Οι φυλές των δικηγόρων

1.  /  2.

 

Πολίτες πολιτικώς ευνούχοι!

Είναι πλέον γνωστό ότι ο Παντελής Πουλιόπουλος, εξέχουσα φυσιογνωμία της Αριστερής Αντιπολίτευσης του ΚΚΕ την εποχή του Μεσοπολέμου, υπήρξε ένας από τους πιο καταρτισμένους έλληνες κομμουνιστές, με υποδειγματική ζωή και πλούσιο -πρωτότυπο και μεταφραστικό- έργο. Περισσότερο άγνωστες παραμένουν οι πτυχές της ζωής του που συνδέθηκαν με την επαγγελματική του ιδιότητα, εκείνη που του επέτρεψε να βοηθήσει πάμπολλους κομμουνιστές τη δεκαετία του '30. Η αξία του νομικού Πουλιόπουλου είχε διαφανεί κατά την απολογία του στο δικαστήριο το 1925, τότε που ως γραμματέας του ΚΚΕ είχε σηκώσει μεγάλο βάρος της δίκης των "αυτονομιστών". Μετά τη διαγραφή του από το ΚΚΕ το 1927, ο Πουλιόπουλος εγκαθίσταται στη Θεσσαλονίκη και αναλαμβάνει την υπεράσπιση των καταδιωκόμενων κομμουνιστών, αλλά και συνδικαλιστικά και εργατικά ζητήματα. Οι κομμουνιστές τον εμπιστεύονταν, αλλά η κομματική ηγεσία δυσφορούσε. Κάποια μάλιστα στιγμή δημοσιεύτηκε στον Ριζοσπάστη "παρατήρηση" κατά της οργάνωσης της Θεσσαλονίκης που τον χρησιμοποιούσε ως δικηγόρο. (Δ. Λιβιεράτος, "Παντελής Πουλιόπουλος", Γλάρος 1992, σ. 55).
Εκτός όμως από μάχιμος δικηγόρος, ο Πουλιόπουλος υπήρξε ένας από τους ελάχιστους κομμουνιστές νομικούς που δημοσίευσαν κριτικές μελέτες πάνω σε επίκαιρα νομικά ζητήματα. Την ενδιαφέρουσα αυτή πλευρά του Πουλιόπουλου φώτισε προ ετών ο Νίκος Αλιβιζάτος παρουσιάζοντας ένα άρθρο του που δημοσιεύτηκε το 1930 στο περιοδικό "Δικαιοσύνη". Στο κείμενο αυτό, του οποίου παραθέτουμε εκτενή αποσπάσματα, ο Παντελής Πουλιόπουλος επιχειρούσε μια διπλή (ιστορική αλλά και συνταγματολογική) κριτική στο βενιζελικό "ιδιώνυμο". (Νίκος Αλιβιζάτος, "Ενας κομμουνιστής νομικός για την πρώτη νομοθετική εμφάνιση του όρου "κρατούν κοινωνικό σύστημα", ανάτυπο από τον τόμο Αμητός στη μνήμη του Φώτη Αποστολόπουλου, Αθήνα 1984).


