Η ΣΦΑΓΗ ΣΤΟ ΜΕΞΙΚΟ


Το ξεχασμένο '68 

1.   2.   3. 


Το σπάσιμο της βιτρίνας


Η ανεμπόδιστη διεξαγωγή της Ολυμπιάδας υπήρξε, χωρίς αμφιβολία, η βασική δικαιολογία που η κυβέρνηση Ντίας Ορτάς επικαλέστηκε για να δικαιολογήσει την αιματηρή καταστολή του φοιτητικού κινήματος. Η επίκληση αυτή δεν περιορίστηκε στα παρανοϊκά ανακοινωθέντα περί "κύκλων της CIA που συνεργάζονται με τους κομμουνιστές για να υπονομεύσουν τα εθνικά επιτεύγματα". Πήρε συγκεκριμμένη μορφή με τη δίωξη των 113 "πρωταιτίων" του κινήματος, την παραμονή ακριβώς των εγκαινίων της Ολυμπιάδας. "Σύμφωνα με τις αρχές", διαβάζουμε στο σχετικό ρεπορτάζ της Monde (12/10/68), "είχε καταστρωθεί σχέδιο για την απαγωγή ενός αθλητή πρώτης κατηγορίας προκειμένου να τραβηχθεί η προσοχή της παγκόσμιας κοινής γνώμης".
Διαβάζοντας τα ρεπορτάζ των ημερών, διαπιστώνει κανείς πως αυτή η κινδυνολογία είχε παρθεί τοις μετρητοίς ακόμη κι από σοβαρά ΜΜΕ διεθνούς εμβέλειας. Δέκα πχ μέρες πριν από το ολοκαύτωμα του φοιτητικού κινήματος, η παρσισινή Monde επικαλείται "καλά πληροφορημένες πηγές" για να υποστηρίξει πως "ορισμένοι ηγέτες των φοιτητών μελετούν ενέργειες σαμποτάζ κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων" (22-23/9/68). Στο ίδιο μήκος κύματος, οι λονδρέζικοι Times θα τονίσουν κι αυτοί τους "φόβους της μεξικανικής κυβέρνησης" για δυναμικές ενέργειες των φοιτητών, καθώς "η δίμηνη απεργία των πανεπιστημίων έχει πια εξελιχθεί σε ένα βίαιο κίνημα κατά του κατεστημένου" (26/9/68). Το θεώρημα αναπαράγεται ακόμα και σε εκθέσεις ξένων μυστικών υπηρεσιών. Χαρακτηριστικές είναι οι απόρρητες αναφορές του FBI (22/9/68) που έφερε στη δημοσιότητα το περιοδικό Proceso (29/9/96) και οι οποίες ισχυρίζονται ότι "ο Κομμουνιστικός Σύνδεσμος Σπάρτακος κι άλλες ομάδες της τροτσκιστικής 4ης Διεθνούς σχημάτισαν μίαν ενιαία ομάδα κρούσης με την ονομασία `Τάγμα Ολύμπια' και στόχο την πραγματοποίηση σαμποτάζ κατά τη διάρκεια της Ολυμπιάδας". Πρόκειται σαφώς για παραπληροφόρηση των βορειοαμερικάνικων λαγωνικών από τους ντόπιους πληροφοριοδότες τους. Στην πραγματικότητα, `Τάγμα Ολύμπια' ήταν η ονομασία της επίλεκτης μονάδας του στρατού που ανέλαβε την καταστολή των φοιτητών!
Αντιμέτωπη με όλη αυτή τη σεναριολογία, η ηγεσία των φοιτητών προσπάθησε να διαχωρίσει τη θέση της νεανικής εξέγερσης από την επερχόμενη φιέστα. "Επαναλαμβάνουμε ότι το κίνημά μας είναι ανεξάρτητο από το γιορτασμό της 19ης Ολυμπιάδας κι ότι δεν έχουμε καμιά απολύτως πρόθεση να παρεμποδίσουμε την πραγματοποίησή της στο παραμικρό", διαβάζουμε σε ανακοίνωση του Εθνικού Απεργιακού Συμβουλίου με ημερομηνία 12/9/68 (Ε.Poniatowska "La noche de Tlatelolco", σ.60). Η ίδια θέση θα επαναληφθεί απανωτά καθώς πλησιάζει η έναρξη των Αγώνων, μαζί με τη διαβεβαίωση πως οι κινητοποιήσεις θα συνεχιστούν