ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΣΤΟ ΓΗΠΕΔΟ


Οι κομπάρσοι της κερκίδας

1.  /  2.

 

Δεν είναι ασφαλώς τα φίλαθλα αισθήματά τους αυτά που τραβούν τους πολιτικούς στις κερκίδες των επισήμων. Κάποιοι πιστεύουν ότι η παρουσία στο γήπεδο ενισχύει το φιλαλαϊκό τους προφίλ. Οι περισσότεροι προσδοκούν κάποιο μακροπρόθεσμο πολιτικό όφελος. Για να εισπράξουν, όμως, πολύ συχνά, την περιφρόνηση και τη λοιδωρία.


Αλλο το μπαλκόνι άλλο το γήπεδο

Κανείς δεν μπορεί να κατηγορήσει τον Γιώργο Λιάνη ότι αυτό που τον τραβά στο γήπεδο είναι μόνο η προσδοκία της ψήφου. Υπήρξε παλιός ποδοσφαιριστής, αθλητικός ρεπόρτερ και παθιασμένος φίλαθλος πολύ πριν αναλάβει το υφυπουργείο αθλητισμού: "Πιστεύω ότι στις περισσότερες περιπτώσεις δεν είναι η αγάπη στο άθλημα, αλλά κάποια ιδιοτελής σκέψη, αυτή που οδηγεί τα βήματα του πολιτικού στο γήπεδο. Οι περισσότεροι πάνε μόνο και μόνο επειδή υπάρχει πολύς κόσμος. Θα τους δούνε, θα τους σχολιάσουνε. Κι αυτό τους αρκεί. Σύμφωνα με την τρέχουσα αντίληψη περί μάρκετινγκ, θεωρούν ότι ακόμα και αρνητικά αν τους σχολιάζουν, αυτό είναι κέρδος γι' αυτούς".
Απαλλαγμένος πλέον από τις υπουργικές ευθύνες, ο πολιτικός Λιάνης δίνει το λόγο στο δημοσιογράφο: "Καταλαβαίνω, βεβαίως, όταν υπάρχει ένα πολύ μεγάλο αθλητικό γεγονός που διοργανώνει η Ελλάδα, όπως το Ευρωμπάσκετ, είναι σωστό να πάει στον τελικό και η πολιτική ηγεσία. Τώρα τελευταία, όμως, διαπιστώνω ότι με την πρώτη ευκαιρία οι συνάδελφοί μου κάνουν εμφανίσεις στα γήπεδα." Υπάρχει άραγε πραγματικό πολιτικό κέρδος από αυτή την παρουσία; "Θεωρώ την κερκίδα ως τον τελευταίο διαταξικό χώρο που υπάρχει. Η κερκίδα εξομοιώνει τον ύπατο με τον έσχατο. Ο Βαρδινογιάννης δεν περνάει στην κερκίδα, ούτε καν στους Παναθηναϊκούς, αν υπάρχει κάποιος λόγος. Οταν έκανα αθλητικό ρεπορτάζ έβλεπα τα γήπεδα σαν μια σημαία ελευθερίας. Ξεκινώντας απ' αυτή την άποψη, θεωρώ ότι δεν ωθεί τους πολιτικούς στην κερκίδα η επιθυμία τους να βρεθούν σε μια σύγχρονη εκδοχή της αρχαίας αγοράς. Οσο για το αν κερδίζει ένας πολιτικός από αυτή την παρουσία, τούτο εξαρτάται από την προσωπικότητά του - το 'ίματζ' όπως λένε. Για παράδειγμα, ο Πάγκαλος είχε ένα ειλικρινές ενδιαφέρον για το Μουντιάλ. Ο ίδιος μου ζήτησε να τον βάλω στην εθνική επιτροπή που συγκρότησα για το Μουντιάλ, και στη συνέχεια ήρθε στην Αμερική και ταξίδεψε 5 ώρες μαζί μου Νέα Υόρκη - Βοστόνη για να δούμε τον δεύτερο αγώνα. Ο Πάγκαλος θα ήθελε