ΒΙΑΣΜΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ


Το αθέατο έγκλημα

1.  /  2.

 
Τι πρέπει να αλλάξει

Από τις ενδιαφέρουσες μεταρρυθμίσεις που προτείνονται στο τέλος της μελέτης του Αγγελου Τσιγκρή παραθέτουμε εκείνες που σχετίζονται με την αστυνομική και τη δικαστηριακή φάση μιας υπόθεσης βιασμού. Σημειώνουμε απλώς ότι πολλές από αυτές τις προτάσεις αποτελούν πάγια φεμινιστικά αιτήματα, τα οποία συναντούν επί χρόνια την αδιαφορία και τη σιωπή των αρμοδίων.

Αναφορικά με την αστυνομική φάση προτείνουμε τις παρακάτω αλλαγές και καινοτομίες: 1. Η εξέταση-ανάκριση του θύματος πρέπει να γίνεται από έναν και μόνον αξιωματικό και να περιορίζεται μόνο στις απαραίτητες για την περαιτέρω έρευνα πληροφορίες. 2. Κατά τη διάρκεια της εξέτασης, πρέπει να παρέχεται το δικαίωμα να παρίσταται κάποιος φίλος ή συγγενής του θύματος (...). 3. Πρέπει να επιτρέπεται η παρουσία δικηγόρου και, αν το θύμα δεν διαθέτει τα απαραίτητα οικονομικά μέσα, να του προσφέρεται από την αστυνομία. 4. Πρέπει να καταβληθεί προσπάθεια έτσι ώστε οι υποθέσεις βιασμού να αναλαμβάνονται από γυναίκες αξιωματικούς. 5. Οι αστυνομικοί που ασχολούνται με αυτές τις υποθέσεις πρέπει να λαμβάνουν ειδική εκπαίδευση (...). 6. Στα θύματα πρέπει να δίνεται ενημερωτικό φυλλάδιο που να εξηγεί τόσο τις αστυνομικές όσο και τις υπόλοιπες ποινικές διαδικασίες που θα επακολουθήσουν. 7. Το θύμα δεν πρέπει να αποθαρρύνεται, αλλά μάλλον να ενθαρρύνεται να προωθήσει ποινικά την υπόθεσή του, σε καμία όμως περίπτωση δεν πρέπει να εξαναγκάζεται να το κάνει. (...)
Οι κυριότερες αλλαγές που προτείνουμε στο δικαστηριακό στάδιο της ποινικής εξέλιξης του εγκλήματος του βιασμού, προκειμένου να αυξηθούν τα ποσοστά αναφοράς του στην αστυνομία, είναι τα εξής: 1. Ειδική μετεκπαίδευση των δικαστών που ασχολούνται με τέτοιου είδους υποθέσεις (...). 2. Αμεση εκδίκαση των υποθέσεων βιασμού έτσι ώστε να μην παρατείνεται η ταλαιπωρία των θυμάτων. 3. Απαγόρευση της δημοσιότητας της ποινικής δίκης του βιασμού. 4. Απαγόρευση των αναφορών και των υπαινιγμών για την προσωπική ζωή των θυμάτων και για άλλα άσχετα με την υπόθεση γεγονότα. 5. Ο σωματικός τραυματισμός του θύματος να μην αποτελεί αποδεικτικό στοιχείο για την ενοχή του δράστη. 6. Να δοθεί το δικαίωμα στις γυναικείες οργανώσεις να παρίστανται ως πολιτική αγωγή στις υποθέσεις βιασμού, όταν το θύμα δεν έχει αντίρρηση. 7. Να δίνονται οδηγίες στους ενόρκους έτσι ώστε να κρίνουν με βάση το νόμο και όχι με βάση προκαταλήψεις και στερεότυπα. 8. Ανάθεση των υποθέσεων βιασμού σε γυναίκες εισαγγελείς. 9. Να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στη σύνθεση των δικαστηρίων, έτσι ώστε να αποτελείται από δικαστές και των δύο φύλων κατ' ίσον αριθμό. 10. Να απαγορεύεται η αποκατάσταση του θύματος μέσω χρηματικής αποζημίωσης και 11. Να μην είναι δυνατός ο εξωποινικός συμβιβασμός δράστη-θύματος μέσω γάμου.
Αλλες δύο γενικότερες μεταρρυθμίσεις των νόμων που αφορούν στο έγκλημα του βιασμού, οι οποίες θα έχουν ως αποτέλεσμα την αύξηση των ποσοστών αναφοράς του στην αστυνομία, είναι οι παρακάτω: α) Ποινικοποίηση των υποθέσεων συζυγικού βιασμού και β) Αντί του όρου βιασμός να χρησιμοποιηθεί εκείνος της σεξουαλικής επίθεσης και το έγκλημα να μεταφερθεί στο τμήμα που αφορά στις σωματικές βλάβες, κρατώντας όμως τη σεξουαλική του απόχρωση. Με την παραπάνω αλλαγή θα μεταβληθούν οι στάσεις του κοινού και των επίσημων φορέων της ποινικής δικαιοσύνης για το έγκλημα και το θύμα βιασμού. Από την άλλη μεριά, θα αποφορτιστεί το συγκεκριμένο έγκλημα από τη μυθοπλαστική του φύση και μ' αυτόν τον τρόπο θα μειωθούν οι συνέπειές του στο θύμα και θα εξαλειφθεί ένα εμπόδιο από τη διαδικασία λήψης της απόφασης του θύματος για αναφορά του στην αστυνομία. Οι παραπάνω τροποποιήσεις των νόμων περί βιασμού έχουν ως στόχο τους να μειώσουν το στιγματισμό και τον τραυματισμό του θύματος κατά την ποινική εξέλιξη της υπόθεσης. Για να επιτευχθεί αυτό, θα πρέπει να γίνει μια προσπάθεια να αντιμετωπίζονται οι υποθέσεις βιασμού όπως όλες οι υπόλοιπες υποθέσεις βίαιης εγκληματικότητας, δηλαδή να αποφορτιστεί ο βιασμός από το σεξουαλικό του περιεχόμενο και να αντιμετωπιστεί ως έγκλημα βίαιης επιθετικότητας.

