Ο ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΣΕΞ


4 1/2 βδομάδες

1.  /  2.

 

Το γνωστό νεοελληνικό άσμα που συνοψίζει τη μαγεία των διακοπών σε "λίγο κρασί, λιγηθαλασσά και τ' αγοριμού" ασφαλώς δεν αναφέρεται σε αγόρι κάτω των δέκα ετών. Ομως το παγκόσμιο εμπόριο του σεξ μέσω τουριστικών προγραμμάτων δεν έχει όριο ούτε στην ηλικία ούτε στον βαθμό εκμετάλλευσης του προσφερόμενου προϊόντος. 


Τα Ες-Ες-Ες-Ες του καλοκαιριού

Αν και οι πάντες γνωρίζουν ότι ο τουρισμός συνοψίζεται σε τέσσερις απλές λεξούλες ("ήλιος, άμμος, θάλασσα και σεξ", τα περίφημα τέσσερα S στην αγγλική γλώσσα), κανείς δεν μοιάζει πρόθυμος να διερωτηθεί για τις πραγματικές συνέπειες της τόσο κοινότοπης πλέον φράσης. Από την αθώα (;) φαντασίωση της ερωτικής φυγής από την καθημερινότητα έως τις πιο απάνθρωπες εκδοχές της σεξουαλικής εκμετάλλευσης γυναικών και παιδιών στις χώρες του Τρίτου Κόσμου, ο ερωτισμός ως κίνητρο μετακίνησης δεν λείπει από τις πανίσχυρες αναπαραστάσεις του σύγχρονου τουρισμού. Το ερωτικό στοιχείο δεν απουσίαζε και από τις περιπλανήσεις των ευρωπαίων περιηγητών τους περασμένους αιώνες, τότε που οι βρετανοί για παράδειγμα ταξιδιώτες δήλωναν ενθουσιασμένοι με τις "πονηρές" περιπέτειες που συμπλήρωναν τις αρχαιολατρικές τους βόλτες στην Ιταλία. Η σύνδεση του ταξιδιού με μια κάποια ελευθεριότητα που επιτρέπει η απομάκρυνση από το μόνιμο περιβάλλον είναι ασφαλώς μια υπόθεση με παρελθόν. Η καινοτομία της εποχής έγκειται στους τρόπους με τους οποίους ο ερωτικός υπαινιγμός συγκροτεί τον σύγχρονο τουριστικό λόγο, καλλιεργώντας αφενός τις σεξουαλικές "ανάγκες" των καταναλωτών και υπηρετώντας αφετέρου τις όλο και μεγαλύτερες οικονομικές στοχεύσεις διαφημιστών, τουριστικών επιχειρήσεων και κυβερνήσεων.
Με την έννοια αυτή, ένα αόρατο νήμα συνδέει τις ημίγυμνες λουόμενες που διαφημίζουν τη μεσογειακή φιλοξενία με τις τραγικές φιγούρες των παιδιών που εκπορνεύονται αντί πινακίου φακής στα τριτοκοσμικά ξενοδοχεία. Διαπερνώντας τις πιο ποικίλες τουριστικές προσφορές, ένα αναγνωρίσιμο "κλείσιμο του ματιού" υπαινίσσεται ότι το "σωστό" ταξίδι δεν συνιστά απλώς απάντηση στο αίτημα για ξεκούραση και αναψυχή, αλλά ότι είναι σε θέση να ικανοποιήσει και την πιο ιδιόρρυθμη ερωτική φαντασίωση. Στους αντίποδες της μυθολογίας που ταυτίζει τον τουρισμό με τη γόνιμη συνάντηση διαφορετικών κόσμων, η τουριστική εμπορευματοποίηση του ερωτισμού συμπυκνώνει και οξύνει τις βασικότερες κοινωνικές αντιθέσεις της εποχής: εκείνες που χωρίζουν τις φτωχές χώρες από τις πλούσιες, τις γυναίκες από τους άνδρες, τα παιδιά από τους ενηλίκους...