"Ο μελετών το άρθρον ουχί εις τον καθαρόν του τύπον δυσκόλως αποφεύγει την σκέψιν ότι η διάταξις αύτη ρυθμίζει περίπτωσιν ιστορικώς και λογικώς αδύνατον. Κατά το σαφές γράμμα και πνεύμα του νόμου, συναγόμενον εκ της επ' αυτού εκθέσεως των αρμοδίων υπουργών και εκ των λοιπών νομοπαρασκευαστικών στοιχείων, ούτος σκοπόν έχει αποκλειστικόν να "πατάξη τους οπαδούς της Γ' Διεθνούς, ήτοι τον μπολσεβικισμόν, πρόγραμμα του οποίου, ως γνωστόν, είναι η ανατροπή του υφισταμένου κοινωνικού καθεστώτος διά βιαίων μέσων" (...). Αλλως τε το κρατούν κοινωνικόν σύστημα, ήτοι οι θεσμοί της ατομικής ιδιοκτησίας, η κεφαλαιική αυτού μορφή, η ελευθέρα συναλλαγή κ.λπ. ουδαμώς δύναται να θεωρηθή και δη εν των πεδίω των ποινικών κυρώσεων, ως στοιχείον του πολιτειακού καθεστώτος, όπερ είναι μόνον το υπό ωρισμένων θεμελιωδών θεσμών συναπαρτιζόμενον διακριτικόν στοιχείον της μορφής και ιδιαιτέρας διαρρυθμίσεως του κράτους ως κράτους και ουχί ως κοινωνίας. Αλλά τόσον άι παρωχημέναι εν τη ιστορία ριζικαί ανατροπαί του άλλοτε κρατήσαντος κοινωνικού συστήματος της φεουδαρχικής ιδιοκτησίας και δουλοπαροικίας μετά των συναφών πατριαρχικών, συντεχνιακών και θεοκρατικών θεσμών και μετατροπή του εις το σήμερον κρατούν αστικόν σύστημα ιδιωτικής ιδιοκτησίας και ελευθέρας από συντεχνιακούς φραγμούς συναλλαγής, όσον επίσης και η εις ην ειδικώς αφορά ο νόμος 4229 μπολσεβικική ανατροπή του αστικού εν Ρωσία κοινωνικού συστήματος και ριζική του μεταβολή εις σύστημα κοινωνικοποιημένης οικονομίας (σοσιαλισμός), υπήρξαν ανατροπαί συντελεσθείσαι ουχί διά "βιαίων μέσων" υπό την έννοιαν του νόμου 4229, ήτοι παρανόμων, αλλά διά πράξεων συντεταγμένων εις νόμιμον εξουσίαν πολιτειών, ασκουσών επαναστατικόν μεν αλλά κοινώς ανεγνωρισμένον υπό της επιστήμης και της ιστορίας δίκαιον.
Τοιαύται είναι: Η Αγγλική Συνταγματική Πολιτεία μετά τας δύο αστικάς επαναστάσεις του 17ου αιώνος, η Βορειοαμερικανική Συμπολιτεία μετά την αστικήν της επανάστασιν του 18ου αιώνος, η Γαλλική Δημοκρατία μετά την αστικήν επανάστασιν του 1789 και η Ενωσις των Σοσιαλιστικών Σοβιετικών Δημοκρατιών μετά την προλεταριακήν επανάστασιν του 1917.
Αλλά συν τη ιστορική ταύτη αποδείξει, είναι λογικώς αδύνατος η ριζική μεταβολή και ανατροπή ενός κοινωνικού συστήματος οιουδήποτε ως τοιούτου, δηλαδή ως συνόλου θεμελιωδών κοινωνικών θεσμών διά "βιαίων μέσων" και ουχί υπό μιάς ωργανωμένης εις κρατικήν εξουσίαν βίας ομαδικής των ανθρώπων. (...)
Προβλέπων ο νόμος 4229 την περίπτωσιν της διά βιαίων μέσων ανατροπής του κοινωνικού συστήματος δεν αποτελεί ειμή κακέκτυπον αντιγραφήν των συναφών εξαιρετικών νόμων της Βουλγαρίας του 1924 και της Φασιστικής Ιταλίας του 1927. (...)
Αν, παρά τας ανωτέρω σκέψεις ήθελέ τις δεχθή ότι ο Νόμος 4229 αναφέρεται οπωσδήποτε εις την επιδίωξιν εφαρμογής ιδεών εχουσών ως έκδηλον σκοπόν την ανατροπήν του κρατούντος πολιτειακού καθεστώτος, ο νόμος ούτος πάλιν είναι αντισυνταγματικός. (...)
Τέλος είναι άτοπον και αντίθετον προς την ιστορίαν των συγχρόνων δημοκρατικών πολιτευμάτων να δεχθώμεν ότι οι Συνταγματικοί αυτών Νομοθέται κατωχύρωσαν την ελευθερίαν της γνώμης, με σκοπόν να καταστήσουν τους πολίτας πολιτικώς ευνούχους, ήτοι δυναμένους μεν να εκφράζουν γνώμας προς διασκέδασιν ίσως της ανίας εν τω σπουδαστηρίω, αδυνατούντας όμως να επιδιώκουν την ιδεολογικήν και πολιτικήν προώθησιν των συμπολιτών τους προς την εν ακαθορίστω μέλλοντι εφαρμογήν τών ως ορθών διά τα κοινά συμφέροντα παραδεδεγμένων γνωμών".

ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΠΟΥΛΙΟΠΟΥΛΟΣ
Θεσσαλονίκη, Δεκέμβριος 1930

 


Α-Ω

Α
πό τα παράξενα του επαγγέλματος, όπως το κατέγραψε η Κατερίνα Κατή στη στήλη της "Θεμιτά και Αθέμιτα": "Οταν ο συνήγορος ζήτησε την αμοιβή του, ο πελάτης, κρατούμενος στις φυλακές Κορυδαλλού, ικανοποίησε την εύλογη απαίτηση του δικηγόρου δίνοντάς του το σχεδιάγραμμα της τοποθεσίας στην οποία ήταν θαμμένη η αμοιβή. -'Εχω κρύψει τρία ρόλεξ, τα παίρνεις και είμαστε οκέι'".

Γέμισε ο κλάδος "μαϊμούδες", ή επρόκειτο για υπερβολές του περιοδικού "Δικηγορική Παρουσία"; "Οι επιτήδειοι 'δανείζονται' τον αριθμό μητρώου ορισμένων δικηγόρων και παρίστανται ακόμα και σε αθλητικά δικαστήρια. Ο ΔΣΑ ερευνά αυτές τις περιπτώσεις και δεν πρέπει να χαριστεί σε κανέναν. Για τους δικηγόρους που συνεργάζονται με τους επιτήδειους, οι ποινές να είναι αυστηρές" (τεύχος Μαΐου 1994). 

Δείγματα εκσυγχρονισμού, από τα αιτήματα των σημερινών υποψηφίων προέδρων του ΔΣΑ. "Θα τεθούν σύγχρονες αρχές για το λειτούργημα που αφορούν: πρώτον, την κτήση της ιδιότητας του Δικηγόρου, με προτίμηση των τέκνων των δικηγόρων" (Θ. Βασιλάκης). "Δεσμευόμαστε να αναδείξουμε την προληπτική - συμβουλευτική δικηγορία και να καθιερώσουμε χρονοχρέωση στις δικηγορικές υπηρεσίες" (Αντ. Ρουπακιώτης).
Κοράκια ή καμάκια ονομάζονται οι ελάχιστοι δικηγόροι οι οποίοι ψαρεύουν πελάτες στους διαδρόμους των δικαστηρίων, ιδίως έξω από το γραφείο του εισαγγελέα υπηρεσίας. Μερικοί απλώνουν τα φτερά τους και παραπέρα. "Με έγγραφη καταγγελία προς τον ΔΣΑ υπάλληλοι του Πρωτοδικείου ζητούν να ανακληθεί στην τάξη ο δικηγόρος Φ. Μπ. οποίος προκαλεί με τη συμπεριφορά του, είτε παρενοχλώντας σεξουαλικά υπαλλήλους, είτε προκαλώντας διαδρομομαχίες με άλλους της συνομοταξίας έως και μέχρι χειροδικίας" ("Ε", 10.1.94)

Ξύλο έπεφτε στο Κακουργιοδικείο Χανίων (8.1.96) ανάμεσα στους συγγενείς των θυμάτων και του θύτη, και οι αστυνομικοί φοβούμενοι το χειρότερο ζήτησαν απ' όλους τους παράγοντες της δίκης, που δεν είχε προλάβει να αρχίσει, να πέσουν στο πάτωμα. Οι οικογένειες ευτυχώς "δεν πήραν το νόμο στα χέρια τους", αλλά πάνω στον πανικό ο συνήγορος του κατηγορουμένου Φώτης Κουβέλης έπεσε, έσπασε το χέρι του, μεταφέρθηκε στο ΚΑΤ και δεν ξαναγύρισε στο άγριο ακροατήριο.

Πρόσωπα άλλης εποχής, αγαπημένοι της νεολαίας, οι άοκνοι δικηγόροι της Αριστεράς, οι οποίοι ανιδιοτελώς έτρεχαν στα παραρτήματα Ασφαλείας και στα Δικαστήρια όλης της χώρας για να υπερασπιστούν διαδηλωτές, καταληψίες, αφισοκολλητές, γραφείς συνθημάτων, διακινητές εφημερίδων και προκηρύξεων. Είδος εν ανεπαρκεία στις μέρες μας.

Συγκλονισμένος όχι μόνο από το ίδιο το γεγονός στο στρατοδικείο του Ρουφ (1.4.93) αλλά και από τον τρόπο που τα ΜΜΕ μας "ενημέρωσαν", Ν. Κιάος σημείωνε: "Ισως η παρουσίαση να απηχεί τα αισθήματα μιας σημαντικής μερίδας της κοινής γνώμης, που βάζει σε δεύτερο πλάνο τη δολοφονία των δυό αθώων δικηγόρων μπροστά στον πατέρα -δικαστή- εκτελεστή (...) Η δολοφονία των δύο συνηγόρων είναι αποτέλεσμα του κοινωνικού φασισμού, ο οποίος ταυτίζει τον δικηγόρο με τον πελάτη".