να έχει ακόμα μεγαλύτερη επαφή με τον αθλητισμό, αλλά δεν έχει το χρόνο. Ηρθε και στα αποδυτήρια. Υπάρχουν όμως άλλοι πολιτικοί που η παρουσία τους προσβάλλει στο γήπεδο. Δεν ξέρουν πώς να φερθούν στο γήπεδο. Δεν ξέρουν πώς να φερθούν σε έναν αθλητή, δεν ξέρουν ούτε πώς παίζεται το παιχνίδι και γελοιοποιούνται με παρατηρήσεις κοτσάνες και δηλώσεις μέτριες έως ανόητες. Αυτοί βέβαια δεν ωφελούνται, αλλά ζημιώνονται."
Ζητάμε παραδείγματα. Ο συνομιλητής μας γελάει με την καρδιά του. "Ας ξεκινήσουμε ανάποδα. Σας είπα για τον Πάγκαλο. Και ο Λαλιώτης πηγαίνει στο γήπεδο. Είναι οπαδός της ΑΕΚ και έχει μια 'εύκρατη' συμπάθεια γι' αυτή την ομάδα. Ο Κατσιφάρας πηγαίνει κι αυτός στην ΑΕΚ, αλλά πιστεύω ότι η παρουσία του έχει σχέση με τη θητεία του στο υπουργείο. Είναι μοιραίο να πηγαίνουν στο γήπεδο όσοι πέρασαν απ' αυτό το πόστο, Κουλούρηδες, Στάθηδες, Βαλυράκηδες, Παπαγεωργόπουλοι, Μεϊμαράκηδες. Σ' αυτή την κατηγορία εντάσσεται και ο πανταχού παρών Νικόλαος Αναγνωστόπουλος, ο οποίος υπήρξε και παλιός αθλητής." Εκπλήξεις είναι οι παρουσίες των πολύ μεγάλων προσωπικοτήτων, όπως του Κώστα Σημίτη στον αγώνα ΠΑΟ- Αγιαξ. "Πιστεύω ότι ο κ. πρωθυπουργός πήγε επειδή του είπαν να πάει. Δεν νομίζω ότι είχε ο ίδιος την παραμικρή επιθυμία να δει αυτό το παιχνίδι, αλλά θα του είπαν ότι υπήρχε η πιθανότητα να πετύχει ο Παναθηναϊκός τη μέγιστη διάκριση και κατά συνέπεια θα ήταν επιβεβλημένη η παρουσία του. Αυτή η 'φίλαθλη' εμφάνιση των πολιτικών ηγετών είναι μια μορφή 'κατά συνθήκην ψεύδους'".
Οσο για τους άλλους αρχηγούς κομμάτων:
* "Ο Εβερτ είναι φανερό ότι ήρθε στους τελικούς του Ευρωβόλεϊ και του Ευρωμπάσκετ ειδοποιημένος από τον περίγυρό του (την κυρία Φάνη Πάλλη- Πετραλιά) ότι οφείλει να παραστεί. Του το 'πάνε και πήγε. Δεν είχε ιδέα. Η παρουσία του ήταν συμπαθέστατη και η αφέλεια των ερωτημάτων του αφοπλιστική."
* "Ο Σαμαράς, τον ξέρω καλά, ήταν φανατικός φίλος του Ολυμπιακού. Εχει σπάσει το χέρι του κουτρουβαλώντας εφτά σκαλοπάτια στις κερκίδες του Καραϊσκάκη. Ηταν στα γήπεδα από μικρός. Φανατικός οπαδός του Σιδέρη -το ξέρω από τον ίδιο τον ποδοσφαιριστή που είναι φίλος μου."
* "Ο Παπανδρέου είναι Ολυμπιακός από μακριά. Δεν πάει στα γήπεδα, παρά μόνο στο Ευρωμπάσκετ του '87. Είναι θαυμαστής του Νίκου Γκάλη."
* "Τον Μητσοτάκη δεν τον έχω δει σε κερκίδα. Αλλωστε η παρουσία του στο γήπεδο θα ήταν κάπως 'πανκ', δεν μπορώ να το φανταστώ."
