Στην Τιεν Ανμέν του 1996

1.  /  2.

 
Κυνηγώντας το μισό του ουρανού

Η είδηση μεταδόθηκε από το Γαλλικό Πρακτορείο στις 10 του περασμένου Μαΐου: Τα νοσοκομεία της βιομηχανικής πόλης Βουχάν διετάχθησαν αρμοδίως να επιβάλουν αυστηρά πρόστιμα (200 έως 2.000 γιουάν) σε όσες γυναίκες δεν βρίσκονται παρθένες κατά την υποχρεωτική προγαμιαία εξέταση. Στην περίπτωση που η μελλόνυμφη είναι έγκυος, τότε το πρόστιμο αυξάνει κατά 100 γιουάν για κάθε μήνα που έχει μεσολαβήσει από τη σύλληψη έως την ιατρική εξέταση.
Μοναδική στον κόσμο, η κινεζική πολιτική ελέγχου των γεννήσεων γίνεται καθημερινά ακόμη πιο εφιαλτική για τις γυναίκες της χώρας. Νωπή ακόμη, η περίφημη Διάσκεψη του Πεκίνου, δεν είχε προφανώς τα αποτελέσματα που ευαγγελίστηκαν εκείνες που αντιτάχθηκαν στο μποϊκοτάρισμά της. Ούτως ή άλλως, η Διάσκεψη των Γυναικών το περασμένο φθινόπωρο συνοδεύτηκε από την ιδιότυπη δυτική "κατανόηση" των κινεζικών ακροτήτων, όπως προκύπτει από την πλειοψηφία των αναλύσεων που είδαν τις ημέρες εκείνες το φως της δημοσιότητας. "Οι σκανδαλώδεις εκτελέσεις που προηγήθηκαν της Διάσκεψης θα μας οδηγούσαν στο μποϊκοτάρισμά της, αν δεν ξέραμε ότι οι μαζικές εκτελέσεις πριν από τις μεγάλες γιορτές αποτελούν μια πανάρχαιη κινεζική παράδοση", έγραφε για παράδειγμα η γερμανική "Die Zeit".
Οι αμοιβαίες υποχωρήσεις που οδήγησαν στην ομαλή διεξαγωγή της Διάσκεψης του Πεκίνου ανήκουν πλέον στο παρελθόν. Και η κινεζική κυβέρνηση συνεχίζει και πάλι απερίσπαστη τη δημογραφική της πολιτική την οποία διεκδίκησε κατά τη Διάσκεψη ως "αδιαπραγμάτευτο δικαίωμα της εθνικής της κυριαρχίας". Σε τι όμως συνίσταται η περιβόητη αυτή πολιτική της οποίας μόνο κάποιοι μακρινοί απόηχοι φτάνουν στη Δύση;
Ο έλεγχος των γεννήσεων καθιερώθηκε το 1979, όταν οι κρατικοί δημογράφοι έβαλαν στόχο τη σταθεροποίηση του πληθυσμού της χώρας έως το 2.000. Η σχετική νομοθεσία αναθέτει στο κράτος την ευθύνη για την ηλικία των μελλονύμφων, αλλά και για το πόσα παιδιά θα αποκτήσουν και πότε. Υπεύθυνοι για την τήρηση του επιθυμητού αριθμού παιδιών που επιτρέπεται να γεννηθούν ετησίως σε κάθε περιοχή ή εργασιακή μονάδα είναι τα κομματικά στελέχη, τα οποία τιμωρούνται αυστηρά όταν αποτύχουν.
Γνωστή ως "πολιτική του ενός παιδιού", η δημογραφική αυτή πολιτική είναι στην πραγματικότητα κάπως πιο πολύπλοκη. Στις περισσότερες πάντως περιοχές, τα αστικά ζευγάρια επιτρέπεται να έχουν μόνο ένα παιδί, εκτός κι αν το παιδί τους είναι ανάπηρο, ενώ τα αγροτικά ζευγάρια μπορούν να αποκτήσουν ένα δεύτερο παιδί αν το πρώτο είναι κορίτσι. Το τρίτο παιδί απαγορεύεται σε κάθε περίπτωση και οι παραβάτες τιμωρούνται. Οι γυναίκες που ζουν ή εργάζονται μακριά από τη γενέτειρά τους, σε περίπτωση εγκυμοσύνης πρέπει να επιστρέψουν στο χωριό ή την πόλη τους για να γεννήσουν. Αλλιώς υποχρεώνονται σε έκτρωση. Η έκτρωση είναι υποχρεωτική και για κάθε ανύπανδρη γυναίκα.
Οι ποινές για τους παραβάτες περιλαμβάνουν πρόστιμα, μεταθέσεις και απολύσεις για τα ανυπότακτα ζευγάρια. Σύμφωνα με εκθέσεις πρώην αξιωματούχων και μαρτυρίες θυμάτων που έχει συγκεντρώσει η Διεθνής Αμνηστία, πολύ συχνά οι γυναίκες υποβάλλονται σε υποχρεωτική άμβλωση, αλλά και στείρωση. Σχετικές πληροφορίες μπορεί κανείς να αντλήσει και από επίσημες κινεζικές πηγές, αρκεί να ξέρει να αποκωδικοποιήσει τη σχετική ορολογία: η άμβλωση ονομάζεται συνήθως "θεραπευτικά μέτρα", ενώ η ταυτόχρονη άμβλωση και στείρωση αναφέρεται ως "συνδυασμένη μέθοδος".
Η γενοκτονία των νεογέννητων κοριτσιών ως αποτέλεσμα της "πολιτικής του ενός παιδιού" είναι επομένως μία μόνο όψη της κινέζικης δημογραφικής πολιτικής. Τα στοιχεία της Διεθνούς Αμνηστίας μαρτυρούν ότι πολύ συχνά οι αρμόδιοι συλλαμβάνουν γυναίκες που έχουν υπερβεί το όριο τεκνοποιίας και περιμένουν πάλι παιδί, προκειμένου να τις "πείσουν" να υποβληθούν σε στείρωση. Οι γυναίκες παραμένουν φυλακισμένες έως τη στιγμή που θα συναινέσουν στην επέμβαση. "Συγγενείς και γείτονες, μερικές φορές οπλισμένοι με τα εργαλεία της δουλειάς τους, μας εμπόδιζαν συχνά να πάρουμε μια γυναίκα πέντε ή επτά μηνών έγκυο", αφηγήθηκε το 1993 ένα παλιό στέλεχος της υπηρεσίας οικογενειακού προγραμματισμού. "Συνήθως οι αστυνομικοί τους έδειχναν απλώς τα όπλα τους και αυτοί υποχωρούσαν. Μερικές φορές χρειάστηκε να πυροβολήσουμε στον αέρα. Μόνο μια φορά είδα να πυροβολούν στα πόδια".


