ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΑΝ. ΣΟΥΔΑΝ


Με τους αντάρτες του γαλάζιου Νείλου 

1.   2.   3. 

Η στρατηγική του αντάρτικου

Η μάχη για την απελευθέρωση της Μένζα δόθηκε στις 12 Ιανουαρίου 1997 και κράτησε μόλις μιάμιση ώρα. Παρά την αριθμητική υπεροχή τους, τα κυβερνητικά στρατεύματα εγκατέλειψαν σχετικά εύκολα την περιοχή, αφήνοντας πίσω τους 68 νεκρούς. Ο αιφνιδιασμός των ανταρτών είχε αποδώσει. Μια αντεπίθεση των δυνάμεων του NIF από το Ανταμαζίν, στις 17-19 Μαρτίου, έμελλε κι αυτή να καταλήξει σε αποτυχία. "Από τότε", μας λέει ολοκληρώνοντας την αφήγησή του ο Οσμάν Αλί, διοικητής των ανταρτών στον τομέα της Αζάζα, "η πρωτοβουλία είναι δική μας. Στήνουμε ενέδρες πίσω από τις γραμμές του εχθρού, πραγματοποιούμε μικροεπιθέσεις σε φυλάκια κι αστυνομικούς σταθμούς, κάνουμε ό,τι μπορούμε να τους υποσκάψουμε το ηθικό. Στις 4 Νοεμβρίου χτυπήσαμε ένα γραφείο της Στρατιωτικής Υπηρεσίας Πληροφοριών στο Ουάχεντ-αλ-Χαμσίν, σκοτώσαμε 6 ασφαλίτες και πιάσμε 4 αιχμαλώτους, μαζί με αρκετό έντυπο υλικό και στρατιωτικούς χάρτες της περιοχής". Η καλύτερη εποχή για ανταρτοπόλεμο, μας βεβαιώνουν, είναι η περίοδος των βροχών, όταν τα πάντα μετατρέπονται σε πηχτή λάσπη και η τεχνική υπεροπλία του αντιπάλου ακυρώνεται στην πράξη.
Βρισκόμαστε στο στρατόπεδο της Moύκλα, σε μικρή απόσταση από την τωρινή γραμμή του μετώπου. Οι παλιοί αντάρτες μαζεύονται γύρω μας: άνθρωποι απ' όλες τις περιοχές του Σουδάν, κάθε θρησκείας και γλώσσας. Ο Οσμάν είναι Νούμπα από την κεντρική οροσειρά της χώρας, ο Αμπού Αρίς -διοικητής του στρατοπέδου- Ντίνκα από το Νότο · υπάρχουν επίσης Νούερ του Λευκού Νείλου κι Αραβες από το Χαρτούμ ή την Γκεζίρα. Οι περισσότεροι από τους νεοσύλλεκτους, αντίθετα, είναι νεαροί Καντάλου από την περιοχή. Αντάρτισσες δεν υπάρχουν καθόλου. Ύστερα από το απαραίτητο κέρασμα με ό,τι καλύτερο υπήρχε -ένα τοπικό αφέψημα από νερό και μέλι άγριων μελισσών- ξεκινάμε για την πρώτη γραμμή: κάπου μισή ώρα πεζοπορία, ανέβασμα στην κορυφή του Τζέμπελ ελ-Νόομ ("Βουνό του Φοίνικα") κι επιτήρηση των κυβερνητικών θέσεων με τα κιάλια. Στο βάθος, πίσω από τη γραμμή του ορίζοντα, βρίσκεται το φράγμα του Ροσέιρες, που προμηθεύει το 80% της ηλεκτρικής ενέργειας του Σουδάν.
Πίσω στο αρχηγείο της SAF στο Τζέμπελ ελ-Νίμιρ, ο στρατιωτικός επικεφαλής της οργάνωσης στην Απελευθερωμένη Ζώνη, Τζόζεφ Φιλήμων Μαγκόκ, μας εξηγεί τους λόγους που καθόρισαν την επιλογή της συγκεκριμένης περιοχής για την πρώτη δυναμική εμφάνιση του κινήματος: "Η στρατηγική σημασία της Μένζα, λόγω της εγγύτητας του φράγματος και της γειτνίασης με το Ανταμαζίν και το Ροσέιρες, τις μεγαλύτερες δηλαδή πόλεις του Ανατολικού Σουδάν, είναι το ένα. Το δεύτερο είναι ότι πρόκειται για περιοχή