σα να μη συμβαίνει τίποτα. Η απήχηση αυτών των διακηρύξεων ήταν, ωστόσο, συζητήσιμη. Παρά τις επίσημες υποσχέσεις περί μη ανάμιξης, το ίδιο το μέγεθος του γεγονότος υποχρέωνε άλλωστε τους φοιτητές να πάρουν θέση απέναντί του - και, φως-φανάρι, δεν έτρεφαν για το όλο σόου τα πιο τρυφερά συναισθήματα... Δεν είναι μόνο οι συνήθεις ανεξέλεγκτοι πιτσιρικάδες που στις διαδηλώσεις ρίχνουν το σύνθημα "δε θέλουμε Ολυμπιάδα, θέλουμε επανάσταση". Στις συνεντεύξεις τους προς τους ξένους ανταποκριτές, οι εκπρόσωποι του Εθνικού Απεργιακού Συμβουλίου "ξεκαθάρισαν πλήρως ότι δε βλέπουν καθόλου με συμπάθεια την Ολυμπιάδα. Διαφωνούν με το ξόδεμα τόσων χρημάτων για τους αγώνες και δήλωσαν ότι αυτοί που θα οφεληθούν είναι όχι ο απλός λαός αλλά `οι ιδιοκτήτες των ξενοδοχείων, των εστιατορίων και των εταιρειών μεταφορών'" (New York Times 27/9/68). "Είμασταν αντίθετοι με την Ολυμπιάδα, όχι σαν αθλητικό αλλά σαν οικονομικό φαινόμενο", θυμάται ο Γκουστάβο Γκαρίγιο, μέλος του Συμβουλίου. "Είμαστε μια χώρα αρκετά φτωχή και η Ολυμπιάδα σήμαινε μια ανεπανόρθωτη οικλονομική αιμοραγία, όσο κι αν λεγόταν το αντίθετο. Σκορπίστηκαν χρήματα για επιδεικτικούς σκοπούς, που δεν είχαν καμιά σχέση με την πραγματικότητά μας" (Poniatowska, όπ.παρ, σ.261). Για την απήχηση αυτών των απόψεων, αποκαλυπτικό είναι ένα δημοσίευμα των λονδρέζικων Times, που κατά τα άλλα επιδίδεται στη διαφήμιση των Αγώνων: "Τα σημερινά νειάτα του Μεξικού, ωστόσο, αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό και επικριτικά τις βαριές κρατικές δαπάνες για τις εγκαταστάσεις. Ακόμα κι ο μέσος άνθρωπος του δρόμου, που αρχικά ήταν τουλάχιστον απαθής, μεταπείστηκε εν μέρει όταν οι φοιτητές κατήγγειλαν την κυβέρνηση ότι δαπανά για `άχρηστες' ολυμπιακές εγκαταστάσεις όταν υπάρχει τόση πείνα και αθλιότητα στη χώρα" (22/10/68).
Περισσότερο από τις απόψεις των φοιτητών, αυτό που καθόρισε την έκβαση της αναμέτρησής τους με την εξουσία ήταν βέβαια η απόπειρά τους για πολιτική αξιοποίηση των Αγώνων. "Οι φοιτητές άδραξαν τη δυνατότητα να αναστατώσουν την επερχόμενη Ολυμπιάδα, σαν μια ιστορική ευκαιρία για να φέρουν τους επίσημους σε δύσκολη θέση", εκτιμά το Time ενώ κορυφώνεται η σύγκρουση (4/10/68). Το επιβεβαιώνει, με τον τρόπο του, ο φοιτητής τότε του Πολυτεχνείου Βιτσέντε Σαλδάνια Φλόρες: "Υπήρχαν σαφώς εκείνοι που έλεγαν πως θα έπρεπε να εκμεταλλευθούμε την Ολυμπιάδα, το πλήθος του κοινού, για να εκθέσουμε τα προβλήμματά μας και σαφώς είχαμε συνείδηση ότι αποτελούσαμε τη φάλτσα νότα, την κηλίδα που χαλά την εικόνα. Οπως ακριβώς συμβαίνει όταν ο πρόεδρος επισκέπτεται ένα χωριό κι ανάμεσα στα πλακάτ με τα `Καλώς Ηλθατε' και τα `Ευχαριστούμε' εμφανίζεται ένα που λέει `Δεν έχουμε νερό, δεν έχουμε φως'. Είμασταν η παραφωνία μέσα στο χορό των εγκωμίων"...