ΟΙ ΜΕΝ ΚΑΙ ΟΙ ΔΕ

ΜΑΟ
. Είκοσι χρόνια μετά το θάνατο του Μεγάλου Τιμονιέρη, η σκέψη του εξακολουθεί να αξιοποιείται ποικιλοτρόπως. Στην εκστρατεία της κατά των μαζικών εκτελέσεων στην Κίνα, η Διεθνής Αμνηστία δε διστάζει να τσιτάρει το παρακάτω απόσπασμα από τις "Δέκα Μεγάλες Αρχές" (1956): "Από τη στιγμή που ένα κεφάλι κοπεί, η ιστορία αποδεικνύει πως είναι αδύνατο να αποκατασταθεί - ούτε μπορεί να ξαναφυτρώσει όπως φυτρώνουν τα πράσα. Αν κόψεις ένα κεφάλι κατά λάθος, δεν υπάρχει τρόπος να διορθώσεις αυτό το λάθος, όσο κι αν το θέλεις".

KΛΙΝΤΟΝ. Ανακοινώνοντας την επικείμενη ανανέωση του καθεστώτος της πλέον ευνοούμενης χώρας που διέπει τις αμερικανοκινεζικές οικονομικές σχέσεις, ο πρόεδρος των ΗΠΑ φρόντισε να διαλύσει τις όποιες αμφιβολίες για το νόημα του αμερικανικού ενδιαφέροντος για τα ανθρώπινα δικαιώματα. "Η ανανέωση αυτή" δήλωσε στις 20/5/1996, "δεν είναι δημοψήφισμα για όλες τις πτυχές της κινεζικής πολιτικής. Είναι ψήφος για τα αμερικανικά συμφέροντα".

