ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ


Παρουσιάζομαι και τρελαίνομαι

1.  /  2.

 

Τον παλιό καιρό αρκούσε ένα απλό τεστ I.Q. στο περιοδεύον. Σήμερα, οι νεοσύλλεκτοι καλούνται να τοποθετηθούν πάνω σε ζητήματα πολύ πιο ευαίσθητα από τεχνική και εθνική άποψη: αν έχουν ξινίλες στο στομάχι, αν πιστεύουν στη μεταθανάτια ζωή κι αν τους αρέσει να παίζουν τυφλόμυγα...

Αξιοκρατία στη στρατοκρατία

Τι θα απαντούσατε στην ερώτηση αν προτιμάτε να κερδίζετε ή να χάνετε σ' ένα παιχνίδι; Σας αρέσει το θέατρο, η ποίηση, το κυνήγι, η ιππασία; Εχετε πονοκεφάλους; Αγαπάτε τη μητέρα σας; Σας άρεσε το παραμύθι "η Χιονάτη και οι επτά νάνοι"; Ανάλογα με την απάντηση που θα δώσετε, μπορεί να κάνετε καριέρα στο στρατό ή να σας στείλουν στον ψυχίατρο του στρατιωτικού νοσοκομείου.
Αυτές είναι λίγες από τις 566 ερωτήσεις που πρέπει να απαντήσει ο νεοσύλλεκτος του ελληνικού στρατού, προκειμένου να γίνει η διαλογή των δοκίμων, να ξεχωρίσουν δηλαδή οι στρατεύσιμοι που είναι κατάλληλοι να αναλάβουν κάποια επιπλέον ευθύνη. Περιλαμβάνονται σε ένα τεστ που έχει την κωδική ονομασία ΜΜΡΙ και έχει εισαχθεί από τα μέσα του περασμένου χρόνου δοκιμαστικά σε ορισμένες μονάδες, προκειμένου να ελεγχθεί η αποτελεσματικότητά του πριν από τη γενίκευση. Τις πληροφορίες και το πρωτότυπο κείμενο του τεστ μας προμήθευσε το "Δίκτυο Σπάρτακος". Πρόκειται για ένα φυλλάδιο που επιγράφεται "Ερωτηματολόγιο προσωπικότητας της Μινεσότα" και έχει συνταχθεί στο Πανεπιστήμιο αυτής της πολιτείας των ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, το 1943. Το 1970 ανανεώθηκε, και το 1978 μεταφράστηκε και προσαρμόστηκε στα καθ' ημάς από τους Α. Κοκκέβη, Δ.Κυριαζή και Κ. Στεφανή στην Ψυχιατρική Κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Το αμερικάνικο παρελθόν του τεστ είναι ορατό σ' όλη την πορεία των ερωτήσεων. Προδίδεται ακόμα και από τη μετάφραση (ερ. 41: "Είχα περιόδους που δεν μπορούσα να φροντίσω για τις δουλειές μου, γιατί δεν κατόρθωνα να 'ξεκινήσω'". ερ. 415: "Εάν μου δινότανε η ευκαιρία, θα μπορούσα να γίνω καλός αρχηγός του λαού". ερ. 478 "Δεν εκνευρίστηκα ποτέ ιδιαίτερα για φασαρίες στις οποίες πιθανόν να ήταν μπλεγμένα μέλη της οικογενείας μας."). Εξίσου ορατό είναι και το ότι το τεστ δεν προορίζεται ειδικά για στρατιωτική χρήση: "Θα ήθελα να ήμουν στρατιώτης" (ερ. 144).