Ο σεξουαλικός προσανατολισμός αναδεικνύεται βαθμιαία σε σοβαρή παράμετρο επιλογής ενός τουριστικού πακέτου. Σημείο των καιρών, τα θέρετρα υποδοχής ετεροφυλόφιλων ζευγαριών, τα οποία εγγυώνται στους πελάτες τους ότι τις ημέρες των διακοπών τους, στην Τζαμάικα για παράδειγμα, δεν θα συναντήσουν ρουθούνι ομοφυλόφιλου και δεν θα ενοχληθούν από παιδικό κλάμα. Στο κλίμα αυτό, ο σεξοτουρισμός με προορισμό τις χώρες του Τρίτου Κόσμου μοιάζει ακραία παρέκκλιση, αλλά δεν είναι. Είναι το αποτέλεσμα της τουριστικής εκείνης συμπεριφοράς που, κάνοντας πράξη το "όλα επιτρέπονται, όλα αγοράζονται", μετατρέπει έναν ολόκληρο περιθωριακό κόσμο της χώρας υποδοχής σε τυφλό υποχείριο των επιθυμιών του επισκέπτη. Η πορνεία δεν είναι παρά μία μόνον όψη των "υπηρεσιών" που αναμένει ο ταξιδιώτης από τους κατ' ανάγκην διαθέσιμους αυτόχθονες. Δεν πρόκειται για υπερβολή: Μήπως δεν θα έπρεπε να προσμετρηθούν στον σεξουαλικό τουρισμό και οι "αθώοι" επισκέπτες της Μπανγκόκ, εκείνοι που περιορίζονται σε ένα "παραδοσιακό" μασάζ στο ξενοδοχείο ή σε μια νυχτερινή τσάρκα στα μπαρ με τις "ειδικά" γυμνασμένες χορεύτριες;
Βασισμένος στην οικονομική ψαλίδα που χωρίζει τη Δύση από τον λεγόμενο Τρίτο Κόσμο, ο σεξουαλικός τουρισμός, παρά τις προσπάθειες που καταβάλλονται τα τελευταία χρόνια από διεθνείς οργανισμούς και μη κυβερνητικές οργανώσεις, εμφανίζει όλο και μεγαλύτερη διάδοση. Το κύκλωμα της πορνείας για την εξυπηρέτηση των τουριστών ανθεί πάντοτε στην Ταϊλάνδη, τη Μαλαισία, τις Φιλιππίνες, τη Νότια Κορέα, την Κένυα, τη Βραζιλία, το Μεξικό, τη Σρι Λάνκα και την Ινδία. Τον τελευταίο μάλιστα καιρό, στον κατάλογο διεκδικούν θέση η Κίνα και η Κούβα. Μερικοί αριθμοί αρκούν για να εικονογραφήσουν το φρικτό εμπόριο: σε 1,2 εκατομ. υπολογίζονται οι πόρνες στην Ταϊλάνδη, σε 100.000 τα λεγόμενα "hospitality girls" στις Φιλιππίνες, ενώ η UNICEF υπολογίζει σε 60.000 τα παιδιά που εκπορνεύονται στη χώρα αυτή. Στη Βραζιλία, τα άτομα που εκδίδονται εκτιμάται ότι υπερβαίνουν τα 9 εκατομ., από τα οποία τα δύο εκατομ. είναι ακόμη παιδιά. Αριθμοί υπάρχουν και για τους τουρίστες που δημιουργούν την προσφορά αυτή: Κάθε χρόνο επισκέπτονται τα πορνεία της Ταϊλάνδης 360.000 Γερμανοί, 670. 000 Ιάπωνες και 270.000 Βρετανοί. Στην Ιαπωνία, η επίσκεψη στις νοτιοκορεάτισσες κισαένγκ (κορεατικό αντίστοιχο της γκέισας) περιλαμβάνεται στο ταξίδι που προσφέρεται από τις εταιρείες στους επιμελείς υπαλλήλους τους.
Περιττό να σημειωθεί, ο σεξοτουρισμός είναι στα μεγάλα του ποσοστά γένους αρσενικού. Υπάρχουν ασφαλώς και περιπτώσεις ανδρικής πορνείας (στην Καραϊβική, την Τυνησία, την Γκάμπια και τις μεσογειακές χώρες), ωστόσο ο σεξουαλικός τουρισμός απευθύνεται στους άνδρες και τις φαντασιώσεις τους. Στις αφίξεις τουριστών στην Ταϊλάνδη οι άνδρες αποτελούν το 65%, ενώ άνδρες είναι και το 94% των Ιαπώνων που επισκέπτονται την Ταϊβάν και τη Ν. Κορέα.