ΑΦΙΣΟΚΟΛΛΗΤΕΣ. Αν ακόμα ταυτίζετε την Κίνα με τις "εφημερίδες τοίχου", μάλλον οι παραστάσεις σας χρειάζονται εκσυγχρονισμό. Το σχετικό δικαίωμα των πολιτών "να μιλούν ελεύθερα, να εκφράζουν πλήρως τις απόψεις τους και να γράφουν εφημερίδες τύπου" απαλείφθηκε από το άρθρο 47 του Συντάγματος το 1980. Το σκεπτικό της απόφασης ανέλαβε να εξηγήσει στο διεθνές κοινό η αγγλόγλωσση Beijing Review (28/4/1980): "Oι εφημερίδες τοίχου μπορούν εύκολα να ξεσηκώσουν αναρχία και φραξιονισμό. Μια και μόνο αφίσα θα μπορούσε να κάνει μιαν ολόκληρη πόλη άνω-κάτω, να σταματήσει την παραγωγή σ' ένα εργοστάσιο, να παραλύσει τη σωστή λειτουργία μιας κομματικής επιτροπής". Αντί για δημόσιες διαμαρτυρίες, οι πολίτες διδάσκονται να αναφέρονται στο εξής διακριτικά στις αρχές, "χωρίς φόβο αντεκδικήσεων".

ΓΙΑΝ ΤΖΕΝΣΟΥΕ. Ο 50χρονος ζωγράφος και κοινοτικός σύμβουλος του Τζετζιάνγκ διαπίστωσε στην πράξη το νόημα της αλλαγής. Οταν στις 2/7/93 ξυλοκοπήθηκε άγρια σε αστυνομικό τμήμα του Πεκίνου, υπέβαλε μήνυση. Τρεις αστυνομικοί παραδέχθηκαν τον ξυλοδαρμό του κι ένας απ' αυτούς καταδικάστηκε τον Απρίλιο του '94 σε 1 χρόνο φυλάκιση με αναστολή. Τον ίδιο μήνα η Δημοτική Επιτροπή Ασφαλείας του Πεκίνου επέβαλε στο μηνυτή 2 χρόνια καταναγκαστικά έργα για κάποια απροσδιόριστη `κλοπή ποδηλάτου', με βάση καταγγελία συναδέλφων του καταδικασθέντος αστυνομικού και χωρίς το παραμικρό αποδεικτικό στοιχείο.

ΛΙΟΥ ΤΖΙΝΣΕΝΓΚ. Εργάτης στη χημική βιομηχανία του Τονγκί και συνιδρυτής της Προπαρασκευαστικής Επιτροπής των Ελεύθερων Συνδικάτων της Κίνας, συνελήφθη στις 25/5/92. Είκοσι μήνες αργότερα καταδικάστηκε σε κάθειρξη 15 χρόνων για "καθοδήγηση αντεπαναστατικής ομάδας". Η Επιτροπή διεκδικούσε την κατοχύρωση των ελευθεριών λόγου, συνάθροισης κι απεργίας για τους κινέζους εργαζόμενους. "Mιλούσε επίσης για τη χειροτέρευση των δικαιωμάτων των εργατών αφότου άρχισαν οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις, στα τέλη της δεκαετίας του '70" (Αmnesty International "China. No one is safe", σ.40-1).

ΛΙΑΝ Ζ'ΧΟΥΑ. Από τα λιγοστά επώνυμα θύματα βασανιστηρίων που έχουν αναφερθεί στον κινεζικό τύπο. Σύμφωνα με ρεπορτάζ της Γιανγκτσένκ Ουανμπάο (8/6/93), συνελήφθη στις 17/5/1993 και οδηγήθηκε στο αστυνομικό τμήμα του Τανγκπένγκ, στην επαρχία της Καντώνας, ως ύποπτος για κλοπή πουλερικών. Την επομένη ήταν νεκρός, χάρη στις "περιποιήσεις" των οργάνων που επιδίωκαν πάση θυσία μια ομολογία.