Δεν γνωρίζουμε, ούτε μπορούμε να αξιολογήσουμε τον τρόπο χρήσης του τεστ. Το σίγουρο όμως είναι ότι χάρη στις "σωστές" ή "λαθεμένες" απαντήσεις, οι μισοί στρατεύσιμοι αποκλείονται από την προαγωγή σε υπαξιωματικούς, ενώ το ένα έκτο περίπου οδηγείται στην ψυχιατρική εξέταση. Οι ερωτήσεις είναι ποικίλες, αλλά υπάρχουν ορισμένες σταθερές που επανέρχονται με διαφορετικές διατυπώσεις σ' ολόκληρη τη διάρκεια του τεστ: 
α) Πρέπει πρώτα πρώτα να ενημερώσετε (μέσω του τεστ) τους
αξιωματικούς σας μήπως έχετε αντικοινωνική συμπεριφορά ή αναρχική διάθεση:
"Ωρες ώρες, μου έρχεται να τα σπάσω όλα." (39) "Θα ήταν καλύτερα εάν σχεδόν όλοι οι νόμοι καταργούνταν." (49)
β) Πρέπει να περιγράψετε την άποψή σας για την έννομη τάξη και τη δικαιοσύνη:
"Οι περισσότεροι άνθρωποι είναι έντιμοι, κυρίως από φόβο μήπως τους πιάσουν." (117) "Μου συνέβη μερικές φορές να διασκεδάζω τόσο με την εξυπνάδα ενός απατεώνα, ώστε να ελπίζω να μην τον ανακαλύψουν." (277) "Με αηδιάζει πάντα η δικαιοσύνη, όταν ένας εγκληματίας αθωώνεται χάρη στα επιχειρήματα ενός έξυπνου δικηγόρου." (289) "Ο άνθρωπος που προκαλεί τον πειρασμό, αφήνοντας εκτεθειμένα πολύτιμα αντικείμενα, είναι σχεδόν εξίσου υπεύθυνος όσο και αυτός που τα κλέβει." (313) "Νομίζω ότι σχεδόν ο καθένας θα έλεγε ψέματα για να αποφύγει τα μπλεξίματα." (316) "Δεν πειράζει να παρακάμψει κανείς το νόμο, αρκεί να μην τον παραβιάζει τελείως." (437) "Δε θα έπρεπε να τιμωρείται κανείς για την παράβαση ενός νόμου τον οποίο θεωρεί παράλογο." (456)
γ) Οφείλετε να ομολογήσετε τα παραπτώματά σας:
"Εάν μπορούσα να μπω σ' ένα κινηματογράφο χωρίς να πληρώσω και να ήμουν σίγουρος ότι δε θα με έβλεπαν, πιθανόν να το έκανα." (135) "Μερικές φορές μου ήταν αδύνατο να εμποδίσω τον εαυτό μου να κλέψει ή να 'βουτήξει' κάτι από ένα κατάστημα." (205) "Μια εποχή, όταν ήμουν μικρός, έκανα μικροκλοπές." Κατά περίεργο τρόπο η ίδια ερώτηση επαναλαμβάνεται δυο φορές (38 και 311), ίσως για να παγιδεύσει τον ψεύτη.
δ) Το σημαντικότερο μέρος της προσωπικότητας κατά τους συντάκτες του τεστ αναφέρεται στη θρησκευτικότητα του ατόμου. Οι σχετικές ερωτήσεις είναι δεκάδες:
"Ενας ιερέας μπορεί να θεραπεύσει μίαν αρρώστια με την προσευχή, και ακουμπώντας το χέρι του πάνω στο κεφάλι σου." (53) Αλλά και "Τα μόνα θαύματα που ξέρω είναι απλώς τεχνάσματα με τα οποία ορισμένοι ξεγελούν τους άλλους." (387) 'Η μήπως "Ο Χριστός έκανε θαύματα όπως τη μετατροπή του νερού σε κρασί"; (483) "Ολα γίνονται όπως τα πρόβλεψαν οι προφήτες της Βίβλου". (58) "Πηγαίνω στην εκκλησία σχεδόν κάθε εβδομάδα." (95) "Πιστεύω στη δευτέρα παρουσία του Χριστού." (98) "Πιστεύω στη μετά το θάνατο ζωή." (115) "Πιστεύω ότι οι αμαρτίες μου είναι ασυγχώρητες." (209) Και "Μου αξίζει να τιμωρηθώ σκληρά για τις αμαρτίες μου". (413) "Πιστεύω ότι υπάρχει διάβολος και κόλαση στη μετά θάνατο ζωή". (249) "Πιστεύω ότι υπάρχει Θεός." (258) Αλλά και: "Η θρησκεία δεν με απασχολεί." (369) "Είμαι βέβαιος ότι υπάρχει μια μόνο αληθινή θρησκεία." (373) Αλλά και "Δεν μπορώ να υποφέρω τους ανθρώπους που πιστεύουν ότι υπάρχει μόνο μια αληθινή θρησκεία." (491) "Είχα μερικές θρησκευτικές εμπειρίες πολύ ασυνήθιστες." (420) "Προσεύχομαι πολλές φορές την εβδομάδα." (488) "Διαβάζω το Ευαγγέλιο πολλές φορές την εβδομάδα." (490)
ε) Οι ερωτήσεις γύρω από τη σεξουαλική ζωή έρχονται δεύτερες:
"Η σεξουαλική μου ζωή είναι ικανοποιητική." (20 αλλά και 310)
"Δεν είχα ποτέ φασαρίες εξαιτίας της σεξουαλικής μου συμπεριφοράς." (37 αλλά και 302) "Με ανησυχούν τα σεξουαλικά ζητήματα." (179) "Μακάρι να μη μ' ενοχλούσαν σκέψεις γύρω από σεξουαλικά ζητήματα." (297) "Κάτι δεν πάει καλά με τα γεννητικά μου όργανα." (519) "Σεξουαλικά πράγματα με αηδιάζουν." (470) "Πολύς κόσμος είναι ένοχος για κακή σεξουαλική συμπεριφορά." (558)
Υπάρχει επιμονή στην ομοφυλοφιλία: "Με ελκύουν πολύ άτομα του δικού μου φύλου" (69), "Συχνά ευχήθηκα να ήμουν κορίτσι" (74), "Μου αρέσουν οι αντρογυναίκες" (514). Δεν λείπει και ο φετιχισμός: "Μερικές φορές νιώθη τόση έλξη από τα προσωπικά πράγματα των άλλων, όπως παπούτσια, γάντια, κλπ, ώστε να θέλω να τα αγγίξω ή να τα κλέψω αν και δε θα μου χρησιμεύσουν σε τίποτα." (85)
στ) Ορισμένες ερωτήσεις μοιάζουν να έχουν συνταχθεί από την κυρία Νταγκουνάκη:
"Μερικές φορές κατέχομαι από κακά πνεύματα." (27) "Η ψυχή μου ορισμένες φορές εγκαταλείπει το σώμα μου." (50) "Βλέπω πράγματα, ζώα, ανθρώπους γύρω μου που οι άλλοι δε βλέπουν." (66) "Ακούω συχνά φωνές χωρίς να ξέρω από πού έρχονται." (184) "Κάποιος ελέγχει τη σκέψη μου." (275) "Κάποιος έχει προσπαθήσει να επηρεάσει τη σκέψη μου." (293)
ζ) Το τεστ επιμένει ιδιαιτέρως και στην αποκάλυψη της μανίας καταδίωξης του στρατευμένου:
"Κάποιος τα 'χει βάλει μαζί μου." (110) "Πιστεύω ότι γίνεται μια συνωμοσία εναντίον μου." (121) "Πιστεύω ότι με παρακολουθούν." (123) "Κάποιος προσπάθησε να με δηλητηριάσει" (151) "Κάποιος έχει
προσπαθήσει να με ληστέψει." (197) "Είμαι βέβαιος ότι με σχολιάζουν." 284) 
Από το είδος και τη διατύπωση των ερωτήσεων είναι ολοφάνερο ότι αυτό που διερευνά -και τελικά αποτιμά- το τεστ, είναι κυρίως η κοινωνική συμπεριφορά του στρατεύσιμου. Παμπάλαιη αντίφαση του στρατού: Να ψάχνει και να μετρά με κάθε τρόπο την "ομαλότητα", τη "φυσιολογικότητα" στους φαντάρους και την ίδια στιγμή να στηρίζεται στην πιο αυθαίρετη επιβολή και την πιο ανορθόδοξη καταστολή.
Τι μένει άραγε από το τεστ, και πώς αντιμετωπίζονται από τη στρατιωτική ιεραρχία τα προβλήματα που ανιχνεύονται; Οι τόσο
λεπτομερείς ερωτήσεις του τεστ για το ιατρικό ιστορικό του
στρατεύσιμου (πόνοι, ζαλάδες, κλπ) και η επιμονή στα κοιλιακά του προβλήματα ("Εχω διάρροια μια φορά το μήνα ή και συχνότερα" [14], "Πολύ σπάνια ενοχλούμαι από δυσκοιλιότητα" [18], "Δεν είχα ποτέ δυσκολία να ενεργηθώ ή να συγκρατηθώ" [63], "Δεν έχω καμιά δυσκολία να αρχίσω ή να συγκρατήσω την ούρηση" [462], "Δεν αισθάνομαι συχνότερα από τους άλλους την ανάγκη να ουρήσω" [474]) μας φέρνει ασυναίσθητα στο νου τις μαζικές μεθόδους θεραπείας που είχε ανακαλύψει ο δρ. Γκρουνστάιν, θεράπων ιατρός του καλού στρατιώτη Σβέικ. Ως μοναδικό φάρμακο χρησιμοποιούσε το κλύσμα, την πλύση στομάχου, το κινίνο και την ασπιρίνη. Ο μόνος που δεχόταν αδιαμαρτύρητα αυτή τη θεραπεία ήταν βέβαια ο ίδιος ο Σβέικ: "Κάνε τη δουλειά σου καλά, έλεγε στο νοσοκόμο που του περνούσε το κλύσμα. Μη ξεχνάς πως έχεις ορκιστεί να
υπηρετήσεις πιστά τον Αυτοκράτορα. Σκέψου ότι απ' αυτά τα κλύσματα κρέμεται η σωτηρία της Αυστρίας. Εμπρός! Κάνε τη δουλειά σου κανονικά και η νίκη είναι δική μας."