Αγγελος Τσιγκρής


ΟΙ ΜΕΝ ΚΑΙ ΟΙ ΔΕ

ΜΠΙΛΙ ΧΟΛΙΝΤΕΙ
. Η τραγουδίστρια αφηγείται πώς αντιμετωπίστηκε όταν σε ηλικία δέκα ετών κατήγγειλε το βιασμό της: "Με πέταξαν σ' ένα κελί, μια χοντρή λευκή νοσοκόμα είδε ότι ήμουν αιμόφυρτη και μου έδωσε δυο ποτήρια γάλα. Αλλά κανένας άλλος δεν έκανε τίποτα για μένα, εκτός από το να μου ρίχνουν βρόμικες ματιές και να χαχανίζουν μεταξύ τους. Μετά δυο μέρες με έσυραν στο δικαστήριο. (...) Με καταδίκασαν σε εγκλεισμό σε καθολικό ίδρυμα".

ΙΑΤΡΟΔΙΚΑΣΤΕΣ. Οδηγίες από σύγχρονο εγχειρίδιο ιατροδικαστικής: "Εκείνος που θα επιληφθεί της προανακρίσεως μιας πράξεως βιασμού ή εξαναγκασμού σε ασέλγεια πρέπει να έχει στο νου του ότι δεν είναι σπάνιες οι περιπτώσεις όπου η ιστορία την οποία διηγείται η παθούσα δεν είναι αληθινή, είτε στο σύνολό της είτε τουλάχιστον σε μερικά σημεία της". (Από το φεμινιστικό περιοδικό "Δίνη", τ. 2, σ. 23)