"Το 70% των τουριστών που φθάνουν στην Ταϊλάνδη έχουν στόχο το σεξ", δήλωνε προ καιρού η Κρίστα Ντάμερμαν, εκπρόσωπος της οργάνωσης "Γη των Ανθρώπων". "Στις Φιλιππίνες ο σεξοτουρισμός καλύπτει τις μισές ανδρικές αφίξεις. Το 10% αυτών των τουριστών ενδιαφέρεται αποκλειστικά για ερωτική επαφή με παιδιά". ("Σπίγκελ" 5/1994). Η αυξανόμενη ζήτηση παιδιών και των δύο φύλων έχει προκαλέσει τα τελευταία χρόνια μια δραστήρια εκστρατεία κατά του σεξοτουρισμού. Απόηχό της αποτελούν οι πρόσφατες ρυθμίσεις που θεσπίστηκαν στο πρότυπο της σουηδικής νομοθεσίας και προβλέπουν την τιμωρία των παιδεραστών ακόμη και όταν η αξιόποινη πράξη πραγματοποιήθηκε σε τρίτη χώρα. Σχετικοί νόμοι έχουν ήδη ψηφιστεί στη Γερμανία, τις ΗΠΑ, τη Νέα Ζηλανδία, την Ισλανδία κ.α. Παρά την ταυτόχρονη ποινικοποίηση των παιδεραστικών πρακτικών σε αρκετές από τις χώρες υποδοχής του σεξοτουρισμού, οι νομοθετικές ρυθμίσεις έχουν ήδη δείξει τα όριά τους: οι παιδεραστές δύσκολα καταδικάζονται για τις μακρινές τους "ατασθαλίες". Εξίσου ατελέσφορη μοιάζει και η δικαστική δίωξη τουριστικών πρακτορείων που οργανώνουν σεξοταξίδια (όπως επιχειρήθηκε στην Ελβετία), ενώ οι σχετικές συζητήσεις, γνωμοδοτήσεις και ψηφίσματα των ευρωπαϊκών οργάνων δύσκολα μπορούν να μετατρέψουν το ευχολόγιο σε διακρατική πολιτική, είτε πρόκειται για την καταδίκη του σεξουαλικού τουρισμού (πρόταση των Πράσινων, 8. 2.90), είτε για την απαγόρευση της διαφήμισής του (γνωμοδότηση της Επιτροπής Πολιτισμού, 22.6. 95), είτε τέλος για την ποινικοποίηση της σεξουαλικής βίας κατά των παιδιών του Τρίτου Κόσμου (γνωμοδότηση της ίδιας επιτροπής, 7.6.93).
Μπροστά στο αδιέξοδο, πολλοί είχαν ελπίσει ότι οι κίνδυνοι μετάδοσης του AIDS θα έκοβε τη φόρα των σεξουαλικών τουριστών. Η εμπειρία των τελευταίων ετών έρχεται να διαψεύσει τις ελπίδες τους. Η προέλαση του ιού και στις χώρες υποδοχής του σεξοτουρισμού οδηγεί απλώς στον ακόμη μεγαλύτερο στιγματισμό των πορνών (π.χ. ειδική κάρτα υγείας στις πόρνες της Ταϊλάνδης), αλλά και στην αύξηση της εκμετάλλευσής τους: πάμπολλες είναι οι καταγγελίες ότι οι πόρνες εξαναγκάζονται να αγοράζουν τα προφυλακτικά, τα οποία διοχετεύονται στις χώρες αυτές από διεθνείς οργανισμούς. Σαν να μην έφτανε αυτό, ο φόβος του AIDS προκαλεί ήδη μια στροφή προς την παιδεραστία: "Οι τουρίστες αναζητούν όλο και μικρότερα θύματα, πιστεύοντας ότι με τον τρόπο αυτό θα μειώσουν τον κίνδυνο προσβολής τους από τον ιό", δήλωνε στις 26.1.96 ο Ραμές Σρέσθα, αξιωματούχος της UNICEF στο Ανόι. Καθώς μάλιστα η πρόσφατη σύλληψη στη Σρι Λάνκα (τον "παράδεισο των παιδεραστών") ανδρών από πέντε ευρωπαϊκές χώρες δεν οδήγησε κανέναν από αυτούς στη φυλακή, το άμεσο μέλλον του σεξοτουρισμού προοιωνίζεται ανέφελο. Σύμφωνα εξάλλου με τους υπολογισμούς της οργάνωσης "Σταματήστε την Παιδική Πορνεία στον Ασιατικό Τουρισμό" (ECPAT), τα παιδιά που αυτή τη στιγμή εκπορνεύονται για να επιβιώσουν ξεπερνούν ήδη το ένα εκατομμύριο.