Η ίδια η στρατιωτική ψυχιατρική έχει ομολογήσει ότι ο στρατός προκαλεί ψυχικές διαταραχές.

Με το πέος παρά πόδα

Ποιος να το περίμενε: Η πρώτη αυτοκριτική ψυχιατρική ανάλυση της καταπιεστικής δομής του στρατού μας έγινε λίγες μόνο βδομάδες πριν αναλάβει το "ορθοπεδικό" τμήμα των ενόπλων δυνάμεων να τυλίξει με γύψο ολόκληρη την ελληνική κοινωνία, με το Απριλιανό πραξικόπημα του '67. Η μελέτη του αρχίατρου, νευρολόγου - ψυχίατρου Παντελή Θ. Κρανιδιώτη "Οι συντελεσταί της προσαρμοστικής συμπεριφοράς κατά την στράτευσιν. Στρατιωτική ψυχιατρική εν ειρήνη" (εκδ. ΓΕΣ, 1967), εκπλήσσει και τον σημερινό αναγνώστη με τις ωμές διαπιστώσεις της. "Η κύρια απειλή στο στρατό προέρχεται πλέον από τα ψυχικά προβλήματα", σημειώνει ο συγγραφέας. Και για να γίνει αποδεκτός και από το συντηρητικό κατεστημένο απεδείκνυε ότι "ο στρατός απαιτεί ολοέν και περισσότερον τον συντονισμόν των ψυχικών προσόντων. Ανευ αυτού τα μεγαλοφυά σχέδια είναι δυνατόν την κρίσιμον στιγμήν να αποδειχθούν ανεπαρκή".
Ωστόσο, παρότι το αίτημα της ψυχικής υγείας οφείλει να ταυτίζεται με τη βελτίωση του ηθικού και επομένως την επιβεβαίωση του ιδεολογικού ρόλου του στρατού, ο Κρανιδιώτης συμπεραίνει ότι ο ίδιος ο ρόλος του, ολόκληρο το σύστημα επηρεάζει με τον πιο επώδυνο τρόπο την ψυχική ισορροπία του φαντάρου. "Η θέσις των νεαρών ατόμων κατά την στράτευσιν είναι από μίας πλευράς τραγική (...) Αι αντιξοότητες τας οποίας ο νέος θα συναντήση κατά την στράτευσιν, τόσον αι υλικαί, όσον και αι ψυχολογικαί είναι πρωτοφανείς εις αποστέρησιν και βιαιότητα". Σε άλλο σημείο δεν διστάζει να αποκαλύψει και τον ουσιαστικό χαρακτήρα του μιλιταριστικού μηχανισμού - που αποτελεί ένα από τα αξεπέραστα ταμπού της κοινωνίας μας: Είναι το βασικό στήριγμα του καθεστώτος και έχει τη δύναμη να σημαδέψει ανεξίτηλα τα άτομα.
Η μελέτη βασίζεται σε πολυετείς παρατηρήσεις και συνεντεύξεις με στρατιώτες (από το 1948 έως το 1966) και ομολογεί ότι όλες οι καθημερινές "κινήσεις" και οι συμβολισμοί του στρατοπέδου είναι λίγο ως πολύ τραυματικές εμπειρίες και προσβολές που κατατείνουν στην αποδόμηση του "εγώ". Ο ψυχίατρος δεν μασά τα λόγια του. Πίσω από τις λογικές εκ πρώτης όψεως στρατιωτικές υποχρεώσεις, που περιλαμβάνουν τον τρόπο με τον οποίο οφείλουν οι φαντάροι να ντύνονται, να χαιρετούν, να κουρεύονται, να στερούνται τον ελεύθερο χρόνο και να καταπνίγουν τη σεξουαλικότητά τους, καραδοκούν οι κίνδυνοι ακρωτηριασμού της ατομικότητας, περιορισμού της βουλήσεως και της ελευθερίας. "Συμφώνως προς το επικρατούν κλίμα του στρατιωτικού περιβάλλοντος, το άτομον πρέπει να αχθή εις σειράν ταπεινώσεων, εκπτώσεων, καταπονήσεων του σώματος και βεβηλώσεων του συναισθήματος".
