ΙΕΡΟΚΗΡΥΚΑΣ ΜΙΣΟΥΣ


Το τελευταίο "Πιστεύω" του Ροζέ Γκαροντί

1.  /  2.

 
"Αρνητισμός" και βαρβαρότητα

Η υπόθεση Γκαροντί, καθώς και όλες οι παρόμοιες "υποθέσεις" των τελευταίων χρόνων, δεν αποτελούν απλώς προκλητική και χοντροκομμένη παραποίηση της ιστορίας. Αμφισβητώντας στο όνομα της ελεύθερης ανταλλαγής απόψεων το ιστορικό γεγονός του Ολοκαυτώματος, υποσκάπτουν την ίδια τη δυνατότητα μιας κριτικής μνήμης. Αυτό που διακυβεύεται στην υπόθεση του "αναθεωρητισμού" δεν είναι μόνο ένα ζήτημα ιστορικής ακρίβειας. Εξάλλου η στρατηγική του "αναθεωρητισμού" δεν τοποθετήθηκε ποτέ στο πεδίο της έρευνας, αλλά σε εκείνο της προπαγάνδας.
Η απαγόρευση της δημοσίευσης των αναθεωρητικών θέσεων δεν είναι λύση, όχι μόνο γιατί μετατρέπει σε θύματα τους απολογητές των θυτών, αλλά και γιατί μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως πρόσχημα για τον πραγματικό περιορισμό του δικαιώματος στην ελεύθερη έκφραση. Εξάλλου η ιστορία δεν αποφασίζεται στα δικαστήρια και μια δίκη, στην οποία αντιπαρατίθενται "δύο εκδοχές" της ιστορίας, υπηρετεί ακριβώς την πολιτική λογική του αναθεωρητισμού που συνίσταται στη νομιμοποίηση της άρνησης του Ολοκαυτώματος ως μιας ακόμη "επιστημονικής άποψης" μεταξύ άλλων.
Η απάντηση λοιπόν στους αρνητές της εξόντωσης των Εβραίων και των Τσιγγάνων οφείλει να τοποθετηθεί και αυτή στο πολιτικό πεδίο. Να καταγγείλει δηλαδή τη στρατηγική εκείνη που συνίσταται στη συστηματική αμφισβήτηση των ναζιστικών εγκλημάτων και που μεταμφιέζει την ορθολογική προετοιμασία και τη βιομηχανική διαχείριση της εξόντωσης ενός λαού σε τρέχουσα μέθοδο διεξαγωγής του πολέμου, σε "λεπτομέρεια" (Λεπέν) ή σε "διοικητικό μέτρο" (όπως π.χ. στο βιβλίο για τους Τσιγγάνους της σειράς "Que sais-je" της Nicole Martinez που εκδόθηκε από τις κατά τα άλλα αξιοπρεπείς εκδόσεις PUF τo 1986).
Στο πλαίσιο αυτό, όπως έδειξε ο Βιντάλ-Νακέ, οι αρνητές του Ολοκαυτώματος δεν είναι απλώς παραχαράκτες της ιστορίας, αλλά κάτι χειρότερο: "δολοφόνοι της μνήμης". Καλλιεργώντας μια συστηματική καχυποψία ως προς το μέγεθος κσι τη σημασία της ναζιστικής βαρβαρότητας, ο "αρνητισμός" επιδιώκει να σβήσει, μαζί με την ανάμνηση των θυμάτων, την ασυμφιλίωτη οργή για τα εγκλήματα του παρελθόντος, μοναδική ελπίδα αντίστασης στα εγκλήματα του μέλλοντος. Οι δάσκαλοι, και γενικότερα οι διανοούμενοι, έχουν ιδιαίτερη ευθύνη. Κανένα πρόσχημα περί ελευθερίας του λόγου δεν δικαιολογεί τη νομιμοποίηση των "απόψεων" αυτών είτε με τη μορφή συμμετοχής στη συζήτηση των "επιχειρημάτων" τους είτε με την παραχώρηση βήματος στους όποιους εκφραστές τους.
Αλλά η συλλογική μνήμη δεν είναι μόνο ζήτημα πληροφόρησης και διδασκαλίας της ιστορίας. Το γεγονός ότι, έως πρόσφατα, τα παιδιά του δημοτικού διδάσκονταν ότι ο Πετέν ήταν ένας συμπαθητικός γεράκος που έκανε "μερικά λάθη" συνιστά ένα από τα πολλά δείγματα της άρνησης του γαλλικού κράτους να αντιμετωπίσει το προβληματικό παρθελθόν της αποικιοκρατικής βαρβαρότητας και του πολέμου της Αλγερίας, της ενεργητικής συμβολής στη συγκέντρωση και εξόντωση Εβραίων και Τσιγγάνων. Η εκπληκτική ομοιότητα της δομής του σύγχρονου ρατσισμού εις βάρος των Αράβων με τη δομή και τα στερεότυπα του μεσοπολεμικού αντισημιτισμού, η άνεση με την οποία οι αστυνομικές πρακτικές υιοθετούν τα μέτρα που είχαν χρησιμεύσει στην καταγραφή και σύλληψη των Εβραίων, αποτελούν εύγλωττο δείγμα της απουσίας συλλογικής μνήμης. Πριν από ένα μόλις μήνα, η αστυνομία συγκέντρωσε καμιά εκατοστή παράνομους εργάτες από το Μαλί στο ίδιο λύκειο όπου, μισόν αιώνα πριν, το γαλλικό κράτος συγκέντρωνε τους Εβραίους.
Αλλά η υπόθεση Γκαροντί θέτει ένα ακόμη σοβαρό πρόβλημα που σχετίζεται με την ευθύνη της αριστεράς στην καλλιέργεια μιας κριτικής μνήμης στην υπηρεσία της απελευθέρωσης. Η πορεία του Γκαροντί αποτελεί γελοιογραφική εκδοχή μιας στάσης η οποία, στο όνομα ενός ψευδό-αντιιμπεριαλισμού, απέφυγε να καταγγείλει -ή και ανέχθηκε- τον αντισημιτισμό, όταν αυτός εκφραζόταν από φορείς απελευθερωτικών κινημάτων, ιδιαίτερα στο πλαίσιο της παλαιστινιακής επανάστασης. Αν, ωστόσο, κάτι μας έμαθε ο αιώνας μας, είναι ότι οι καταπιεσμένοι μπορούν εύκολα να γίνουν καταπιεστές και ότι καμία βαρβαρότητα δεν μπορεί να δικαιολογήσει μια άλλη βαρβαρότητα. Αυτή την πείρα που πληρώθηκε και πληρώνεται με εκατομμύρια θύματα οφείλουμε να την κληροδοτήσουμε σε όσους έρχονται μετά από μας. Η γνώση του παρελθόντος, έλεγε προφητικά ο Μπένγιαμιν, λειτουργεί σαν την ανάμνηση που ανακαλούμε την ώρα του κινδύνου για να σωθούμε. Η υπόθεση Γκαροντί έρχεται να μας θυμίσει την έλλειψη και την αναγκαιότητα μιας τέτοιας λειτουργίας της συλλογικής μνήμης.