αρκετά πλούσια και σχετικά πυκνοκατοικημένη, που μπορεί να συντηρήσει το αντάρτικο. Επιπλέον, από δω μπορούμε με διάφορους τρόπους να έρθουμε σε επαφή με ανθρώπους μέσα στο ίδιο το Χαρτούμ και τα άλλα αστικά κέντρα του Βορρά". Παρά τον αγροτικό αναγκαστικά χαρακτήρα του αντάρτικου, οι πόλεις αποτελούν το καθοριστικό στοιχείο στην επαναστατική στρατηγική της SAF. "Στρατηγική μας", διευκρινίζει ο κ. Μαγκόκ, "είναι να εξασθενίσουμε τον αντίπαλο με τον ανταρτοπόλεμο, να ρίξουμε το ηθικό του έτσι ώστε να μπορέσει ο λαός στο εσωτερικό να ανατρέψει τη δικτατορία με ένοπλη μαζική εξέγερση". Ζητάμε να μας περιγράψει τον τωρινό συσχετισμό δυνάμεων ανάμεσα στο καθεστώς και όλες τις συνιστώσες της αντιπολίτευσης. "Οι δυνάμεις της κυβέρνησης είναι προς το παρόν μεγαλύτερες", παραδέχεται. "Στρατός, Πολιτοφυλακή και Αστυνομία ξεπερνούν τις 100.000 ενόπλους. Από την αντιπολίτευση, κυριότερη δύναμη παραμένει ο SPLA με καμιά 30αριά χιλιάδες μαχητές. Οι υπόλοιπες οργανώσεις παρατάσσουν συνολικά κάπου 5.000 αντάρτες, από τους οποίους οι 3.000 ανήκουν στη SAF. Στη δικιά μας περίπτωση, πρόκειται για ραγδαία αύξηση · αρκεί ν' αναλογιστεί κανείς πως όταν ξεκινήσαμε, το 1996, η ένοπλη δύναμή μας δεν ξεπερνούσε τους εκατό αγωνιστές".
Η ραγδαία αύξηση των πολεμιστών της SAF οφείλεται, είναι εμφανές δια γυμνού οφθαλμού, σε μεγάλο βαθμό στη συμμετοχή των νέων της απελευθερωμένης ζώνης. Το κοινωνικό κύρος που προσφέρει η ένταξη στο αντάρτικο είναι ορατό στον τρόπο που οι περισσότεροι κραδαίνουν, γεμάτοι περηφάνια, τα καλάσνικοφ. Οι συνομιλητές μας επιμένουν ότι η στρατολογία τους γίνεται αποκλειστικά σε εθελοντική βάση και αφορά μόνο ενήλικα άτομα. "Δε θέλουμε με τίποτα να πιέσουμε και να χαλάσουμε τις σχέσεις μας με τον πληθυσμό", τονίζει ο κ. Μαγκόκ. "Κατά κανόνα, παίρνουμε άτομα που έχουν κλείσει τα 18. Πολλοί όμως κάτοικοι της περιοχής, καθώς δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν τροφή για όλη την οικογένειά τους, μας στέλνουν μικρά παιδιά. Τα κρατάμε και τα ταΐζουμε, δεν τους δίνουμε όμως όπλα. Τώρα που άρχισαν να λειτουργούν ξανά τα σχολεία, τα στέλνουμε πίσω". Ο ίδιος θα επιμείνει πολύ στην ανθρωπιστική μεταχείριση των αιχμαλώτων και των κατασκόπων του εχθρού από το αντάρτικο: "Τους κρατάμε επ' αόριστον και ασχολούμαστε μαζί τους πολιτικά. Τους εξηγούμε το πρόγραμμά μας και τους σκοπούς του αγώνα, τους λόγους για τους οποίους θα έπρεπε να είναι μαζί μας κι όχι με τον εχθρό. Κατά κανόνα είναι φτωχοί άνθρωποι, κόσμος από τη γύρω περιοχή. Δεν τους σκοτώνουμε, ούτε τους βασανίζουμε. Οι περισσότεροι από μας έχουμε γνωρίσει στο πετσί μας τις διώξεις και τη φυλακή. Δε θέλουμε λοιπόν να αναπαράγουμε σε άλλους αυτό που οι ίδιοι έχουμε υποστεί..."