ΑΠΟ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΓΙΑ ΓΥΝΑΙΚΕΣ. Τηλεφωνική γραμμή SOS (7237032) για πληροφόρηση και ψυχολογική στήριξη γυναικών που έχουν υποστεί σωματική ή ψυχική κακοποίηση. Οπως μας κατήγγειλαν οι εθελόντριες της γραμμής SOS, τους έχει συμβεί να παραπέμψουν γυναίκες στους αρμοδίους (εισαγγελέα και ιατροδικαστή) και εκείνοι να μη βρίσκονται στη θέση τους. Το τελευταίο σχετικό περιστατικό συνέβη τη Δευτέρα του Πάσχα και αφορούσε σοβαρή περίπτωση συζυγικής κακοποίησης.

ΒΑΣΩ ΑΡΤΙΝΟΠΟΥΛΟΥ. Από δήλωση της εγκληματολόγου στο "Εθνος" (27.2.96): "Οι στατιστικές των καταδικασμένων για το έγκλημα του βιασμού δείχνουν ότι οι βιαστές είναι συνήθως έγγαμοι με δύο κατά μέσο όρο παιδιά, καλοί οικογενειάρχες, ήσυχοι και ευυπόληπτοι πολίτες. Αυτό καταρρίπτει όλη την τερατολογία που κάθε φορά πλάθεται γύρω από το πρόσωπο του βιαστή (...). Ο βιασμός δεν είναι καθόλου σπάνιο φαινόμενο. Είναι φαινόμενο που σπάνια καταγγέλλεται. Οι θεωρίες και οι μύθοι περί 'προκλητικών θυμάτων' καταρρίφθηκαν. Θύμα βιασμού, όπως αποδεικνύουν όλες οι έρευνες, μπορεί να είναι ή να γίνει οποιαδήποτε γυναίκα, οποιασδήποτε ηλικίας, κοινωνικής τάξης και εμφάνισης και ανεξάρτητα από τους χώρους που κινείται".

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΙ. Μερίδα του Τύπου συνεχίζει να "αστειεύεται" κακόγουστα με το έγκλημα του βιασμού. Παράδειγμα, σχόλιο που δημοσιεύτηκε στον "Ελεύθερο Τύπο" με την υπογραφή Αγγ. (23.10.95): "Μνήμη που είχε αυτή η Κινέζα που ισχυρίστηκε ότι τη βίασαν 13 φορές οι Ταμίλ... Αλλά, θα μου πείτε, οι Κινέζες όλο και κάποιον... άβακα έχουν μαζί τους. Αλλά εκείνη η Μωραϊτισσα, που εμπιστεύθηκε στον παραμυθά Μακρυγιάννη ότι οι Ρουμελιώτες "την εκοιμήθησαν 37 φορές", πώς διάβολο τις μετρούσε;"

ΦΩΤΕΙΝΗ ΒΕΡΝΕΖΗ. Η δικηγόρος ανακαλεί την εμπειρία της, όταν βρέθηκε ένορκος -και μοναδική γυναίκα στη σύνθεση του δικαστηρίου- σε μια υπόθεση βιασμού: "Οσην ώρα κατέθετε η πρώτη γυναίκα-θύμα του κατηγορουμένου, την κοιτούσα συνέχεια μέσα στα μάτια. Προσπαθούσα να εκμαιεύσω όσα περισσότερα στοιχεία μπορούσα γύρω από την πράξη, χωρίς όμως να τη φέρω σε δύσκολη θέση. (...) Μου είχε κάνει εντύπωση πως, όταν περιέγραφε τη σκηνή που πάλευε με τον κατηγορούμενο, ίδρωσε, βούρκωσε, αλλά κάρφωσε το βλέμμα της ψηλά στην εικόνα του Χριστού -σαν να ζητούσε βοήθεια-, έσφιξε τα χέρια της και συνέχισε την κατάθεσή της. Αφού είχε βρει τη δύναμη να φτάσει μέχρι εκεί, έπρεπε να περιγράψει μεγαλόφωνα την οδυνηρή περιπέτειά της, που τότε ξαναζούσε μαζί με όλο το ακροατήριο" ("ΤΑ ΝΕΑ", 10.10.95).