Ελένη Βαρίκα
Ιστορικός, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Παρίσι VIII.



ΟΙ ΜΕΝ ΚΑΙ ΟΙ ΔΕ

ΜΑΝΤΛΕΝ ΡΕΜΠΕΡΙΟΥ. Η γνωστή ιστορικός και επίτιμη πρόεδρος της γαλλικής Ενωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου αντιτάχθηκε από την πρώτη στιγμή στην ψήφιση του νόμου Gayssot του 1990 που αναγόρευσε σε αδίκημα την αμφισβήτηση "ενός ή περισσότερων εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας, όπως αυτά ορίζονται από το άρθρο 6 της συγκρότησης του στρατιωτικού διακστηρίου, το οποίο προσαρτήθηκε στη συμφωνία του Λονδίνου της 8ης Μαϊου 1945". Κατά την άποψη της ιστορικού, ο νόμος αυτός αναθέτει στα διακστήρια να καθορίζουν την ιστορική αλήθεια, κατά το γνωστό παράδειγμα της ΕΣΣΔ με τα εξίσου γνωστά και τραγικά αποτελέσματα. Από την άλλη, ο νόμος αυτός εμπεριέχει το σπέρμα της επέκτασής του σε ολόκληρη την ιστορία. "Επιτρέπει, τέλος, στους "αρνητιστές" να εμφανίζονται ως μάρτυρες, ή τουλάχιστον διωκόμενοι."