Στην Απελευθερωμένη Ζώνη της Μένζα 

"Η Μένζα είναι το υπόδειγμά μας, η περιοχή που προσπαθούμε να βάλουμε τις βάσεις για την πολιτική και κοινωνική οργάνωση του Νέου Σουδάν", μας είχαν πει οι άνθρωποι της SAF στην Αθήνα, όταν καταρτίζαμε τα σχέδια για την επίσκεψή μας στις ζώνες του αντάρτικου. Πολύ λογικά, αυτός ο παράγοντας έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην τελική επιλογή του προορισμού μας: τι υπάρχει πίσω από την επιφανειακή εικόνα μιας ανθρωποσφαγής δίχως νόημα που αναπαράγουν οι φευγαλέες εικόνες της τηλεόρασης για τους πολέμους της Μαύρης Ηπείρου;
Ορισμένα από τα επιτεύγματα της SAF, ένα χρόνο μετά την απελευθέρωση της Μένζα, είναι απολύτως ορατά δια γυμνού οφθαλμού. Το πρώτο αφορά τη μετατροπή του παλιού αστυνομικού τμήματος και των φυλακών της ομώνυμης κωμόπολης σε ιατρικό κέντρο και αποθήκη φαρμάκων. Το έργο διεκπεραίωσε το ανθρωπιστικό σκέλος του αντάρτικου, η "Αμαλ" ("Ελπίδα"), σε συνεργασία με μια γνωστή διεθνή μη-κυβερνητική οργάνωση. Σε συμφωνία με τη γενικότερη φιλοσοφία της "Αμαλ" και της SAF, η βοήθεια της τελευταίας αποσκοπεί στη δημιουργία μιας στοιχειώδους υποδομής που θα επιτρέψει στον πληθυσμό να βελτιώσει τις συνθήκες παραγωγής και διαβίωσής του, χωρίς να εξαρτάται επ' αόριστον από την αγαθοεργία της Δύσης: εκπαίδευση των 6 νοσοκόμων και των 2 μαιών της περιοχής, δημιουργία ενός μικρού δικτύου από κλινικές στα γύρω χωριά, παροχή του αναγκαίου φαρμακευτικού υλικού... Η ίδια αντίληψη διέπει και το δεύτερο σκέλος του προγράμματος, το άνοιγμα πηγαδιών για την αντιμετώπιση του χρόνιου προβλήματος ξηρασίας. Το σκάψιμο γίνεται με απλά εργαλεία και από ντόπιους εργάτες, υπό την καθοδήγηση ενός τεχνικού εμπειρογνώμονα. Μετά το τέλος του προγράμματος, τα εργαλεία θα μείνουν στην περιοχή για να χρησιμοποιηθούν από τους ίδιους τους κατοίκους, όποτε ξαναχρειαστεί.
Η λειτουργία ενός εκπαιδευτικού δικτύου είναι το δεύτερο καμάρι της επαναστατικής διοίκησης. Σχολεία λειτουργούσαν στη Μένζα και τα τελευταία χρόνια του NIF, το περιεχόμενο της διδασκαλίας περιοριζόταν όμως στα θρησκευτικά. Τώρα το πρόγραμμα ξεκινά με τη διδασκαλία των μαθηματικών ("είναι το μάθημα στο οποίο δίνουμε τη μεγαλύτερη σημασία", θα μας πεί ο υπεύθυνος για τη λειτουργία των σχολείων, Γκεφάρι) κι ακολουθούν η Ιστορία, τα φυσιογνωστικά μαθήματα, η γεωγραφία και η αραβική γλώσσα. Αντίθετα με πριν, η παροχή της εκπαίδευσης τώρα είναι δωρεάν. Επιπλέον έχουν οργανωθεί συσίτια για τους μαθητές, ως κίνητρο για τις οικογένειές τους, έτσι ώστε να μην κρατούν τα παιδιά τους στο σπίτι. "Καθώς δεν υπάρχουν εδώ ούτε δημοτολόγια ούτε τίποτα", μας εξηγεί ο διευθυντής του σχολείου στο Τζέμπελ ελ-Νούμ, "οι γονείς μας στέλνουν συνήθως τα παιδιά μόλις αυτά χάσουν τα πρώτα τους δόντια". Ζητάμε να δούμε τους πίνακες με τους αριθμούς των μαθητών ανά τάξη: συνολικά έχουν γραφτεί για φοίτηση 420 παιδιά. Παρατηρούμε ότι ο αριθμός των