ΜΕΓΑΛΟΙ. Αμοντάριστη μεταδόθηκε στις 2.10.95 από το "Μέγκα" η απόφαση του δικαστηρίου για τους βιαστές του Γαλατσίου, με το προφανές -και απαράδεκτο- αποτέλεσμα τη δημοσιοποίηση της ταυτότητας των θυμάτων. Οι διαμαρτυρίες της Γραμματείας Ισότητας (από το 1984 έχει αποφασιστεί να μην αναφέρονται τα ονόματα των θυμάτων, υπάρχουν αντίστοιχες αποφάσεις, ψηφίσματα και συστάσεις των ευρωπαϊκών οργάνων κ.λπ.), τις οποίες μετέφερε ο τότε υπουργός Τύπου Τ. Χυτήρης, ήρθαν κατόπιν εορτής.

ΦΕΜΙΝΙΣΤΡΙΕΣ. Σε υπόμνημα της Κίνησης Δημοκρατικών Γυναικών που συνυπέγραφαν ο Σύλλογος Ελληνίδας Νοικοκυράς, η Ομάδα γυναικών Φιλοσοφικής, η Αυτόνομη Κίνηση Γυναικών, η Ομάδα γυναικών Αμπελοκήπων, το Σπίτι γυναικών και η Ομάδα γυναικών Κερατσινίου (20.2 1984) περιλαμβανόταν και η παρακάτω διατύπωση που αποτελεί πάγιο φεμινιστικό αίτημα: "Θεωρούμε πολύ ορθό τον αποχαρακτηρισμό του εγκλήματος του βιασμού ως εγκλήματος κατά των ηθών, όμως δεν δεχόμαστε τον περιορισμό του εγκλήματος κατά της γενετήσιας ελευθερίας και ζητάμε να χαρακτηρισθεί ως έγκλημα κατά της ελευθερίας και της αυτοδιάθεσης του ατόμου".

ΕΠΙΕΙΚΕΙΣ. Σε νέα δίκη αποφάσισε να παραπέμψει ο Αρειος Πάγος δύο νεαρούς που κατηγορούνταν για το βιασμό δεκαεξάχρονης Αγγλίδας, καθώς έκρινε ότι η απόφαση του Μικτού Ορκωτού Εφετείου Κέρκυρας, που τους αθώωσε, υπήρξε τελείως ανεπαρκής και παρουσίαζε πάμπολλες ελλείψεις. "Είναι εντυπωσιακό", έγραφε η "Ε" στις 27.10.95, "έτσι όπως συνάγεται από το σκεπτικό του ανωτάτου δικαστηρίου, με πόση ευκολία και χωρίς να εξετάσουν σε βάθος τα πραγματικά περιστατικά, οι δικαστές του Εφετείου της Κέρκυρας απάλλαξαν τους δύο κατηγορουμένους από την κατηγορία του βιασμού".

ΦΥΛΑΚΕΣ. Η είδηση δημοσιεύτηκε στις εφημερίδες της 21 Φεβρουαρίου '96: Δεκαεξάχρονη μαθήτρια απευθύνθηκε βράδυ σε αστυνομικό τμήμα της Θεσσαλονίκης για να ζητήσει βοήθεια επειδή φοβόταν να γυρίσει μόνη στο σπίτι της. Αστυνομικός που προθυμοποιήθηκε να τη βοηθήσει, την οδήγησε στο σπίτι του όπου την εβίασε. Την ώρα που η μαθήτρια έδινε κατάθεση για το γεγονός, συνάδελφος του δράστη την απείλησε προκειμένου να αποσύρει αμέσως την καταγγελία.