* "Ο Χαρίλαος και η Παπαρήγα δεν έχουν εμφανιστεί σε γήπεδο. Το ΚΚΕ είχε κάποια ιδιαίτερη σχέση με τον αθλητισμό όσο υπήρχε η κραταιά Σοβιετική Ενωση, αλλά από τότε δεν υπάρχει πυξίδα σ' αυτά τα θέματα."
* "Ο Κωνσταντόπουλος πρέπει να είχε κάποια ενασχόληση παλιά με τον αθλητισμό. Εδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ολυμπιάδα και ασφαλώς με την πλατιά παιδεία του είναι σε θέση να κατανοήσει τη λειτουργία της κερκίδας."
Εκτός όμως από την εμφάνιση στις κερκίδες των επισήμων, υπάρχουν και οι πολιτικοί που γίνονται τοπικοί ήρωες, εφόσον δείχνουν πρόθυμοι να υπερασπίσουν κάθε είδους αιτήματα των ομάδων της εκλογικής τους περιφέρειας. "Σ' αυτό το σημείο έχουν γίνει αχρειότητες. Παίρνω παράδειγμα τον εαυτό μου. Η Φλώρινα είναι μια ομάδα που έκανε προσπάθεια στην Δ' εθνική κατηγορία. Τους βοήθησα πριν δυο χρόνια ως υφυπουργός όσο μπορούσα, αλλά πάντα μέσα στα λογικά όρια. Ε λοιπόν, οι παράγοντες της ομάδας έφτασαν να διεκδικούν όσα και μια μεγάλη ΠΑΕ: μεταγραφές, ξενοδοχεία, μάνατζερ, ακόμα και επηρεασμό διαιτησίας. Μου ζήτησαν κάποτε να μεσολαβήσω για να επαναληφθεί κάποιος αγώνας, ενώ είχαν άδικο. Αυτό το έπραξε ο άλλος βουλευτής της περιοχής μου που είναι σύμβουλος στην ΕΠΟ. Αυτό το λέω για πρώτη φορά γιατί είμαι αποφασισμένος να μιλήσω ελεύθερα. Δεν το λέω για να χτυπήσω τη Νέα Δημοκρατία ή τον Μπάμπη Παπαθανασίου στη Φλώρινα. Ως μέτρο της συμμετοχής του βγήκε απόφαση που ζητούσε την επανάληψη του αγώνα. Ευτυχώς η δευτεροβάθμια επιτροπή απακατέστησε τα πράγματα."
Στις τοπικές, λοιπόν, κοινωνίες οι πολιτικοί δέχονται συχνά να μεσολαβήσουν για μια ευνοϊκή μεταχείριση της ομάδας. "Και εγώ βέβαια - ως όλοι οι πολιτικοί- ακολούθησα την πεπατημένη και έδινα τέτοιες επιχορηγήσεις που δεν είναι βέβαια παράνομες αλλά δεν έχουν βάση. Πάγια συνήθεια ήταν στη γραμματεία, το 'κάνα και 'γω".
Το ερώτημα είναι αν εξαργυρώνεται αυτή η πάγια συμπεριφορά. "Ασφαλώς και εξαργυρώνεται. Οι αθλητικοί είναι μαζικοί χώροι και αν 
κυκλοφορήσει κάτι, αυτό γίνεται με ταχύτητα τηλέγραφου. Το προσωπικό ρουσφέτι έχει μηδαμινά αποτελέσματα. Αν όμως το ρουσφέτι αντανακλά σε 7.000 φιλάθλους της Καλαμάτας ή του Πύργου, αυτό λειτουργεί σχεδόν αυτόματα. Το αρνητικό στοιχείο είναι ότι αυτό δεν είναι ήθος πολιτικής παρέμβασης, και το χειρότερο: αυτή η διαδικασία καθιστά τον πολιτικό υποχείριο στις πιέσεις παραγόντων κάθε είδους και τον εθίζει να ικανοποιεί ακόμα και προσωπικά αιτήματα, τον οδηγεί τελικά στην παρανομία."


