ΜΠΑΛΑ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ


Η φανέλα μας είναι η ψυχή μας 

1.   2.   3.

 

ΣΤΟ ΟΡΙΟ

ΣΑΛΒΑΔΟΡ-ΟΝΔΟΥΡΑ. Δύο καυτά ματς των εν λόγω εθνικών ομάδων, στις 8 και 23 Ιουνίου 1969, κατέληξαν ούτε λίγο ούτε πολύ σε ένοπλη σύρραξη ανάμεσα στις δυο γειτονικές αυτές χώρες της Κεντρικής Αμερικής τον επόμενο μήνα -σύρραξη που επρόκειτο να μείνει στην ιστορία ως "ο πόλεμος του ποδοσφαίρου". Οι σχέσεις των δυο χωρών ήταν ήδη τεταμένες λόγω οικονομικών διαφορών, όμως η μπάλα πρόσφερε το έναυσμα για την πυροδότηση του εκρηκτικού κλίματος. Σημείο τομής υπήρξε η αυτοκτονία μιας 18χρονης Σαλβαδοριανής, λόγω απελπισίας για την ήττα των εθνικών χρωμάτων μέσα στην Τεγκουσιγκάλπα. Περιγράφει ο αυτόπτης πολωνός ανταποκριτής Ρίτσαρντ Καπουτσίνσκι: "Ολόκληρη η πρωτεύουσα πήρε μέρος στην κηδεία της Αμέλια Μπολάνος, που μεταδόθηκε ζωντανή από την τηλεόραση. Στρατιωτική τιμητική φρουρά βάδιζε επικεφαλής της πομπής. Ο πρόεδρος της Δημοκρατίας και οι υπουργοί του ακολουθούσαν το φέρετρο, που ήταν σκεπασμένο με τη σημαία. Πίσω από την κυβέρνηση ερχόταν η ποδοσφαιρική εντεκάδα που -περνώντας μέσα από ξεφωνητά, ειρωνείες και φτυσίματα στο αεροδρόμιο της Τεγκουσιγκάλπα, είχε επιστρέψει στο Σαλβαδόρ το πρωί με ειδική πτήση".

ΑΕΚ-ΠΑΝΙΩΝΙΟΣ. Στον αντίποδα των λημμάτων που ερεθίζουν τις εθνικές μας ευαισθησίες, ευτυχώς που υπάρχει η επαγρύπνηση των θεματοφυλάκων του ελληνισμού... Σε μια έκρηξη εθνικής ευαισθησίας, ο δικηγόρος Μανόλης Δεληγιαννάκης-Χυτήρογλου κατακεραυνώνει από τις στήλες του περιοδικού "Ελλοπία" (τχ.13, 11-12/1992) τους μειοδότες που αποδέχονται στο αθλητικό επίπεδο τα τετελεσμένα του '22: "Η προσωρινή εγκατάσταση του Πανιωνίου στην Αθήνα δε θα πρέπει σε καμιά περίπτωση να λειτουργεί σε βάρος της διατήρησης της μνήμης της μικρασιατικής πατρίδας (...) Γι' αυτό, τόσο η διοίκηση όσο πολύ περισσότερο οι φίλαθλοι του Πανιωνίου, της ΑΕΚ και των άλλων προσφυγικών σωματείων θα πρέπει να επιμείνουν να συνοδεύεται το όνομα της ομάδας τους με την αληθινή της έδρα. Πανιώνιος Σμύρνης λοιπόν, και ΑΕΚ Κωνσταντινουπόλεως και ποτέ Αθηνών".

ΓΕΡΜΑΝΙΑ-ΓΑΛΛΙΑ. Ο παλιός ανταγωνισμός των δύο κρατών ξεπηδά σε κάθε αναμέτρηση των δυο αντιπάλων. Η γαλλική αθλητική εφημερίδα L' Equipe σχολίαζε τον Σεπτέμβρη του 1954, εν όψει ενός από τα πρώτα μεταπολεμικά ματς: "Πρόκειται ευτυχώς για απλές αθλητικές αναμετρήσεις, από όπου ο ηττημένος βγαίνει με το κεφάλι ψηλά, στο πλάι του νικητή. Είναι απολύτως απαραίτητο να μη δώσουμε στο αποτέλεσμα καμιά σημασία. Και εφόσον εμάς δεν μας νοιάζει αν θα βγούμε νικητές, ελπίζουμε ότι και οι Γερμανοί δεν θα βγάλουν άλλα συμπεράσματα από την ενδεχόμενη νίκη τους." Η διαμάχη μετατράπηκε σε ανοιχτό μίσος το 1982, μετά τον τραυματισμό του Γάλλου Μπατιστόν από τον Γερμανό τερματοφύλακα Σουμάχερ. Οι γαλλικές εφημερίδες αναφέρθηκαν σε "εθνική επιθετικότητα". Ο "εχθρός" στολίστηκε με κάθε είδους βρισιά: "Τόνι Σουμάχερ, ο βρομερός χασάπης!" (L' Equipe) "Ο Σουμάχερ είναι επικίνδυνος" ( L' Humanite).