ΚΩΣΤΑΣ ΝΤΑΙΛΙΑΝΑΣ. Δήλωση του μέλους του Δ.Σ. του Δικηγορικού Συλλόγου: "Τα περισσότερα θύματα βιασμού δεν καταφεύγουν στη δικαιοσύνη γιατί φοβούνται περισσότερο την ταλαιπωρία που θα υποστούν αναφέροντας και αναβιώνοντας μια τόσο τραυματική εμπειρία. Πράγματι, η διαδικασία που προβλέπεται είναι Γολγοθάς και η ακροαματική διαδικασία τις περισσότερες φορές είναι τόσο επώδυνη όσο ένας δεύτερος βιασμός". ("Εθνος", 27.2.96).



ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Susan Brownmiller, "Against our Will. Men, Women and Rape"
(έκδοση Simon and Schuster, Νέα Υόρκη 1975). Εξαιρετικά πρωτότυπη για την εποχή που εκδόθηκε και πάντοτε κλασική φεμινιστική προσέγγιση του εγκλήματος του βιασμού. Πολλές από τις επισημάνσεις της Μπραουνμίλερ αποτέλεσαν έναυσμα για επεξεργασίες των δύο επόμενων δεκαετιών.


"Βία-βιασμοί" (αφιέρωμα του φεμινιστικού περιοδικού "Δίνη", τ.2, Οκτώβριος 1987). Μεταξύ άλλων, ιδιαίτερη αναφορά στη νομική αντιμετώπιση του εγκλήματος, καθώς και στη δημοσιογραφική του κάλυψη.
"Βιασμός-Τύπος. Ο βιασμός από τον τύπο". Σχολιασμός της στάσης του τύπου από το Σπίτι Γυναικών (1983).


Sharon Marcus, "Fighting Words, Fighting Bodies: A Theory and Politics of Rape Prevention" (στο: J. Butler, J. Scott (επιμ.), "Feminists theorize the Political", Νέα Υόρκη 1992). Μια ριζοσπαστική, στο κλίμα του μεταμοντερνισμού, ανάλυση των σημασιών του βιασμού στη σύγχρονη κοινωνία και προτάσεις για την ανατροπή της εικόνας των γυναικών ως επίδοξων θυμάτων της ανδρικής βίας.


I. Hanson Frieze, "Investigating the Causes and Consequences of Marital Rape" (περ. "Signs" 8/3 (1983), σ. 532-53). Ανάλυση του βιασμού στο πλαίσιο του γάμου.


P. Bart, P. O' Brien, "Stopping Rape: Effective Avoidance Strategies" (περ. "Signs" 10/1 (1984), σ. 83-101). Ανάλυση συνεντεύξεων γυναικών που υπέστησαν επίθεση και συναγωγή συμπερασμάτων για τις στρατηγικές που μπορούν να υιοθετήσουν οι γυναίκες για να αποφύγουν το βιασμό τους.



ΔΕΙΤΕ

Να πεθαίνεις ουρλιάζοντας
της Α.Μ. Πουαριέ (1982). Καναδέζικη φεμινιστική ματιά στο έγκλημα του βιασμού. Προβλήθηκε σε συνάντηση γυναικών στο Γαλλικό Ινστιτούτο τον Δεκέμβριο του 1982 προκαλώντας έντονη συζήτηση.

Οι κατηγορούμενοι (The accused) του Τζόναθαν Κάπλαν (1988). Μια εισαγγελέας με την παρότρυνση μιας σερβιτόρας που έπεσε θύμα ομαδικού βιασμού κατηγορεί όχι μόνο τους άμεσους αυτουργούς του εγκλήματος αλλά και τους θαμώνες του μπαρ που τους ενθάρρυναν.

Βιασμός στην πρώτη σελίδα (Sbatti il mostro in prima pagina) του Μάρκο Μπελόκιο (1972). Κριτική ματιά στον δεύτερο βιασμό από τα μέσα ενημέρωσης.


Τα κουρέλια τραγουδάνε ακόμα του Νίκου Νικολαϊδη (1978). Αλυσιδωτοί βιασμοί μετά φόνου ως απελευθερωτική νεανική τρέλα.

(Ελευθεροτυπία, 26/5/1996)

 

www.iospress.gr                                   ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