κοριτσιών είναι πολύ μικρότερος από αυτόν των αγοριών, όχι μόνο στις μεγαλύτερες τάξεις (όπως θα δικαιολογούσε η ήδη υφιστάμενη διαφορά μορφωτικού επιπέδου) αλλά και σ' αυτήν ακόμα την πρώτη: 169 αγόρια έναντι 71 μόλις κοριτσιών. "Οι γονείς είναι απρόθυμοι να μας στείλουν τις κόρες τους, για δυο λόγους", ερμηνεύει το φαινόμενο ο διευθυντής. "Ο πρώτος είναι πως τα κορίτσια θα παντρευτούν αρκετά νωρίς, οπότε οι γονείς θεωρούν τη μόρφωσή τους χάσιμο χρόνου. Για τα αγόρια αντίθετα, πάντα υπάρχει μια ελπίδα ότι μπορεί να τα καταφέρουν και να συνεχίσουν τις σπουδές τους στην πόλη, να βρούν αργότερα μια καλύτερη δουλειά. Ο δεύτερος λόγος είναι πως οι μανάδες κρατάνε τα κορίτσια κοντά τους όσο γίνεται περισσότερο, για να τις βοηθάνε στις δουλειές". Εκφράζει όμως την εκτίμηση ότι "η κατάσταση αυτή αρχίζει σιγά-σιγά να αλλάζει".
Λιγότερο διαυγή είναι τα πράγματα όσον αφορά την εισαγωγή ενός δημοκρατικού συστήματος αυτοδιοίκησης στα χωριά της απελευθερωμένης ζώνης. Στη θεωρία, το μοντέλο της SAF προβλέπει διαχωρισμό των εξουσιών αλά δυτικά, δημοκρατική εκλογή των κοινοτικών αρχόντων (σεϊχ) και άσκηση της εκτελεστικής εξουσίας από ένα 25μελές Συμβούλιο στο οποίο μετέχουν οι κοινοτάρχες των 22 χωριών της περιοχής, ο παραδοσιακός έπαρχος (Omda), ο Πολιτικός Διοικητής της περιοχής κι ένας υπεύθυνος ασφαλείας της οργάνωσης. Παράλληλα, σε κάθε χωριό λειτουργεί μια 4μελής επιτροπή της SAF, στην οποία μετέχει ο σεϊχ και -υποχρεωτικά- μια γυναίκα. Αποφασιστική σημασία αποδίδεται, τέλος, στη συνέλευση των κατοίκων (Tζεμάα) κάθε χωριού. Είχαμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε τρείς τέτοιες συνελεύσεις, στα χωριά Σιφάουα, Τζέμπελ ελ-Νούμ και Μεντσέλεν. Στις ερωτήσεις μας για τον τρόπο επίλυσης των καθημερινών τους προβλημάτων, οι κάτοικοι μας απάντησαν επανειλημμένα ότι συνήθως αυτά επιλύονται από τους κοινοτάρχες και μονάχα σε σοβαρές περιπτώσεις καταφεύγουν στις πολιτικές αρχές της περιοχής. 
Το βάρος της παράδοσης είναι ούτως ή άλλως αρκετά καθοριστικό στη ζωή της απελευθερωμένης ζώνης και δίχως άλλο ενισχύεται από την επιλογή της SAF να σεβαστεί τις ιδιαιτερότητες των τοπικών κοινοτήτων (επιλογή στην οποία φαίνεται να οφείλει μεγάλο μέρος από τη δημοτικότητά της, ύστερα μάλιστα από την εμπειρία της απόπειρας του NIF για ολοκληρωτικό μετασχηματισμό της τοπικής κοινωνίας με βάση το Κοράνι). Είχαμε σηκωθεί να φύγουμε από το Τζέμπελ ελ-Νούμ, όταν οι ηλικιωμένες γυναίκες του χωριού απαίτησαν να κλείσει η συνάντηση με τον κατάλληλο για τέτοιες περιστάσεις παραδοσιακό χορό. Τον χόρεψαν οι ίδιες, κραδαίνοντας τα ραβδιά τους. Κρατώντας το καλάσνικοφ στο ένα χέρι και το τετράδιο των σημειώσεων στο άλλο, ο Πολιτικός Διοικητής της περιοχής, Μουμπάρακ Μουχτάρ, στεκόταν δίπλα μας. Με μεταπτυχιακές σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, διευρευνούσε την όλη τελετή με ένα βλέμμα εξίσου αμήχανο με το δικό μας.