ΠΙΕΡ ΒΙΝΤΑΛ-ΝΑΚΕ: Την πλήρη αντίθεσή του προς τη δίωξη του Γκαροντί, αλλά και τον ίδιο το νόμο που την επέτρεψε, εκφράζει ο ελληνιστής ιστορικός Βιντάλ-Νακέ, ο σημαντικότερος πολέμιος του αναθεωρητισμού και του αρνητισμού: "Υπήρξα πάντοτε απολύτως εναντίον αυτού του νόμου, όπως και η μεγάλη πλειοψηφία των ιστορικών. Μπορεί να μας οδηγήσει στις "κρατικές αλήθειες" και να μεταμορφώσει τα πνευματικά μηδενικά σε μάρτυρες. Η σοβιετική εμπειρία μας έδειξε πού οδηγούν οι κρατικές αλήθειες. Ο νόμος του 1972 κατά του ρατσισμού αρκεί απολύτως." Αυτό όμως δεν σημαίνει και διάλογο με τους αρνητιστές: "Τη μέρα που θα αποδεχτούμε έναν απ' αυτούς τους κυρίους σε δημόσιο διάλογο στην τηλεόραση ή σε ένα συνέδριο ιστορικών, θα έχουν κερδίσει το παιχνίδι, θα έχουν θεωρηθεί σχολή. Οφείλουμε να τους το αρνούμαστε χωρίς έλεος."

ΡΟΜΠΕΡ ΦΟΡΙΣΟΝ: Ο πατριάρχης των γάλλων "αναθεωρητών" ιστορικών εμφανίστηκε στην Ελλάδα πολύ νωρίς με συνέντευξή του στο περιοδικό "Ιστορία" (Νοέμβριος 1979), η οποία δημοσιεύτηκε με τίτλο "Αμφισβητούνται οι θάλαμοι αερίων" και συνοδεύτηκε από "συντριπτική απάντηση" του ιταλού καθηγητή Εντσο Καλότι. Η "διαμάχη των ιστορικών" δεν είχε ακόμη πάρει έκταση, έτσι, τον Φεβρουάριο του '80 συναντούμε στη στήλη αλληλογραφίας του ίδιου περιοδικού σύντομη επιστολή του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου στην οποία αναφέρονται και τα εξής: "Πιστεύοντας πάντα στην αρχή του διαλόγου, θέλουμε να συγχαρούμε το περιοδικό για τη δημοσίευση των απόψεων γύρω από τους θαλάμους αερίων των χιτλερικών στρατοπέδων". Ας σημειώσουμε ότι πόνημα του Φορισόν με τον εύγλωττο τίτλο "Είναι γμήσιο το ημερολόγιο της Αννας Φρανκ;" εκδόθηκε το 1989 στις ναζιστικές εκδόσεις "Ελεύθερη σκέψις".

ΠΙΕΡ ΒΕΡΖΕΣ: Την υπεράσπιση του Γκαροντί ανέλαβε ο διαβόητος δικηγόρος Πιερ Βερζές, παλιός υποστηρικτής των αριστερών ένοπλων ομάδων που προκάλεσε σκάνδαλο με την απόφασή του να γίνει συνήγορος του Κλάους Μπάρμπι, του γνωστού "χασάπη της Λυόν" μετά την παράδοσή του από τη Βολιβία στη Γαλλία. Ο Βερζές υποστήριξε ότι αν καταδικαστεί ο Μπάρμπι πρέπει να διωχθούν και οι Γάλλοι που εγκλημάτησαν εξίσου με τους ναζί στην Αλγερία, τη Μαγαδασκάρη, την Ινδοκίνα. Η εξομοίωση και η λογιστική των εγκλημάτων παραμένει κύριο επιχείρημα των αρνητιστών.