Εθνική προδοσία στα 200 μέτρα


Χωρίς αμφιβολία πρόκειται για την πιο γνωστή εικόνα από την Ολυμπιάδα του Μεξικού: στο βάθρο των νικητών, δυο μαύροι δρομείς με υψωμένες γροθιές -σύμβολο της Black Power- και χαμηλωμένο βλέμμα, αρνούμενοι να σταθούν σε στάση προσοχής τη στιγμή που ανακρούεται ο εθνικός ύμνος της χώρας "τους". Ο Τόμι Σμιθ μόλις είχε κερδίσει το χρυσό μετάλιο στα 200 μ., σπάζοντας το μέχρι τότε παγκόσμιο ρεκόρ (19.8''). Ο Τζον Κάρλος είχε πάρει το χάλκινο. Στη συνέντευξη τύπου που δόθηκε λίγο μετά, θα εξηγήσουν με απόλυτη σαφήνεια τους λόγους της ενέργειάς τους. "Είμαστε μαύροι και περήφανοι γι' αυτό", δηλώνει ο Σμιθ. "Αν νικήσω, η Λευκή Αμερική θα πεί `νίκησε ένας αμερικανός', όχι `ένας μαύρος αμερικανός'. Αν όμως κάνω κάτι κακό, τότε θα είμαι απλά `ένας Νέγρος'". "Οι περισσότεροι λευκοί όπως εσείς", προσθέτει ο Κάρλος, κοιτάζοντας τους δημοσιογράφους, "νομίζετε πως είμαστε ζώα, κάτι σαν άλογα κούρσας".
Τριάντα χρόνια μετά από εκείνη την 16η Οκτωβρίου, η σκηνή με τους "ολυμπιονίκες Μαύρους Πάνθηρες" έχει πια σχεδόν καθαγιαστεί, όπως και τόσα άλλα στιγμιότυπα της δεκαετίας του '60. Ξεχνιέται έτσι πως, στην πραγματικότητα, η κίνηση των δυο μαύρων δρομέων δεν υπήρξε μια ανώδυνη χειρονομία αλλά μια πολιτική επιλογή που κάθε άλλο παρά με συμπάθεια αντιμετωπίστηκε από τα ΜΜΕ της πατρίδας τους. "Ανατολικογερμανοί, Ρώσοι, ακόμα και Κουβανοί, όλοι στέκονται προσοχή όταν παίζεται ο αμερικανικός ή κάποιος άλλος εθνικός ύμνος", εξανίσταται λχ το Time (25/10/68), για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι με την κίνηση των Κάρλος και Σμιθ "το ολυμπιακό σύνθημα `γρηγορότερα, ψηλότερα, δυνατότερα' μετατράπηκε σε `αλγεινότερα, αποκρουστικότερα, ασχημότερα'". Το ίδιο θιγμένοι στο εθνικό τους φιλότιμο φαίνεται πως ένοιωσαν και οι περισσότεροι αμερικανοί θεατές της σκηνής, που αποδοκίμασαν με γιουχαίσματα τους δυο αθλητές. Η τελική κουβέντα όμως ανήκε στον πρόεδρο της ΔΟΕ, Εϊβερι Μπράντεϊτζ -"η στάση του οποίου απέναντι στο ρατσισμό", μας θυμίζει η Monde (19/10/68), "είχε δεχτεί σφοδρές κριτικές ήδη από την Ολυμπιάδα του Βερολίνου το 1936". Ύστερα από απαίτησή του, η Αμερικανική Ολυμπιακή Επιτροπή απέβαλλε μετά βδελυγμίας από τους κόλπους της τους δυο "αρνησιπάτριδες", που διατάχθηκαν να εγκαταλείψουν το Μεξικό εντός 48 ωρών.