Οταν σφυρίζει η κερκίδα

Στο αφελές ερώτημα πώς αντιδρούν οι παρευρισκόμενοι πολιτικοί όταν σύσσωμη η κερκίδα εκφράζεται με "αντεθνικά" συνθήματα, η απάντηση είναι ομόφωνη: κάνουν ότι δεν ακούνε. Ο τότε πρόεδρος του ΠΑΟΚ Θωμάς Βουλινός είχε εκφράσει το παράπονό του σε συνέντευξη τύπου πριν από τις εκλογές του 1993: "Στον τελικό με τον Ολυμπιακό 20.000 φίλαθλοι μας αποκαλούσαν Βουλγάρους. Ηταν παρόντες δύο υπουργοί. Μετά τον αγώνα ο κ. Παπαγεωργόπουλος έδωσε συγχαρητήρια στους φιλάθλους του Ολυμπιακού για τη συμπεριφορά τους." 
Στο ίδιο ερώτημα ο κ. Λιάνης είναι κατηγορηματικός: "Εγώ ο ίδιος που ετοίμαζα ειδικό νόμο για τα 'αντεθνικά' συνθήματα δεν αντέδρασα σε κάποιο μεγάλο ματς που οι φίλαθλοι ομάδας του κέντρου έβριζαν εν χορώ τη Μακεδονία. Ημουν σίγουρος ότι αν έφευγα, η κίνησή μου θα προκαλούσε μεγαλύτερο κακό από την αδιαμαρτύρητη παραμονή μου. Είναι πολύ αιφνιδιαστικό για κάποιον πολιτικό να βρίσκεται σε μια κερκίδα που χρησιμοποιεί ένα ακραίο σύνθημα. Ηρθα εκείνη τη στιγμή σε πολύ δύσκολη θέση." Αυτή άλλωστε είναι και η λογική των ακραίων συνθημάτων: "Οι φίλαθλοι έχουν μια ιδιαίτερη ικανότητα να μαντεύουν το σύνθημα που 'πονάει' περισσότερο, και επιμένουν σ' αυτό."
Είναι βέβαια λάθος να κρίνουμε την οξύτητα ή την "εθνικοφροσύνη" των συνθημάτων με κριτήρια εξωγηπεδικά. Ο συνομιλητής μας το επισημαίνει: "Αυτά τα συνθήματα -που τα καταδικάζει κανείς απερίφραστα εκτός γηπέδου- στην κερκίδα λειτουργούν εντελώς διαφορετικά. Είναι μια γλώσσα οικεία πλέον, με την οποία επικοινωνούν οι φίλαθλοι. Είναι ακραία, ενοχλητική, αλλά δεν παύει να σηματοδοτεί έναν άλλο εκφραστικό κώδικα. Δεν είναι επί της ουσίας ύβρεις. Εχουν τη δική τους γραφικότητα και συνοδεύονται από το δικό τους χιούμορ. Μπορεί να σοκάρουν αυτόν που τα ακούει απ' την τηλεόραση, όμως το γήπεδο δεν είναι υπόθεση σαλονιού."
Υπάρχουν βέβαια και οι προσωπικές αποδοκιμασίες της εξέδρας προς τους πολιτικούς. Αν οι φίλαθλοι έχουν την εντύπωση ότι κάποιος βουλευτής ή υπουργός αδίκησε την ομάδα τους ή -πράγμα χειρότερο- ωφέλησε τον αντίπαλο, περιμένουν την κατάλληλη στιγμή να τον περιλάβουν στο πλούσιο ρεπερτόριό τους. "Τον Κουλούρη τον αποδοκίμασαν κάποια στιγμή πολύ έντονα", θυμάται ο Γιώργος Λιάνης. "Εμένα με αποδοκίμασαν στο ντέρμπι Ολυμπιακού-Παναθηναϊκού 2- 3 στο Καραϊσκάκη, για το κύπελο. Το αστείο είναι ότι με κατηγόρησαν και οι δύο πλευρές. Οι Παναθηναϊκοί, επειδή θεώρησαν ότι σηκώθηκα και υπέδειξα κάτι προς τον διαιτητή Νικάκη, ενώ οι Ολυμπιακοί επειδή δόθηκε ένα κατ' αυτούς ανύπαρκτο πέναλτι υπέρ του ΠΑΟ."
Αυτές οι προσωπικές αποδοκιμασίες είναι που έκαναν τον πρώην υφυπουργό αθλητισμού να μην ξαναπάει στο γήπεδο. "Αυτός είναι ο λόγος που δεν πήγα στο ματς με τη Σλοβενία, και ήταν κρίμα γιατί δεν είχε πάει κανείς. Οι Παναθηναϊκοί με αποδοκίμασαν μετά το φάιναλ φορ της Σαραγόσα, επειδή, κατά τη γνώμη τους, χειροκρότησα ένα τρίποντο του Τζόνσον στον αγώνα ΠΑΟ- Ολυμπιακού. Αν είναι δυνατόν! Δεν με αποδοκίμασαν, μάλιστα, σ' αυτό τον αγώνα, αλλά στον επόμενο που έπαιζαν με ξένη ομάδα. Απόδειξη ότι η κίνηση αυτή ήταν κατευθυνόμενη. Μεταφέρθηκαν οι αποδοκιμασίες και σε έναν αγώνα ποδοσφαίρου, όπου έγινε επεισόδιο μεταξύ του κ. Αλέξη Κούγια και των αδελφών Βαρδινογιάννη. Αντί να στραφούν οι φίλαθλοι κατά του Κούγια, στράφηκαν εναντίον μου. Από τότε δεν ξαναπάω στο ποδόσφαιρο." Ισως η αιτία αυτής της επιφυλακτικής στάσης των οπαδών του Παναθηναϊκού να έχει αφετηρία την υπόθεση Ισις. Ο κ. Λιάνης είχε έρθει τότε σε ανοιχτή σύγκρουση με τον πρόεδρο της ομάδας.
Μπορεί να τον έχει πικράνει η κερκίδα, αλλά αυτός δεν κρατά κακία: "Διαπόμπευση πάντως δεν έχει γίνει κανενός πολιτικού, ακόμα και όταν τα πνεύματα είναι πολύ οξυμένα. Ακόμα και οι πιο φανατικοί φίλαθλοι είναι 'ψυχούλες'. Μπορεί να βρίζουν και να γιουχάρουν, αλλά γνωρίζουν κάπου να σταματούν."