Η κόλαση των τουριστικών παραδείσων

Ο πολλαπλασιασμός των ανατριχιαστικών ιστοριών παντός είδους εκμετάλλευσης και εγκληματικότητας που σχετίζεται με τα "τσάρτερ του σεξ" στις "εξωτικές χώρες" δυστυχώς δεν είναι ένα ακόμα γαργαλιστικό κόλπο των μεγάλων ΜΜΕ. Ούτως ή άλλως η παγκόσμια τουριστική βιομηχανία που μεταφέρει όλο και περισσότερους σε όλο και πιό "μαγευτικούς" προορισμούς δεν μπορεί να καμαρώνει για το ήθος της. "Αυτό που στον ανεπτυγμένο κόσμο ονομάζουμε διεύρυνση του ελεύθερου χρόνου και του εισοδήματός μας, στους "παραδείσους" του Τρίτου Κόσμου είναι διεύρυνση της δικής τους υπανάπτυξης και διαφθοράς. Η κατανάλωση του δικού μας ελεύθερου χρόνου εκεί, απλώς εξελίσσει τις 'δημοκρατίες της μπανάνας' σε 'δημοκρατίες των ξενοδοχείων'. Την τελευταία δεκαετία η κατάσταση είναι σαφής και δεν μπορεί να εξωραίζεται", υπογραμμίζει από την αρχή της συζήτησής μας ο Πάρις Τσάρτας, ερευνητής του ΕΚΚΕ, επιστημονικός υπεύθυνος της ομάδας τουρισμού. Οι αθώες επιθυμίες απόδρασης από τον πολιτισμό και το αίτημα της απελευθέρωσης της καταπιεσμένης λίμπιντο μπορούν να μεταλλαχθούν σε αληθινή κρεατομηχανή από τους "σεξ οπερέιτορς". "Η αγορά μεγαλώνει σταθερά. Εξειδικευμένες επιχειρήσεις στις δυτικές μητροπόλεις σχετίζονται έμμεσα ή άμεσα με την πορνεία και το δουλεμπόριο. Οι πελάτες συχνά αγοράζουν όχι μόνο τις υπηρεσίες αλλά και τα κορίτσια. Με εικονικούς γάμους γίνεται η εισαγωγή τους και μετά το πέρασμά τους στις κοντινές μας πιάτσες. Ακόμα πιο αποκρουστική είναι η παιδοφιλία. Υπάρχουν σοβαρές καταγγελίες και για εξαφανίσεις παιδιών", βεβαιώνει ο συνομιλητής μας.
Η συμμετοχή των ελλήνων χρηστών αυτού του δικτύου είναι αδιευκρίνιστη. Ωστόσο, είναι θεμιτοί ορισμένοι συλλογισμοί. "Ο αριθμός των Ελλήνων που αγοράζουν τα πακέτα 'παραμυθένιων' διακοπών σταθερά μεγαλώνει. Φαίνεται να ακολουθούμε τις διεθνείς τάσεις. Αρα και την στροφή στον τουρισμό του σεξ. Προορισμοί άγνωστοι πριν από πέντε χρόνια, σήμερα πουλιούνται συστηματικά: Από την κλασική Ν. Α. Ασία περνάμε στα νησιά του Ειρηνικού, την Καραϊβική, τον Μαυρίκιο, τις