Ο εγγυητής της συνέχειας;

Εξηνταέξι χρονών σήμερα, ο Μουσά Αμντεραχμάν αποτελεί ζωντανό δείγμα μιας κάποιας νεοαποικιακής συνέχειας με το παρελθόν. Ανέλαβε έπαρχος (Omda) της περιοχής των Καντάλου το 1956, με την ανεξαρτησία (σύμφωνα με τη δική του αφήγηση), ή λίγο νωρίτερα (κατά μίαν άλλη εκδοχή). Το σίγουρο είναι ότι από τότε μέχρι σήμερα, ποτέ δεν έπαψε να είναι μέσα στα πράγματα. Οταν το 1969 το αξίωμα του Omda καταργήθηκε, διατήρησε την εξουσία του σαν μέλος της τοπικής Βουλής του Γαλάζιου Νείλου. Το 1989 το NIF επανέφερε σε λειτουργία το θεσμό και ήταν πάλι αυτός που ανέλαβε το πόστο. Η SAF τον διατήρησε στη θέση του, με την ιδιότητα του (συμ)προέδρου του 25μελούς Εκτελεστικού Συμβουλίου της απελευθερωμένης ζώνης. Ο ίδιος ισχυρίζεται πως ήταν αντίθετος στην ισλαμική δικτατορία, μας διαβεβαίωσε μάλιστα πως είχε ιδρύσει δική του αντιστασιακή οργάνωση στο Ανταμαζίν. Δε χάνει ευκαιρία να διακηρύξει την πίστη του στα δημοκρατικά ιδεώδη της SAF για λαϊκή κυριαρχία και διαχωρισμό των εξουσιών, όμως η πατερναλιστική παρουσία του είναι κάτι παραπάνω από ορατή στην περιοχή. Το ίδιο και κάποιες τριβές με τα στελέχη της οργάνωσης, σπουδασμένα και πολύ νεότερα σε ηλικία, που προσπαθούν να συγκροτήσουν συλλογικές μορφές και εναλλακτικούς πόλους εξουσίας στα χωριά. "Αντιμετωπίζει τον κόσμο σαν ανήλικα παιδιά που χρειάζονται διαρκώς έναν πατέρα", σχολιάζει κάποιος συνομιλητής μας. "Είναι τέτοια η νοοτροπία του κόσμου εδώ, που οι περισσότεροι είναι αδύνατο ακόμα και να φανταστούν πως θα ήταν δυνατό να γίνει το αντίθετο απ' αυτό που λέει ο Omda", μας εξηγεί ένας άλλος. "Μεγάλωσαν όλοι, βλέπεις, κάτω από τη σκέπη του". Η εισαγωγή των αρχών της σύγχρονης αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας σε ένα τέτοιο πολιτικό περιβάλλον δεν είναι, φυσικά, το ευκολότερο πράγμα του κόσμου -και ο άμεσα ενδιαφερόμενος το γνωρίζει πολύ καλά. Κατά την περιοδεία μας στα χωριά, όποτε η συζήτηση με τον πληθυσμό θερμαινόταν κι ανέβαιναν οι τόνοι μεταξύ των συναθροισμένων χωρικών, οι παρεμβάσεις του έπαρχου γίνονταν στην τοπική διάλεκτο του λαού "του", που τα περισσότερα στελέχη της SAF αγνοούν.


(Ελευθεροτυπία, 5/4/1998)

 

www.iospress.gr                                   ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ  -   ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