ΖΟΥΡΝΑΤΖΗΔΕΣ. Πάγιος ισχυρισμός των κινεζικών αρχών είναι ότι "κανείς φοιτητής δε σκοτώθηκε κατά την εκκένωση της πλατείας Τιέν Ανμέν τα ξημερώματα της 4ης Ιουνίου 1989". Εν μέρει ακριβής, η διατύπωση καλύπτει μονάχα τη "συντεταγμένη αποχώρηση" των φοιτητικών μπλοκ, μεταξύ 04:25 και 05:30 πμ - αφήνοντας έτσι απέξω τη σφαγή εκατοντάδων διαδηλωτών στις οδομαχίες που προηγήθηκαν, στους γύρω δρόμους και τις παρυφές της πλατείας...

ΝΤΑΊ ΤΣΙΝΓΚ. Η ανυποχώρητη οικολόγος έχει βάλει στο στόχαστρο το κατεξοχήν περιβαλλοντοκτόνο "έργο του αιώνα": την επικείμενη δημιουργία ενός γιγαντιαίου φράγματος στον ποταμό Γιανγκτσέ, κόστους τουλάχιστον 13 δις $, που μέχρι το 2009 θα εξαφανίσει ένα από τα ομορφότερα τοπία της Κίνας διώχνοντας ταυτόχρονα κάπου δυο εκατομμύρια αγρότες από τη γη τους. Στον αγώνα των κινέζων οικολόγων συμπαρίσταται και το Συνδικάτο των Εργαζομένων στην Αυτοκινητοβιομηχανία των ΗΠΑ (UAW), απαιτώντας από τις αμερικανικές τράπεζες να μη χρηματοδοτήσουν τη συμμετοχή της Caterpillar κι άλλων εταιριών στο έργο. 

TΡΙΑΔΕΣ. Γνωστή στο ελληνικό κοινό από την ταινία "Η χρονιά του δράκοντα" του Μάϊκλ Τσιμίνο, η μαφία της κινεζικής διασποράς επιστρέφει στη γενέθλια γη μετά βαΐων και κλάδων. "Τα μέλη των `τριάδων' δεν είναι πάντοτε γκάνγκστερ. Απ' τη στιγμή που είναι καλοί πατριώτες, που ενδιαφέρονται για την ευημερία του Χονγκ-Κονγκ, οφείλουμε να τα σεβαστούμε" δήλωνε δημόσια στις 8 Απριλίου 1993 ο ίδιος ο υπουργός Ασφαλείας της Κίνας, Τάο Σιγιού. Είχε προηγηθεί, το Νοέμβριο του 1992, συνάντησή του με αντιπροσώπους της Σουν Γι-Ον, της κυριότερης (47.000 μέλη) μαφίας του Χόνγκ Κόνγκ, για τις προοπτικές επενδύσεων στην ηπειρωτική Κίνα. Κατά τα άλλα, η "πάταξη της εγκληματικότητας" καλά κρατεί στο βασίλειο του Ντένγκ.

ΜΠΑΡΟΒΙΟΙ. Ξεχάστε την παραδοσιακή γκριζάδα της "κομμουνιστικής μητρόπολης". Μετά τη Σαγκάη, το Σεντζέν και την Καντόνα, το Πεκίνο υιοθετεί κι αυτό με τη σειρά του το δυτικό lifestyle. "Πάει πια ο καιρός που το ηλιοβασίλεμα σήμαινε το τέλος της μέρας", πανηγυρίζει το Ασοσιέϊτιντ Πρες (20/5/96). "Με εγγλέζικα ονόματα, καλόγουστο ντεκόρ, καπουτσίνο και δυτικά φαγητά, τα καινούρια νυχτερινά στέκια τραβούν τη νέα γενιά της κινεζικής νεολαίας που την κάνει από τον κομμουνισμό αναζητώντας cash & cool και γουστάρει zhao ze, δηλαδή χαβαλέ". Ολα καλά, όμως η μικρή λεπτομέρεια με τις ουσιώδεις συνέπειες είναι κρυμμένη στο τέλος της είδησης: "Μια μπίρα κοστίζει 20 γιουάν (600 δρχ), πάρα πολλά για το μέσο κινέζο της πόλης, που βγάζει μόλις 400 γιουάν το μήνα"...