ΔΥΝΑΜΟ ΖΑΓΚΡΕΜΠ - ΑΣΤΕΡΑΣ ΒΕΛΙΓΡΑΔΙΟΥ. Η συνάντηση των δυο ομάδων τον Μάιο 1990, τη στιγμή της όξυνσης της γιουγκοσλαβικής κρίσης, οδήγησε σε σοβαρά επεισόδια μεταξύ των οπαδών και 61 τραυματισμούς. Είχε προηγηθεί η εκλογική νίκη του εθνικιστικού Δημοκρατικού Κόμματος Κροατίας του Φράνιο Τούτζμαν. 

ΠΑΛΑΙΣΤΙΝΗ-ΙΣΡΑΗΛ. Το ματς αυτό δεν είναι βέβαια δυνατόν να γίνει. Οι Παλαιστίνιοι, πάντως, πολύ προτού αναγνωριστεί το δικαίωμά τους να έχουν το δικό τους κράτος, είχαν φροντίσει να συγκροτήσουν μια ομάδα και να παίζουν στο εξωτερικό (1964). Στο κάτω κάτω της γραφής η Παλαιστίνη συμμετείχε στο Παγκόσμιο Κύπελλο το 1934, πολύ πριν την ίδρυση του κράτους του Ισραήλ, το οποίο συμμετέχει σήμερα σε όλες τις ευρωπαϊκές αθλητικές διοργανώσεις.

ΘΕΟΣ-ΣΑΤΑΝΑΣ. Σε ένα χώρο όπου αναδεικνύονται τα εθνικά πάθη δεν θα μπορούσε να είναι απούσα η θρησκεία. Από τους Αγιατολλάδες μέχρι τον Πάπα, όλοι οι επί γης εκπρόσωποι του Παντοδύναμου ευλογούν τους δικούς τους πιστούς. Μόνο που δεν εισακούονται πάντα οι προσευχές τους. Η εθνική Ελλάδας έλαβε την ευλογία του τότε Αρχιεπισκόπου Αμερικής Ιακώβου προτού συντριβεί από όλες τις αντιπάλους της στο Μουντιάλ των ΗΠΑ το 1994.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Jean-Marie Brohm "Les meutes sportives"
(L' Harmattan, Paris 1993). Ολοκληρωμένη κριτική ανάλυση του σύγχρονων αθλητικών θεσμών από έναν ειδικευμένο κοινωνιολόγο. Η επίδραση του ποδοσφαίρου στις συγκρούσεις πληθυσμιακών ομάδων και τις συρράξεις κρατών.

Michel Caillat "L'ideologie du sport en France" (Les Editions de la passion, Paris 1989). Η λατρεία της φυλής, ο πόλεμος και η θρησκεία μέσα στην αθλητική ιδεολογία. Ειδικό κεφάλαιο για το μίσος και τον εθνικισμό στο ποδόσφαιρο. Σημαντικές αναφορές στο Παγκόσμιο Κύπελο του 1934 που οργάνωσε ο Μουσολίνι για να προπαγανδίσει το φασιστικό καθεστώς.

Ryszard Kapuscinski "The soccer war" (Λονδίνο 1990, εκδ. Granta Books). Αναμνήσεις ενός διάσημου πολωνού δημοσιογράφου από την πολύχρονη καριέρα του σε χώρες του Τρίτου Κόσμου. Το κεντρικό τμήμα, που έδωσε και τον τίτλο του στο βιβλίο, περιγράφει με εξαιρετικά ζωντανά χρώματα την ποδοσφαιρική -και εν συνεχεία ένοπλη- σύρραξη Σαλβαδόρ-Ονδούρας το 1969.

Quel Corps? "Critique de la modernite sportive" (επιμέλεια Frederic Baillette και Jean Marie Brohm, Paris 1995). Συλλογικό έργο με κριτική κοινωνιολογική θεώρηση του αθλητισμού. Ο Pierre Fougeyrollas γράφει για το "πολεμικό πνεύμα" των σπορ.

"Ο αδυσώπητος πόλεμος των σπορ" (Ελληνική έκδοση του Maniere de voir της Monde Diplomatique, Αθήνα, Οκτώβριος 1997). Τεκμηριωμένη δημοσιογραφική κριτική των σπορ. Για το ζήτημα της βίας, του εθνικισμού και του ρατσισμού γράφουν ο Ignacio Ramonet και Patrick Mignon.


ΔΕΙΤΕ

Αrrivederci Millwall
του Τσαρλς Μακ Ντάουγκαλ (1989). Η εκδρομή μιας παρέας βρετανών χούλιγκαν στην Ισπανία το 1982, για να παρακολουθήσουν το Μουντιάλ στο Μπιλμπάο, συμπίπτει και επηρεάζεται από τον πόλεμο Αργεντινής-Βρετανίας για τα νησιά Φόκλαντ/Μαλβίνες. Το εθνικιστικό κλίμα των ημερών και τα κανιβαλικά πρωτοσέλιδα των λαϊκών φυλλάδων εμπνέουν τους υπερπατριώτες οπαδούς των εθνικών χρωμάτων, που ξεσπούν πάνω στους Ισπανούς ομόγλωσσους του αργεντινού "εχθρού"...

Χωρίς ταυτότητα (I.D.) του Φίλιπ Ντέιβις (1995). Εξαιρετική ταινία του νέου αγγλικού κινηματογράφου, με θέμα τον κόσμο των οργανωμένων οπαδών των αντίπαλων ποδοσφαιρικών ομάδων.


(Ελευθεροτυπία, 7/6/1998)

 

www.iospress.gr                                   ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ  -  ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