ΠΙΕΡ ΓΚΙΓΙΟΜ: Το περιοδικό La Vieille Taupe (Ο γέρος τυφλοπόντικας) που φιλοξένησε την πρώτη έκδοση του πονήματος του Γκαροντί έχει ιστορία 30 χρόνων. Το 1965 ιδρύθηκε το ομώνυμο βιβλιοπωλείο από τον Πιερ Γκιγιώμ ως στέκι μιας ομάδας της άκρας αριστεράς. Ο Γκιγιόμ υπήρξε μέλος της οργάνωσης των Καστοριάδη-Λεφόρ "Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα" και στη συνέχεια της τροτσκιστικής "Εργατικής Δύναμης". Το 1970 η Vieille Taupe προσχωρεί στις διδαχές του Πολ Ρασινιέ, του πατέρα της γαλλικής αναθεωρητικής ομάδας. Από τότε συνδέεται ο παλιός αντιιμπεριαλισμός και φιλοαραβισμός με τον ωμό αντισημιτισμό. Ολα τα έργα της αναθεωρητικής "γραμματείας" εκδίδονται από την Vieille Taupe (Φορισόν, Τιόν, κλπ).

ΣΤΡΑΤΗΣ ΤΣΙΡΚΑΣ: Μέλος ακόμα του πολιτικού γραφείου του γαλλικού ΚΚ ο Γκαροντί βρέθηκε στην Αθήνα το Μάιο του 1965, κύριος προσκεκλημένος στην Α' Εβδομάδα Σύγχρονης Σκέψης που οργάνωνε το "Θεμέλιο". Είχε και τότε αιφνιδιάσει το (αριστερό) κοινό του με τις αιρετικές απόψεις του και την προσέγγισή του στον καθολικισμό, σε σημείο που υποχρεώθηκε ο Στρατής Τσίρκας να τον προστατεύσει, καρφώνοντας τους διαμαρτυρόμενους: "Πρέπει να μην κάνουμε ιδεολογική τρομοκρατία".
Στην ίδια συζήτηση ο Γκαροντί είχε διατυπώσει τη θεωρία του περί διαλόγου: "Πρέπει πάντα να σκεφτόμαστε όλους τους ανθρώπους, όποιοι κι αν είναι -εκτός βέβαια απ' τους Ες-Ες, εκτός από τους οπαδούς του κυρίου Χίτλερ ή εκείνου του μεγάλου ηλίθιου του Μουσολίνι, έτσι- πρέπει να σκεφτόμαστε εκείνους που ονομάζουμε αντίπαλους και όχι εχθρούς, πρέπει πάντα να τους έχουμε απλωμένο το χέρι εγκάρδιο, γενναιόδωρο, δηλαδή ανθρώπινο, και να συζητάμε μαζί τους, να έχουμε επαφές μαζί τους." Με τα χρόνια ο Γκαροντί κατήργησε και τις εξαιρέσεις.

ΑΜΠΕ ΠΙΕΡ. Ισως κανείς να μη μάθαινε την υπόθεση Γκαροντί, αν δεν έσπευδε να του συμπαρασταθεί ο παλιός του φίλος και συνομήλικος (83χρονος) Αμπέ Πιερ, κατά κόσμον Ανρί Γκρουέ. Ο Αμπέ Πιερ διευθύνει εδώ και πολλές δεκαετίες ένα φιλανθρωπικό οργανισμό που περιθάλπει φτωχούς και αστέγους και είναι ένα απ' τα πιο αγαπητά πρόσωπα της μεταπολεμικής Γαλλίας. Για να υπερασπιστεί τον Γκαροντί, ο Αμπέ Πιερ δεν περιορίστηκε στο δικαίωμα έκφρασης. Μπήκε στην ουσία και χαρακτήρισε το έργο του φίλου του "εμπεριστατωμένο" και επαίνεσε την "ευσυνείδητη μεθοδολογία" του. Οταν, εκ των υστέρων, κατάλαβε το λάθος του, ο Αμπέ Πιερ ομολόγησε ότι δεν είχε διαβάσει το βιβλίο, και ότι βασίστηκε στη γνώμη τρίτων που τους έχει εμπιστοσύνη. Επικαλέστηκε ως ελαφρυντικό την ηλικία του και εξέδωσε ανακοίνωση με την οποία "καταδικάζει τον αρνητισμό ως πνευματική και ηθική απάτη".


