Η ΣΦΑΓΗ ΣΤΟ ΜΕΞΙΚΟ


Το ξεχασμένο '68 

1.   2.   3. 


ΣΤΟ ΟΡΙΟ


ΤΛΑΤΕΛΟΛΚΟ
. Ο χώρος που πραγματοποιήθηκε η σφαγή της 2ας Οκτωβρίου 1968 είναι γνωστότερος σαν "η πλατεία των Τριών Πολιτισμών", καθώς περιβάλλεται από αρχιτεκτονικά δείγματα ισάριθμων εποχών: της προκολομβιανής (ερείπια μιας πυραμίδας των Αζτέκων), της αποικιακής (εκκλησία του Σαν Ντιέγκο, χτισμένη το 1609) και της σύγχρονης (ουρανοξύστης του Υπουργείου Εξωτερικών). Αποτελεί το μεξικανικό ισοδύναμο της δικής μας Ομόνοιας, έχει όμως μεγαλύτερη ιστορία: εκεί δόθηκε το 1521 η τελική, απεγνωσμένη μάχη των Αζτέκων υπερασπιστών της Τενοτσιτλάν ενάντια στους ισπανούς κατακτητές. Μια αναθηματική πλάκα δίνει την -αμήχανη- επίσημη ερμηνεία για το γεγονός: "Δεν ήταν ούτε θρίαμβος, ούτε ήττα. Ηταν η επώδυνη γέννηση του λαού των μιγάδων που είναι το σημερινό Μεξικό".

ΟΡΙΑΝΑ ΦΑΛΑΤΣΙ. Απεσταλμένη του Europeo, η γνωστή ιταλίδα δημοσιογράφος βρισκόταν δίπλα στα μέλη της Απεργιακής Επιτροπής όταν άρχισε το μακελειό. Δέχτηκε τρείς σφαίρες, στην πλάτη και το πόδι, από τα πυρά του ελικοπτέρου που θέρισε την ηγεσία των φοιτητών. "Η πλατεία είχε γίνει πια μια ποντικοπαγίδα, ένα θεόκλειστο κλουβί", θα γράψει αργότερα. "Οπου κι αν κοίταζες, έβλεπες ανθρώπους να σωριάζονται, και πιο πολύ πάνω στη σκάλα, γιατί εκεί οι περισσότερες γυναίκες προσπαθούσαν να βρούν καταφύγιο σπρώχνοντας όλες μαζί, χωρίς ποτέ να κατορθώσουν να φθάσουν σώες ώς το τέρμα. Νόμιζες πως έβλεπες μια σκηνή από εκείνο το ρωσικό φιλμ, το `Θωρηκτό Ποτέμκιν'".

ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΕΣ. Εκτός από το Ζαν Πολ Σαρτρ και το Μπέναρντ Ράσελ, που ζήτησαν το μποϊκοτάρισμα της Ολυμπιάδας, στις αντιδράσεις για τη σφαγή του Τλατελόλκο συμμετείχαν και σημαίνοντες εκπρόσωποι της μεξικανικής διανόησης. O Οκτάβιο Πας παραιτείται από πρεσβευτής στην Ινδία και στέλνει τη διαμαρτυρία του, υπό μορφήν ποιήματος: "Οι υπάλληλοι του Δήμου / ξεπλένουν το αίμα / στην πλατεία των ανθρωποθυσιών". Ο ζωγράφος Αλφάρο Σικέϊρος ζητά από τον πρόεδρο Ντίας Ορτάς "να αδειάσει τις φυλακές, εγκαινιάζοντας τους Ολυμπιακούς Αγώνες σε μια ατμόσφαιρα ελευθερίας για όλους" (Le Monde 13/10/68). Πιο καυστικός απ' όλους θα είναι ο Κάρλος Φουέντες: "Η αυτονομία των πανεπιστημίων παραβιάστηκε για να επιβληθεί μια μίζερη Pax Olympica, σε μια χώρα που θα έπρεπε να αφιερώσει τις ζωτικές της δυνάμεις σε προβλήμματα που επείγουν. Ενα τανκ είναι ένα τανκ, στο Σικάγο, την Πράγα ή το Μεξικό. Απευθύνω έκκληση ιδιαίτερα σε δυο μεγάλους καλλιτέχνες, τον Αρθουρ Μίλλερ και το Μορίς Μπεζάρ, να μην επικυρώσουν με την πολύτιμη παρουσία τους έναν εορτασμό που τιμά μια αφηρημένη έννοια του πολιτισμού, ποδοπατώντας την ίδια στιγμή τις πραγματικές πολιτισμικές ανάγκες" (Le Monde 10/10/68).