Μας δίνουν χάντρες και καθρεφτάκια

Οι παράγοντες των ομάδων γνωρίζουν από πρώτο χέρι εκείνο που γυρεύουν οι πολιτικοί στην κερκίδα, αλλά δύσκολα τολμούν να το κατονομάσουν. Οχι πάντα, και όχι όλοι: "Η παρουσία των πολιτικών στην κερκίδα αφενός βοηθά στην απενοχοποίηση του κοινού, αφετέρου συνδέεται συχνά με ένα αλισβερίσι κατά το οποίο παζαρεύονται ποικίλες παροχές στο σύλλογο ( και όχι μόνον) με το αντάλλαγμα κάποιων ψήφων. Και πάλι, θα είχαμε να κάνουμε με συναλλαγή έντιμη, αν συνήθως δεν ανταλλάσσονταν καθρεφτάκια και χαντρούλες (βλέπε ούρα Τσίγκοφ) με πολύτιμους λίθους (βλέπε ψήφους)".
Ασφαλώς ο συνομιλητής μας δεν ανταποκρίνεται στο στερεότυπο του ποδοσφαιρικού παράγοντα. Ο αντιπρόεδρος του Απόλλωνα Αθηνών Αλέξης Μελίτας κινείται σε ένα ιδιότυπο για τα ποδοσφαιρικά δεδομένα κλίμα, μια ατμόσφαιρα που σηματοδοτείται και από την παρουσία του Κώστα Αλαμάνου στην προεδρία της "Ελαφράς Ταξιαρχίας". Ετσι τα ερωτήματά μας δεν του προκαλούν την παραμικρή αμηχανία: "Είναι αυτονόητο ότι η κερκίδα συνιστά μαζικό χώρο ικανό να προσφέρει κομματικά και ατομικά οφέλη", αποφαίνεται ο κ. Μελίτας. Και συνεχίζει με την ευρηματική διεύρυνση της σύγχρονης έννοιας της κερκίδας: "Η κερκίδα σήμερα, εκτός από το σύνολο του κοινού που συνωστίζεται στα στάδια, περιλαμβάνει και την πελατεία των media. Πρόκειται για την κερκίδα των καναπέδων, κερκίδα εξίσου σαρκοβόρα με εκείνην που άλλοτε κατανάλωνε το θέαμα της αναμέτρησης των μονομάχων". Σημείο των (ηλεκτρονικών) καιρών κατά τον Αλέξη Μελίτα, η κερκίδα δεν λειτουργεί πλέον μονοσήμαντα: "Η κερκίδα δεν καταναλώνει μόνο το θέαμα των ποδοσφαιρικών γηπέδων. Παράγει και το δικό της θέαμα που μερικές φορές αποδεικνύεται εντυπωσιακότερο από εκείνο του αγωνιστικού χώρου".
Η οπτική αυτή ερμηνεύει και την παρουσία των πολιτικών στο γήπεδο: "Δεν είναι λίγοι οι πολιτικοί που πριμοδοτούνται από ισχυρές κερκίδες", εξηγεί ο συνομιλητής μας. "Ισχυρή κερκίδα σημαίνει ισχυρό μοχλό πίεσης. Σημαίνει δύναμη στα χέρια των παραγόντων. Αυτό βεβαίως δεν σημαίνει ότι η κερκίδα δεν μπορεί να διατηρήσει κάποια μικρή ή μεγαλύτερη αυτονομία. Ο ασφυκτικός εναγκαλισμός του επαγγελματικού ποδοσφαίρου από την κοινότητα των πολιτικών μέσω των κρατικών μηχανισμών το κρατά υποχείριό τους. Τα χρέη των ΠΑΕ αποτελούν τα δεσμά αυτής της εξάρτησης. Γι' αυτό δεν υπάρχει ιδιαίτερη προθυμία για τη ρύθμισή τους από την πολιτεία".
Είναι λοιπόν υπονομευμένη η σχέση του πολιτικού με το γήπεδο; Η απάντηση έρχεται και πάλι χωρίς περιστροφές: "Τον πολιτικό-αγνό φίλαθλο πρέπει να τον αναζητήσουμε στα γήπεδα των ομάδων που δεν διαθέτουν πολυπληθή κερκίδα".

(Ελευθεροτυπία, 12/5/1996)

 

www.iospress.gr                                   ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