές, ως αυθεντικοί εκπρόσωποι των φοβικών συνδρόμων και των υπολοίπων ενοίκων, αλλά και οι επιχειρήσεις που πουλάνε κοινόχρηστα, πετρέλαιο και προσφάτως, απ' ό,τι φαίνεται, και προστασία, συναγωνίζονται σε ιδέες.
"Πριν δυό περίπου χρόνια, ένοικοι της οδού Φιλολάου, εδώ κοντά, στο Παγκράτι, παραπονιόντουσαν για τις συχνές επισκέψεις διανομέων διαφημιστικών εντύπων, ερευνητών αγοράς και όλων των άλλων που τρέχουν στο μεροκάματο με το σύστημα πόρτα πόρτα", μας λέει η κ. Αλεξοπούλου που εργάζεται στη "Γραφίδα", ένα από τα πολλά μαγαζιά που παράγουν (με την υπογραφή τους, μάλιστα) τις σχετικές αποτρεπτικές φωτοτυπίες και ταμπέλες. "Με την πάροδο του χρόνου και μετά το πρόσφατο κύμα διαρρήξεων στις γειτονιές, μας ζητούσαν όλο και περισσότεροι να τους φτιάχνουμε ταμπέλες. Οχι μόνο κατά των πωλητών και διανομέων, αλλά και απ' αυτές που ζητούσαν το κλείδωμα της εξώπορτας από τους ενοίκους. Μετά τις τυποποιήσαμε, τις πλαστικοποιήσαμε και τις μοιράσαμε και σε ορισμένα ψιλικατζίδικα που μας τις ζητούσαν. Σας διαβεβαιώ ότι, τουλάχιστον όσον αφορά τους πλασιέ κτλ, το σύστημα λειτούργησε".
Μιλώντας και με άλλους που εμπλέκονται στο κύκλωμα παραγωγής και διανομής αυτού του απίθανου υλικού, διαπιστώνουμε ότι όλοι, φαινομενικά, κινούνται μέσα σε έναν ακραίο μιμητισμό. Αφού τό 'κάνε ο γείτονας, γιατί όχι κι εμείς; Ετσι, χωρίς καμιά σκέψη. Φοβούνται τους κλέφτες (και ό,τι άλλο τους έχει υποδειχθεί -και αναλυθεί, επισταμένως- ως κίνδυνος από τους συλλόγους ληστευθέντων και αγανακτισμένων χουντοφασιστών), και τα βάζουν με τους πλασιέ και τους νεαρούς που μοιράζουν πίτσες. Απειλούν τους ανεπιθύμητους με νόμους κατά της αφισοκόλλησης και της ρύπανσης, αφισοκολλώντας πάνω στα τζάμια και τους τοίχους, ρυπαίνοντας οι ίδιοι τις, ήδη άθλιες, κατά κανόνα, εισόδους των κλουβιών τους. Οι ανασφαλείς πολίτες, αναρτώντας τις ανοησίες τους για την αποτροπή του δήθεν κύματος διαφημιστών και πωλητών, στην πραγματικότητα βρίσκονται ένα βήμα πριν την ενοικίαση φέις κοντρόλερ ή την μαζική αγορά δικάνων, χωρίς ωστόσο να τολμούν να το ομολογήσουν ή (ιδίως αυτό) να βάλουν το χέρι στην τσέπη για να αγοράσουν κατασταλτικά μέτρα και υπηρεσίες.
Οπως είναι φυσικό, οι εταιρείες παροχής υπηρεσιών σε πολυκατοικίες δεν θα αγνοούσαν αυτές τις εξελίξεις στα μυαλά και τις συμπεριφορές ενοίκων και, κυρίως, διαχειριστών. "Θέλοντας να προσφέρουμε ενός είδους δώρο στους πελάτες μας αποφασίσαμε να τους μοιράζουμε τέτοιες ταμπέλες", μας εξηγεί ο κ. Γκέλμπουρας της "Θέρμιν". "Κάθε μέρα περνάμε από δέκα, δεκαπέντε πολυκατοικίες. Ετσι είδαμε διάφορες πινακίδες, ανακοινώσεις κτλ., με πάνω κάτω το ίδιο περιεχόμενο, γραμμένες με το χέρι. Κάποιο από τα χαρτιά που μου φάνηκε πιο καλογραμμένο το τύπωσα και άρχισα να το μοιράζω στις πολυκατοικίες. Στην πορεία διαπίστωσα ότι όχι μόνο το δέχονταν, αλλά μας ζητούσαν κι άλλα. Από τις αρχές του περασμένου Σεπτεμβρίου ως τώρα έχουν φύγει γύρω στα 1000 κομμάτια και πρόκειται τις επόμενες μέρες να τυπώσουμε άλλα τόσα. Είναι, όπως καταλαβαίνετε, μια καλή διαφήμιση για μας". Οσο για το νόμο που επικαλείται η επιγραφή, ο συνομιλητής μας δηλώνει παντελή άγνοια. "Αντιγράψαμε τον αριθμό του νόμου από κάποια άλλη πινακίδα που μας φαινόταν ότι έχει γραφεί από δικηγόρο."