Η επιθετικότητα που καλλιεργείται κατά τη θητεία "συνυφαίνεται μετά των φαντασιώσεων περί ανδρισμού (...) και εκλέγει το πέος για να εκφρασθή". "Κατά πολλούς ο ιδανικός αξιωματικός πρέπει να έχη έντονον ερωτική δραστηριότητα και να χρησιμοποιή όπλον -σπάθην- πέος μετά της αυτής επιθετικής ορμής, της αυτής δηωτικής διαθέσεως και διατρητικής ικανότητος", γράφει, επηρεασμένος καταφανώς από τους Φροϊδιστές ο αρχίατρος. Επίσης, εξηγεί αναλυτικά την "ψαρωτική" σημασία του αιφνιδιασμού στη ζωή του στρατοπέδου. Ο φόβος και η απόσυρση του στρατευμένου είναι επιλογή της εξουσιαστικής δομής. Η απαλλοτρίωση της προσωπικότητάς του, η επιστροφή στην παιδική φάση διαμόρφωσης ενός "δανεισμένου", από τον αρχηγό της αγέλης, ηγήτορα -που παίζει το ρόλο του πατέρα, νέου "υπερεγώ", συμβαίνουν βάσει προγράμματος. Ο ρυθμός και η αυτοματοποίηση που δεν αφήνουν χρόνο σκέψης, συμβάλλουν στην "υπαγωγή του ατόμου εις την βούλησιν του περιβάλλοντος". Και όποιος επιμένει να σκέφτεται και λίγο έχει να αντιμετωπίσει απειλές και τιμωρίες, έτσι ώστε να "δημιουργείται φόβος άλογος, όστις όμως άγει μετά βεβαιότητος εις την υποταγήν". "Το άγχος της απειλής και της ποινής έχει μεγίστην σημασίαν δια την εκμάθησιν των όσων ζητεί ο στρατός. Το άτομο παύει βαθμηδόν να σκέπτεται".
Τα χρόνια πέρασαν και θα περίμενε κανείς θεαματικές αλλαγές στη θητεία. Στα τέλη του 1983, όταν οι αυτοκτονίες και οι απόπειρες στο στρατό συγκλόνιζαν τη χώρα, η πολιτική και ψυχιατρική ηγεσία του στρατού έμοιαζε να μη γνωρίζει τίποτα από τις πιο πάνω τραγικές διαπιστώσεις. Ολόκληρο κίνημα μέσα και έξω από τους στρατώνες δεν μπόρεσε να πείσει την κυβέρνηση ότι τα "τρελόχαρτα", οι πάσης φύσεως "ψυχοπάθειες", τα "ατυχήματα" και βεβαίως οι δεκάδες αυτοκτονίες, οφείλονταν κυρίως στον ίδιο τον στρατοκρατικό μηχανισμό. Ο στρατηγός Δροσογιάννης και διανοούμενοι σαν τον Β. Φίλια και τον Κ. Γεωργουσόπουλο μιλούσαν για "προβληματικά" και "κακομαθημένα από τις μανάδες τους" παιδιά, δίνοντας το πράσινο φως στους στρατιωτικούς ψυχίατρους να επιτεθούν στις "κακές" οικογένειες και τις "αναρχικές παρέες" των "δυσπροσάρμοστων" φαντάρων. Το Ι' Ιατρικό Συνέδριο των Ε.Δ (Θεσ/νίκη, Νοέμβριος 1984) κατέληξε ότι για τις αυτοκτονίες φταίνε μάλλον οι "ψευτοκουλτουριάρηδες" και το ότι ο στρατός έγινε "κολέγιο". Εμπιστευτική μελέτη του ΓΕΣ (1ο Γραφείο, Σεπτ. 1984) άλλωστε είχε ήδη αποφανθεί πως "το φαινόμενο ότι ένα μεγάλο ποσοστό των αυτοχείρων δεν παρουσιάζει κάτι το ιδιαίτερο, πρέπει να αποδοθεί στο γεγονός ότι διέλαθον της προσοχής των ανθρώπων του περιβάλλοντός τους ή ότι σκοπίμως οι αυτόχειρες τηρούσαν συνήθη συμπεριφορά, για να μη γίνουν γνωστές οι προθέσεις τους". Για στατιστικούς επίσης λόγους η ηγεσία των Ε.Δ. διένειμε στις μονάδες έντυπο καταγραφής των "λόγων αυτοχειριασμού" -για συμπλήρωση από τις διοικήσεις. Εκτοτε ο καραβανάς καλείται να γνωματεύσει αν ο φαντάρος του αυτοπυροβολήθηκε επειδή ήταν "ανώμαλη προσωπικότητα, δηλ. ομοφυλόφιλος, βιαστής, εγκληματίας, αναρχικός κ.λπ", ή ευθύνεται απλώς η "κληρονομικότητα", η "ανωριμότητα", ο "μιμητισμός" ή ακόμα και η τάση του για "αυτοτιμωρία"!