Σεϊχέλες, έως τις νέες αγορές στην Κίνα και το Νεπάλ. Τα γούστα βεβαίως κατασκευάζονται και από την πτώση των τιμών στα εξωτικά μέρη. Το ταξίδι είναι πλέον ένα ανελαστικό καταναλωτικό προϊόν. Οσο πιο 'περιπετειώδες' και μακρινό γίνεται, τόσο περισσότερο υποτίθεται ότι βελτιώνει το κοινωνικό στάτους του τουρίστα. Και όσο διατίθενται μεγαλύτερα ποσά για ακόμα πιο περίεργα μέρη, τόσο περισσότεροι συμπατριώτες μας θα σχετίζονται με τις 'απολαύσεις' που προσφέρουν αυτοί οι προορισμοί". Κατά πώς φαίνεται, οι "γκρικ χοτ λάβερς" εγκαταλείπουν την μπαναλιτέ του Αιγαίου.
Οι επινοήσεις της τουριστικής βιομηχανίας είναι ατέλειωτες. Επειδή δεν είναι δυνατόν να ξεκουνήσουν τους πάντες προς στον εξωτισμό της μιζέριας, φέρνουν τις 'απολαύσεις' ως τα σπίτια τους. Το πείραμα με τις κάθε λογής Ντίσνεϊλαντ, τα μεγάλα στούντιο που παράγουν τις 'ιερές σαπουνόπερες' και τα 'γουότερλαντς' επεκτείνεται και επενδύεται σταδιακά με ολίγη από σεξ. Τα θεματικά πάρκα, πολυδιαφημισμένα και ως τεχνολογικά θαύματα, κατασκευάζονται το ένα πίσω από το άλλο. "Δεν περιορίζονται στο να πλασάρουν ως ατραξιόν Λεπροκομεία, κελιά των Ες-Ες ή τους χώρους των γυρισμάτων του "Κορονέισον Στρίτ", λέει ο Π. Τσάρτας. "Αναπαριστούν πλέον ολόκληρους τροπικούς οικισμούς υπό θόλο, με όλα τα συμπαραμαρτούντα, μισή ώρα από τις μητροπόλεις του Πρώτου Κόσμου. Ο καταναλωτής όλο και περισσότερο βαριέται για πολλούς λόγους να μεταφέρεται πραγαματικά. Αυτή η τάση μπορεί να σημαίνει και το τέλος της χρήσης του ελεύθερου χρόνου για αληθινά ταξίδια. Τα πολυμέσα, οι εφαρμογές της 'βίρτουαλ ριάλιτι' και οι λεωφόροι της επικοινωνίας δίνουν τη δυνατότητα στον ακινητοποιημένο καταναλωτή να 'ταξιδεύει' από το σαλόνι στην κρεβατοκάμαρα σαφώς φτηνότερα αλλά με αμφίβολης ποιότητας βιώματα. Τί είδους τριπ θα είναι αυτό κανείς δεν ξέρει ακόμα. Προφανώς όμως το μερίδιο του σεξ θα είναι πολύ έντονο". 
Υπάρχει όμως κανείς που να μπορεί να μας πείσει ότι η "Ολική Επαναφορά", οι κατ' οίκον και κατά μόνας ίσως, εξωτικές διαδρομές και συνευρέσεις, θα αποκλείουν στο μέλλον και τα τσάρτερ του σεξ;