Το Χρονικό των 136 ημερών


22.7.68: Συμπλοκές μεταξύ αριστερών φοιτητών και φασιστών. Αγριος ξυλοδαρμός των αντιφασιστών από τα ΜΑΤ.

26.7.68: Συγκέντρωση 50.000 νέων στο Πολυτεχνείο εναντίον της αστυνομικής βίας. Πορεία 5.000 προς το κέντρο της πόλης, επίθεση των ΜΑΤ και πολύωρες οδομαχίες. 7 νεκροί και πάνω από 500 τραυματίες. 

27-29.7.68: Οι συγκρούσεις στο κέντρο της πόλης συνεχίζονται. Πρώτες καταλήψεις σχολών από τους φοιτητές. Ο Υπουργός Παιδείας αποφασίζει κλείσιμο όλων των ΑΕΙ επ' αόριστον.

30.7.68: Επέμβαση του στρατού για την καταστολή των ταραχών. Εισβολή αλεξιπτωτιστών με εφ' όπλου λόγχη και λυκόσκυλα στα κατειλημμένα πανεπιστημιακά κτίρια τα ξημερώματα. Ανατίναξη με μπαζούκα της πύλης του παραδοασιακού κτιρίου που στεγάζει την Προπαρασκευαστική Σχολή του Σαν Ιντελφόνσο. Τουλάχιστον 1 νεκρός. Οι συλληφθέντες ξεπερνάν τους 1.000.

31.7.68: Συγκέντρωση 30.000 φοιτητών στην Πανεπιστημιούπολη, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την παραβίαση του Ασύλου και της πανεπιστημιακής αυτονομίας. Συγκρούσεις φοιτητών-αστυνομίας στη Βιλαερμόσα, πρωτεύουσα της πολιτείας Ταμπάσκο, με 2 νεκρούς.

1.8.68: Διαδήλωση 100.000 φοιτητών στην πρωτεύουσα, από την Πανεπιστημιούπολη μέχρι τις παρυφές του ιστορικού κέντρου της πόλης, χωρίς επεισόδια. Εντονες εκδηλώσεις συμπαράστασης από τον πληθυσμό.

5.8.58: Δεύτερη μεγάλη ειρηνική πορεία 150.000 ατόμων, οργανωμένη από τους φοιτητές του Πολυτεχνείου. Διαμόρφωση των 6 φοιτητικών αιτημάτων για εκδημοκρατισμό της πολιτικής ζωής.

8.8.68: Συγκρότηση του Εθνικού Απεργιακού Συμβουλίου (CNH) των φοιτητών, με συμμετοχή 3 αντιπροσώπων από κάθε σχολή. 

13.8.68: "Ανακατάληψη" της κεντρικής Πλατείας Συντάγματος (Zocalo) από 200.000 διαδηλωτές, με επικεφαλής τους καθηγητές του πανεπιστημίου. Συνθήματα υπέρ της απελευθέρωσης των παλαίμαχων συνδικαλιστών σιδηροδρομικών, που βρίσκονται στη φυλακή από το 1958.

15.8.68: Το Πανεπιστημιακό Συμβούλιο με απόφασή του υποστηρίζει τα αιτήματα των φοιτητών.

22.8.68: Ο Υπουργός Εσωτερικών & Δημόσιας Τάξης Λουίς Ετσεβερία προτείνει διάλογο στους φοιτητές. Το CNH απαιτεί ο διάλογος να είναι δημόσιος.