Η πόλη-φυλακή

Ο εγκλεισμός στο σπίτι-φρούριο ως ατομική στάση του πολίτη απέναντι στην ανασφάλεια -πραγματική ή/και φανταστική- που του προκαλεί η ζωή στη σύγχρονη μεγαλούπολη είναι ένα φαινόμενο σχετικά πρόσφατο στην Ελλάδα, αλλά σε άλλες κοινωνίες βρίσκεται στο κέντρο μιας οξύτατης συζήτησης που διαρκεί ήδη τρεις δεκαετίες: Πού θα οδηγήσουν εντέλει οι εξατομικευμένες και πανικόβλητες αντιδράσεις που τείνουν να αποτελέσουν τη μοναδική απάντηση στα όποια προβλήματα βίας γεννούν οι κοινωνικές αντιθέσεις στη σημερινή πόλη; Γραμμένο στα 1969, το κείμενο που ακολουθεί δεν είναι απόσπασμα από κείμενο επιστημονικής φαντασίας. Αποτελεί το (προφητικό) πόρισμα μιας επιτροπής ειδικών με επικεφαλής τον Μίλτον Αϊζενχάουερ που ο αμερικανός πρόεδρος Τζόνσον είχε επιφορτίσει με τη μελέτη των αιτίων και της πρόληψης της βίας:

Να πώς θα γίνουν σε λίγα χρόνια οι πόλεις μας, αν δεν πάρουμε αποτελεσματικά μέτρα: Εμπορικά τετράγωνα στο κέντρο της πόλης, περιστοιχισμένα από μικτές όλο και πιο υποβαθμισμένες περιοχές, θα προστατεύονται εν μέρει κατά τη διάρκεια της ημέρας από το πλήθος των ατόμων που θα δουλεύουν ή θα ψωνίζουν εκεί, καθώς και από μια υπολογίσιμη αστυνομική δύναμη. Τις νυχτερινές ώρες θα εγκαταλείπονται, εκτός από κάποιες αστυνομικές περιπολίες που θα γίνονται στην περιοχή.
Πολυώροφα κτίρια κατοικιών προστατευμένα από ιδιωτικούς φρουρούς και συστήματα ασφαλείας θα χρησιμεύουν ως οχυρωμένα κελιά για τα ανώτερα και μεσαία στρώματα και τα υψηλά εισοδήματα που ζουν στα προνομιούχα σημεία της πόλης. Τα προάστια, γεωγραφικά απομακρυσμένα από το κέντρο, θα προστατεύονται κυρίως από την οικονομική τους ομοιογένεια και από την απόστασή τους από τις μερίδες του πληθυσμού με την υψηλότερη τάση προς την εγκληματικότητα.
Αν δεν σημειωθούν δραστικές αλλαγές στην κρατική και πολιτειακή πολιτική, η ιδιοκτησία όπλων θα γενικευτεί στα προάστια, τα σπίτια θα οχυρωθούν με πληθώρα συστημάτων ασφαλείας, ένοπλοι πολίτες θα περιπολούν εθελοντικά με αυτοκίνητα υποκαθιστώντας την αναποτελεσματική αστυνομία στις γειτονιές που βρίσκονται κοντά στο κέντρο της πόλης, ενώ ακροαριστερές και ακροδεξιές ομάδες θα διαθέτουν τρομερά οπλοστάσια που θα χρησιμοποιούνται με ή χωρίς αφορμή.
Φρουρούμενοι δρόμοι ταχείας κυκλοφορίας θα αποτελούν τους υγειονομικούς διαδρόμους που θα συνδέουν τις ασφαλείς περιοχές, ενώ ταξί, ιδιωτικά και εμπορικά αυτοκίνητα θα είναι εξοπλισμένα με άθραυστα τζάμια, ελαφρά θωράκιση και λοιπά συστήματα ασφαλείας. Μέσα ή κοντά στο κέντρο της πόλης θα υπάρχουν φρουρούμενοι κλειστοί ή ανοιχτοί χώροι στάθμευσης. Ολα τα μέσα συγκοινωνίας θα συνοδεύονται από ένοπλους φύλακες.
Δρόμοι και τετράγωνα κατοικιών στο κέντρο της πόλης θα διαθέτουν διαφορετικό κατά περίπτωση βαθμό ασφάλειας, ενώ τα γκέτο και οι εντελώς υποβαθμισμένες περιοχές θα εξελιχθούν σε άντρα τρόμου όπου η εγκληματικότητα θα σημειώσει τεράστια εξάπλωση, ανεξέλεγκτη από την αστυνομία τις νυχτερινές ώρες. Ενοπλοι φρουροί θα φυλάσσουν τα δημόσια κτίρια και τους κοινόχρηστους χώρους στις περιοχές αυτές, όπως τα σχολεία, τις βιβλιοθήκες ή τις παιδικές χαρές.
Μεταξύ του ανασφαλούς, όλο και πιο υποβαθμισμένου κέντρου από τη μία και των ασφαλών και πλούσιων περιοχών με τους υγειονομικούς διαδρόμους από την άλλη, θα δημιουργηθεί, όπως είναι φυσικό, όλο και πιο βαθύ μίσος και όλο και μεγαλύτερος διχασμός. Η βία θα γιγαντωθεί κι άλλο, και η αμυντική ανταπάντηση των πλουσίων θα γίνει ακόμη πιο επεξεργασμένη και αποτελεσματική. 
Ατομικά, και σε σημαντικό βαθμό ασυνείδητα, κλεινόμαστε όλοι σε φρούρια, όταν συλλογικά θα έπρεπε να χτίζουμε τις μεγάλες, ανοιχτές, ανθρώπινες πόλεις- κοινωνίες για τις οποίες είμαστε ικανοί.

(Ελευθεροτυπία, 15/11/1998)

 

www.iospress.gr                                   ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