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Διεθνής Αμνηστία "Κίνα: κανένας δεν είναι ασφαλής"
(Αθήνα, Μάιος 1996). Ενημερωτικό δελτίο, βασισμένο σε αναλυτικότερη αγγλόγλωσση έκδοση με τον ίδιο τίτλο, καλύπτει όλες τις πτυχές της βαρβαρότητας του σημερινού καθεστώτος.

Amnesty International "China. The massacre of June 1989 and its aftermath" (Απρ.1990). Εξαιρετικά εμπεριστατωμένη καταγραφή της αιματηρής καταστολής του φοιτητικού και δημοκρατικού κινήματος του '89.

"Κίνα. Χρονικό, Απρίλιος - Ιούνιος 1989" (ειδική έκδοση του περιοδικού "Σχολιαστής", Ιουν.1989). Αφιέρωμα στη βραχύβια "Ανοιξη του Πεκίνου", από τις πρώτες φοιτητικές κινητοποιήσεις μέχρι τη σφαγή της Τιεν Ανμέν και το ανθρωποκυνηγητό που ακολούθησε. Εκτενές χρονικό, ντοκουμέντα και αναλύσεις.

Σαρλ Μπετελέμ "Το μεγάλο άλμα προς τα πίσω" (Αθήνα 1978, εκδ. Μηνιαία Επιθεώρηση). Η αλλαγή πολιτικής των ιθυνόντων του Πεκίνου μετά το θάνατο του Μάο και τη συντριβή της 'Συμμορίας των 4', όπως την κατέγραψε εν θερμώ ένας από τους σημαντικότερους δυτικούς υποστηρικτές της μαοϊκής γραμμής.

"Η Κίνα μετά το Μάο" ( περ. "Μηνιαία Επιθεώρηση", τχ.4-5, Οκτ.1979). Ενδιαφέρων διάλογος αμερικανών & ευρωπαίων διανοητών (Σουήζι-Μαγκντόφ, Ρ.Ροσάντα, Κ.Σ. Κάρολ, Π.Τισιέ, Τζ.Ρόμπινσον, Ρ.Λέϊκεν) για το ίδιο ζήτημα. Κείμενα από το 'μητρικό' Monthly Review, το Communisme και το Il Manifesto.

Michel Chossudovsky "Towards capitalist restoration? Chinese socialism after Mao" (Λονδίνο 1986, εκδ. Macmillan). Aνάλυση σε βάθος της κινεζικής μετάβασης από τη διευθυνόμενη οικονομία στον καπιταλισμό της αγοράς, από έναν ειδικευμένο στις αναπτυσσόμενες χώρες καναδό πανεπιστημιακό.
 


ΔΕΙΤΕ

Κιου Ζου, μια γυναίκα της Κίνας
( Qiu Zhu) του Τζάνγκ Γιμού (1993). Ανατομία της σημερινής κινεζικής ενδοχώρας μέσα από την ιστορία του αγώνα μιας αγρότισσας που διεκδικεί - με "νόμιμα" μέσα - την τιμωρία του τοπικού αξιωματούχου που ξυλοκόπησε τον άντρα της. Ταινία που αξίζει κυρίως για τη ντοκιμενταρίστικη ματιά της.

Γαλάζιος χαρταετός (Lan Fangsheng) του Τιαν Τσουάνγκ Τσουάνγκ (1993). Χρονικό της κινεζικής ιστορίας των τελευταίων δεκαετιών, υπό τη μορφή προσωπικών αναμνήσεων ενός σημερινού σαραντάρη. Ταινία έντονα σφραγισμένη από την τρέχουσα "ορθοδοξία".

(Ελευθεροτυπία, 2/6/1996)

 

www.iospress.gr                                   ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