24.8.68: Το (ελεγχόμενο από το καθεστώς) Συνδικάτο Ηλεκτρισμού καλεί τους φοιτητές "να αποβάλλουν από τις γραμμές τους τους πράκτορες της CIA που θέλουν να εμφανίσουν το Μεξικό σαν κομμουνιστοκρατούμενο" (!)

27.8.68: Τεράστια διαδήλωση 300.000 ατόμων στο Zocalo. Ύψωση μιας κοκκινόμαυρης παντιέρας στον ιστό του προεδρικού μεγάρου. Αργά τη νύχτα, ο στρατός εκκενώνει την πλατεία από τους εναπομείναντες διαδηλωτές.

28.8.68: Επίσημη τελετουργική έπαρση της εθνικής σημαίας στο Zocalo από τις αρχές. Οι συναθροισμένοι με τη βία δημόσιοι υπάλληλοι εκφράζουν ανοιχτά τη δυσφορία τους, μετατρέποντας την επίσημη τελετή σε αντικυβερνητική διαδήλωση. Διάλυσή της από τα ΜΑΤ.

1.9.68: Στο καθιερωμένο ετήσιο "μήνυμά του προς το έθνος", ο πρόεδρος Ντίας Ορτάς απορρόπτει τα βασικά αιτήματα του κινήματος κι απειλεί τους φοιτητές με νέα επέμβαση του στρατού.

αρχές.9.68: Οι γενικές συνελεύσεις των φοιτητών απορρίπτουν την πρόταση της πρυτανείας και της μετριοπαθούς πτέρυγας του κινήματος για επιστροφή στα μαθήματα. Κλιμάκωση της καταστολής, με σποραδικές συλλήωεις περίπου 100 φοιτητών κάθε μέρα.

13.9.68: Μεγάλη "σιωπηρή πορεία" εκατοντάδων χιλιάδων πολιτών στο κέντρο της πόλης, σε ένδειξη συμπαράστασης προς τους φοιτητές.

16.9.68: Νέος γύρος συνελεύσεων και συνέxιση της απεργίας σε όλες τις σχολές.

18.9.68: Εισβολή 10.000 στρατιωτών στην Πανεπιστημιούπολη. 629 συλλήψεις (φοιτητών και μη) αλλά διαφυγή των μελών του CNH, που λειτουργεί στο εξής σε συνθήκες ημιπαρανομίας.

24.9.68: Ο στρατός καταλαμβάνει τις πολυτεχνικές σχολές του Casco de Santo Tomas, στο κέντρο της πόλης, μετά από αιματοχυσία. Για πρώτη φορά, φοιτητές χρησιμοποιούν όπλα κατά των δυνάμεων της τάξης. 17 νεκροί και δεκάδες τραυματίες.

30.9.68: Αποχώρηση του στρατού από την Πανεπιστημιούπολη, που παραδίδεται στις πρυτανικές αρχές. Περίπου 2.000 νέοι παραμένουν κρατούμενοι για τη συμμετοχή τους στο κίνημα. Πορεία δεκάδων χιλιάδων "μανάδων των φοιτητών" από τα εργατικά βόρεια προάστεια στο κέντρο της πρωτεύουσας.

1.10.68: Το CNH καλεί σε συνέχιση της απεργίας και εξαγγέλει διαδήλωση για την επομένη στην πλατεία του Τλατελόλκο.

2.10.68: Σφαγή των διαδηλωτών από το στρατό. Περίπου 400 νεκροί και σύλληψη των περισσότερων μελών του CNH.

9.10.68: Συνέντευξη τύπου των μελών του CNH από την παρανομία. Εξαγγελία "εκεχειρίας" κατά τη διάρκεια της Ολυμπιάδας.

4.12.68: Τερματισμός της απεργίας. Ηττα του κινήματος.


(Ελευθεροτυπία, 3/5/1998)

 

www.iospress.gr                                  ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ  -   ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