Δεν τα κάνω, δεν τα κάνω!

Μεταξύ των ψυχοσωματικών συμπτωμάτων που εμφανίζουν οι νεοσύλλεκτοι, οι ψυχίατροι της δεκαετίας του '60 δεν δυσκολεύτηκαν να εντοπίσουν και ένα πρόβλημα με μεγάλη συχνότητα στο ελληνικό στράτευμα: τη δυσκοιλιότητα. Η βασανιστική αυτή κατακράτηση των κοπράνων αποδόθηκε αμέσως από ορισμένους ειδήμονες στη μεταβολή του διαιτολογίου, η οποία, εκτός από δυσκοιλιότητα, προκαλεί κάποτε και ανορεξία, εμετούς ή και διάρροιες. Οπως παρατηρούσε το 1961 ο Σ. Δαβαρούκας, άτομα που πριν από τη θητεία τους ουδέποτε είχαν προβλήματα με τη λειτουργία του εντέρου τους, αμέσως μετά την κατάταξή τους υποφέρουν από δυσκοιλιότητες που διαρκούν δεκαπέντε ημέρες και δεν υποχωρούν εύκολα. Από τις τρεις αναφερόμενες περιπτώσεις, μόνο σε μία επιτεύχθηκε η λυτρωτική κένωση, όταν στον ασθενή χορηγήθηκαν 80-100 γραμμάτρια θειικού μαγνησίου από το στόμα, σε συνδυασμό με πυκνό σαπωνούχο διάλυμα και ισχυρά καθαρτικά υπόθετα από το έντερο. Στα δύο άλλα περιστατικά, μετά την αποτυχία των μεθόδων αυτών, οι στρατιώτες οδηγήθηκαν στο νοσοκομείο για δακτυλική αφαίρεση των κοπράνων.
Η ερμηνεία του Δαβαρούκα απέδιδε το πρόβλημα στη δυσκολία προσαρμογής των φαντάρων σε διαιτητικές συνήθειες διαφορετικές από εκείνες στις οποίες είναι μαθημένοι: φαγητό χωρίς ποικιλία, συνήθως άνοστο ή κρύο, που καταναλώνεται ομαδικά και σε αυστηρά προκαθορισμένους χρόνους μετατρέποντας την οικογενειακή ιεροτελεστία σε μια διεκπεραιωτική διαδικασία που μοιάζει περισσότερο με καθήκον και λιγότερο με ευχαρίστηση.
Αλλοι, ωστόσο, στρατιωτικοί γιατροί υπήρξαν την ίδια εποχή πιο επιφυλακτικοί. Κατά τη γνώμη τους, η αλλαγή του διαιτολογίου δεν ευθύνεται για τη δυσκοιλιότητα των φαντάρων. Η δική τους προσέγγιση ενοχοποιούσε περισσότερο τις ίδιες τις συνθήκες της (στρατιωτικής) αφόδευσης, θεωρώντας τις τη βασική αιτία που οδηγεί τους φαντάρους να υποφέρουν από κακή λειτουργία του εντέρου τους. Πώς είναι δυνατόν, αναρωτήθηκαν, να έχει αίσιο αποτέλεσμα μια αφόδευση που επιχειρείται συχνά με ορθάνοιχτες πόρτες, σε ώρες διαφορετικές από εκείνες που επιτάσσει το προσωπικό ρολόι καθενός και σε μια τουαλέτα που ούτε στο παραμικρό θυμίζει το προσφιλές άβατο της οικογενειακής εστίας; Αν όμως οι πρακτικές αυτές δυσκολίες αιτιολογούσαν την τάση των στρατευμένων προς τη δυσκοιλιότητα, οι ψυχίατροι της δεκαετίας του '60 προσέθεταν και έναν ασυνείδητο λόγο που οδηγεί στο δυσάρεστο σύμπτωμα: Αρνούμενοι την αφόδευση, οι φαντάροι εκφράζουν σε συμβολικό επίπεδο τόσο το άγχος των πρώτων ημερών της θητείας τους όσο και το πείσμα και την αντίστασή τους προς το νέο καταπιεστικό περιβάλλον.

(Ελευθεροτυπία, 24/3 /1996)

 

www.iospress.gr                                   ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