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Ροζέ Γκαρωντύ "Η ελευθερία"
(μετάφραση Φωφώς Σακελλάρη και Σωτήρη Τουτούνα, εκδόσεις Κυψέλη, Αθήνα 1960). Το κλασικό έργο του γάλλου διανοητή για την έννοια της ελευθερίας θεωρεί ως υπόδειγμα τη σταλινική περίοδο της ΕΣΣΔ, όπου "θριάμβευσε ο σοσιαλισμός και ανθίζει η ανθρώπινη προσωπικότητα".

Roger Garaudy "Mon tour du siecle en solitaire" (ed. Robert Laffont, Paris 1989). Στα απομνημονεύματά του ο Γκαροντί εμφανίζεται ως μοναχικός άνθρωπος που κράτησε ορισμένες αρχές σε ολόκληρη τη δαιδαλώδη ιδεολογική του περιπλάνηση. Γραμμένο στην τελευταία (ισλαμική) περίοδο, επιχειρεί να δώσει εξηγήσεις για κάθε αλλοπρόσαλλη τοποθέτησή του. Η ζωή του παρουσιάζεται ως διαδοχή επαφών και συναντήσεων με τους εκάστοτε "μεγάλους" του κόσμου.

Pierre Vidal-Naquet "Les assassins de la memoire" (ed. La Decouverte, Paris 1987). Συλλογή κριτικών δοκιμίων πάνω στον "αναθεωρητισμό", τον οποίο ο συγγραφέας χαρακτηρίζει "χάρτινο Αϊχμαν". Τα επιχειρήματα της παρέας του Φορισόν ξετινάζονται ένα προς ένα, με πάθος και πικρό χιούμορ, αλλά πάντα με επιστημονική ακρίβεια.

Pierre Vidal-Naquet "Les juifs, la memoire et le present" (ed. La Decouverte, Paris 1991). Ο δεύτερος τόμος της τρίτομης συλλογής άρθρων του ελληνιστή συγγραφέα για τους εβραίους περιλαμβάνει σημαντικές παρατηρήσεις για τη γέννηση και το μηχανισμό του αναθεωρητισμού.
 


ΔΕΙΤΕ

Nύχτα και ομίχλη (Nuit et brouillard) του Αλαίν Ρεναί (1956). Εκπληκτική μικρού μήκους ταινία για τα ναζιστικά στρατόπεδα εξόντωσης, στο γνωστό ποιητικό στιλ του πολύ γνωστότερου "Χιροσίμα αγάπη μου". Ο αριθμός των 9.000.000 θυμάτων του Ολοκαυτώματος που αναφέρεται, αποτελεί σήμερα το σημείο εκκίνησης της αριθμητικής των "αρνητιστών".

Το βάθος του ουρανού είναι κόκκινο (Le fond de l' air est rouge) του Κρις Μαρκέρ (1977). Πεντάωρο ντοκυμαντέρ για τα κινήματα, τις διαψεύσεις και την πολιτική κληρονομιά της δεκαετίας του '60. Περιέχει την τελική ομιλία του Γκαροντί στο 19ο συνέδριο του Γαλλικού Κ.Κ., το Φλεβάρη του 1970, λίγο πριν τη διαγραφή του απ' το κόμμα.

Shoah του Κλοντ Λανζμάν (1985). Πολύωρο ντοκιμαντέρ για το Ολοκαύτωμα, βασισμένο κατά κύριο λόγο στις συγκλονιστικές μαρτυρίες των επιζώντων από τα χιτλερικά στρατόπεδα.

(Ελευθεροτυπία, 9/6/1996)

 

www.iospress.gr                                   ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