Το λυκόφως των καμακιών

Η συρρίκνωση της ελληνικής εκδοχής του σεξοτουρισμού, εκείνης που συνδέθηκε τα τελευταία είκοσι πέντε χρόνια με τις πρακτικές των λεγόμενων "καμακιών", αποτελεί πλέον γεγονός αναμφισβήτητο. Κάτι ο φόβος του AIDS, κάτι οι διαφημιστικές προσπάθειες του ΕΟΤ για προβολή σοβαρότερων τουριστικών ατραξιόν της χώρας από τη "λεβεντιά" των αρρένων της, οδηγηθήκαμε τελικά στην αισθητή υποχώρηση της φιλολογίας -εγχώριας και αλλοδαπής- γύρω από τα καμάκια και τις επιδόσεις τους. Τη βαθμιαία αυτή μείωση των σχετικών δημοσιευμάτων μπορούμε να τοποθετήσουμε στο διάστημα που μεσολάβησε από τη διακοπή της προβολής του ντοκιμαντέρ "Τα Καμάκια" (5.9.83) έως την καταγραφή από τον ημερήσιο Τύπο μιας "διαδήλωσης" τουριστριών στο Ηράκλειο (1987) που υποτίθεται ότι εξέφρασαν δυναμικά την επιθυμία τους για την επιστροφή των καμακιών. Από τότε, οι αναφορές στους έλληνες θερινούς εραστές υπήρξαν σποραδικές, μερικές μάλιστα φορές "υποκινήθηκαν" από ξένα γαργαλιστικά δημοσιεύματα. Να θυμηθούμε ενδεικτικά την εκτεταμένη σχετική αναφορά της "Σάντεϊ Μίρορ" με τίτλο "Αυτοί που σκοράρουν για την Ελλάδα" (9.9.90).
Τα καμάκια λοιπόν δίνουν τη θέση τους σε πλέον εκσυγχρονισμένες μορφές συναλλαγής μεταξύ τουριστών και αυτοχθόνων, ωστόσο η νοσταλγία για την "ωραιότερη παράδοση των ελληνικών νησιών" ("Απογευματινή της Κυριακής", 15. 8.93), παραμένει βαθιά χαραγμένη στο εθνικό ασυνείδητο. Η πρόσληψη της "ανδροπρεπούς" συμπεριφοράς των καμακιών ως υπερήφανης απάντησης της μικρής Ελλάδας προς τις ισχυρές συμμάχους της δεν έχει μεταβληθεί στο παραμικρό. Τα καμάκια φθίνουν, αλλά η μυθολογία που τα περιέβαλλε παραμένει αναλλοίωτη. Ισως εδώ πρέπει να αναζητηθεί και ο λόγος για τον οποίο τα καμάκια αντιμετωπίστηκαν πάντοτε ως ενιαία κατηγορία χωρίς εσωτερικές διαφοροποιήσεις: Η ενοποιητική αυτή εικόνα του έλληνα "κυνηγού" αλλοδαπών γυναικών συσκότισε εξαρχής την ύπαρξη διαφορετικών ομάδων με ξεχωριστές πρακτικές και στοχεύσεις. Η έννοια "καμάκι" κλήθηκε να καλύψει πρακτικές που ξεκινούν από την "αθώα" ανδρική επιβεβαίωση και καταλήγουν στην ανδρική πορνεία.
"Το καμάκι είναι ένα σύστημα ανδρικού ανταγωνισμού όπου άντρες οι οποίοι υστερούν σε οικονομική και κοινωνική θέση αποκτούν γόητρο με άλλο τρόπο", γράφει η Sofka Zinovieff που επιχείρησε μια ανθρωπολογική προσέγγιση του φαινομένου σε τουριστική επαρχιακή πόλη. "Η πράξη του καμακιού τονίζει την αίσθηση του ανταγωνισμού που έχουν πολλοί Ελληνες απέναντι στην "Ευρώπη" ή τη Δύση. Τα καμάκια πιστεύουν ίσως ότι ανήκουν σε μια φτωχότερη, κατώτερη κοινωνία και, λέγοντας ψέματα, παρασύροντας και κατακτώντας τις αλλοδαπές τουρίστριες που προέρχονται από τις υποτιθέμενες ανώτερες κοινωνίες, παίρνουν κάποια εκδίκηση".

(Ελευθεροτυπία, 30/6/1996)

 

www.iospress.gr                                   ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