ΦΙΛΙΠ ΑΙΗΤΖΥ. Τελευταία αποστολή του γνωστού πρώην πράκτορα της CIA ήταν το Μεξικό (1967-68) όπου, ως "ολυμπιακός ακόλουθος" της αμερικανικής πρεσβείας, είχε αναλάβει να "προσεγγίσει" τις αντιπροσωπείες των χωρών του ανατολικού μπλόκ. Μολονότι, όπως υποστηρίζει, δεν αναμίχθηκε καθόλου στην καταστολή του φοιτητικού κινήματος, στα απομνημονεύματά του αναφέρεται αρκετά στο κλίμα των ημερών. Κάποιες πληροφορίες προκαλούν θυμηδία: "Στο Εθνικό Πανεπιστήμιο είχαμε εγκαταστήσει ένα μεγάλο πύραυλο τύπου `Ζεύς' για τη διαστημική έκθεση, αλλά χρειάστηκε να τον απομακρύνουμε στα γρήγορα πριν τον γκρεμίσουν οι διαδηλωτές. Η Οργανωτική Επιτροπή ψάχνει τώρα να βρεί άλλο μέρος να τον τοποθετήσει". Αλλες όχι: "Στο σταθμό [της CIA] το τμήμα για το ΚΚ είναι πολύ απασχολημένο με τη συλλογή πληροφοριών από τους πράκτορές του για τα σχέια της απεργιακής επιτροπής και για τις θέσεις που πήραν οι κομμουνιστές και άλλες αριστερές ομάδες. Οι πιο αξιόλογες από τις πληροφορίες αυτές διαβιβάζονται για να χρησιμοποιηθούν από τις δυνάμεις ασφαλείας" ("Το Ημερολόγιο της CIA", Αθήνα 1976, εκδ. Κύτταρο, σ.518-9).

ΑΣΥΛΟ. Ορισμένα επιχειρήματα παρουσιάζουν μια εκπληκτική διαχρονικότητα. "Θέση της [μεξικανικής] κυβέρνησης", διαβάζουμε στους New York Times (24/9/68), "είναι πως η αυτονομία του πανεπιστημίου έχει πάψει να υφίσταται αφού ο πρύτανης έχασε την εξουσία του και η πανεπιστημιούπολη έχει καταληφθεί από πολιτικές ομάδες που τη μετέτρεψαν σε χώρο πολιτικής αναταραχής".

ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Elena Poniatowska "La noche de Tlatelolco. Testimonios de historia oral"
(Πόλη του Μεξικού 1971, εκδ. Era). Προφορικές μαρτυρίες για το μεξικάνικο '68 και την αιματηρή καταστολή του, συγκεντρωμένες λίγο μετά τα γεγονότα από μια παλαίμαχη αγωνίστρια της αριστεράς. Εμφαση στον πλουραλιστικό χαρακτήρα και τις επιμέρους πτυχές του κινήματος.

Paco Ignacio Taibo II "'68" (Πόλη του Μεξικού 1991, εκδ. Joaquin Moritz). Το κίνημα του '68 ως καθημερινότητα και σαν ιστορία, μέσα από τις προσωπικές αναμνήσεις ενός τότε φοιτητή - και σήμερα γνωστού (και στη χώρα μας) συγγραφέα αστυνομικής λογοτεχνίας.

Gilberto Guevara Niebla "La democracia en la calle. Cronica del movimiento estudiantil mexicano" (Πόλη του Μεξικού 1988, εκδ. Siglo Veintiuno). Συνοπτική ιστορία του μεξικανικού φοιτητικού κινήματος (1929-1967), γραμμένη από έναν τωρινό πανεπιστημιακό που το 1968 ήταν ηγετικό στέλεχος της Εθνικής Απεργιακής Επιτροπής.

Γκουίντο Βιάλε κ.ά. "'68. Η παγκόσμια έκρηξη" (Αθήνα 1985, εκδ. Κομμούνα). Συλλογή κειμένων για τη διεθνή έκρηξη των νεανικών κινημάτων στη δεκαετίας του '60, με έμφαση στις λιγότερο γνωστές περιπτώσεις. Στο εισαγωγικό κείμενο του Βιάλε περιέχεται και τρισέλιδη αναφορά στη φοιτητική εξέγερση του Μεξικού, με αρκετά όμως λάθη όσον αφορά τις ημερομηνίες.

Οριάνα Φαλάτσι "Βιετνάμ" (Αθήνα 1973, εκδ. Βίπερ). Το χρονικό των αποστολών της ιταλίδας δημοσιογράφου στο "βρώμικο πόλεμο" της Ινδοκίνας έχει ως επίλογο τη δραματική εμπειρία της από τη σφαγή της Πλατείας των Τριών Πολιτισμών, στο Μεξικό (σ.355-68).

"Το Μεξικό είναι κοντά μας" (Αθήνα 1996, εκδόσεις Α/Συνέχεια). Παρουσίαση των κοινωνικών κινημάτων του Μεξικού, με έμφαση στα τελευταία χρόνια. Περιορισμένη αναφορά στο 1968, αρκετά όμως στοιχεία για το καθεστώς του PRI και το κοινωνικό-πολιτικό υπόβαθρο της φοιτητικής εξέγερσης.



ΔΕΙΤΕ

Mexico: the frozen revolution του Ραϊμούντο Γκλέϊζερ
(1970). Ντοκιμαντέρ για την προδοσία της μεξικανικής επανάστασης από το καθεστώς του PRI, μέσα από το πρίσμα της φοιτητικής εξέγερσης του '68 και της αιματηρής καταστολής της.

Το βάθος του ουρανού είναι κόκκινο (Le fond de l' air est rouge) του Κρις Μαρκέρ (1978). Πολύωρο πανόραμα των κοινωνικών αγώνων και των πολιτικών διλημμάτων της δεκαετίας του '60, με ένα μοντάζ - πρότυπο κινηματογραφικής διαλεκτικής. Ειδική αναφορά στη σφαγή του Τλατελόλκο και την Ολυμπιάδα του '68.


(Ελευθεροτυπία, 3/5/1998)

 

www.iospress.gr                                  ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ  -   ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