Το 1990 κατατέθηκαν στην Εισαγγελία Πρωτοδικών Αθηνών 179.169 μηνύσεις. Το 1993 για πρώτη φορά ξεπέρασαν το φράγμα των διακοσίων χιλιάδων, έφτασαν τις 224.262. Εκτοτε, οι ανοδικοί ρυθμοί καλά κρατούν. Το υπουργείο Δικαιοσύνης τον περασμένο Οκτώβριο υπολόγιζε ότι το 1996 αναμένεται να περάσουν από τα αθηναϊκά δικαστήρια πάνω από 2.000.000 πολίτες. Δεν πάνε και άσχημα οι δουλειές;

Ως εκπλήρωση μιας επιθυμίας ερμηνεύει ο Φρόιντ τα όνειρα και ένας δικηγόρος πρώην συμμαθητής του θέλησε να τον διαψεύσει, παραπονούμενος ότι είδε στον ύπνο του ότι έχασε όλες του τις δίκες. Ο Φρόιντ είχε έτοιμη την εξήγηση: "Εγώ ήμουν πρώτος μαθητής στην τάξη κι αυτός ήθελε μ' αυτό το όνειρο να με δει μια φορά να αποτυγχάνω εντελώς". (Η ερμηνεία των ονείρων, εκδ. Επίκουρος, σελ. 150).


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Γ.-Α.Μαγκάκη "Ο Συνήγορος, μια παράδοξη κατάκτηση του πολιτισμού"
(εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα 1992). Νομικός και φιλοσοφικός προβληματισμός γύρω από την ιδιοτυπία του ρόλου και της ιστορίας του.

Αγγελου Ι.Κωνσταντινίδη "Η θέση του συνηγόρου υπερασπίσεως στην ποινική δίκη" (εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα 1992). Η αποσαφήνιση της νομικής θέσης του συνηγόρου υπερασπίσεως και η θέση του μέσα στη δίκη σε σχέση με όλους τους λοιπούς παράγοντες.

"Αφιέρωμα: Ποινικό Δίκαιο" (ειδικό τεύχος του περιοδικού "Δίκαιο και Πολιτική", τ.7, εκδ. Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1983). Συλλογή κειμένων γερμανών και ελλήνων επιστημόνων. Ειδικά με το θέμα του δικηγόρου ασχολείται ο Νίκος Παρασκευόπουλος ("Τα τεχνάσματα του συνηγόρου") και ο Ιωάννης Μανωλεδάκης ("Αξιόποινες παρεκτροπές του δικηγόρου κατά την υπεράσπιση του κατηγορούμενου")
.


ΔΕΙΤΕ

Δικαστική πλάνη
(Class action) του Μάικλ Απτεντ (1991). Δικηγόροι και κοινωνικές αντιθέσεις. Ο παλαίμαχος πατέρας, υπερασπιστής μιάς εταιρείας αυτοκινήτων, αντιμέτωπος με την ιδεολόγο κόρη του που διεκδικεί το δίκιο των αδικημένων καταναλωτών.

Εις το όνομα του πατρός (In the name the father) του Τζίμ Σέρινταν (1993). Δικηγόροι και πολιτικές ελευθερίες. Ο αγώνας μιας στρατευμένης δικηγόρου καταφέρνει να αποδείξει τη σκευωρία των διωκτικών αρχών και να βγάλει από τη φυλακή τους άδικα καταδικασθέντες σαν τρομοκράτες. Ταινία βασισμένη στην πραγματική ιστορία των "4 του Γκίλφορντ".

Ο Νονός (The Godfather) του Φράνσις Κόπολα (1972). Δικηγόροι και άνομα μεγάλα συμφέροντα. Στο "οικογενειακό συμβούλιο" της οικογενείας Κορλεόνε, η θέση του ανθρώπου που χειρίζεται το νόμο είναι, φυσικά, περίοπτη.

Δικαιοσύνη για όλους (...and Justice for all) του Νόρμαν Τζούϊσον (1979). Δικηγόροι και καυτές υποθέσεις. Ενας αθυρόστομος υπερασπιστής αντιμέτωπος με χίλιους δυό μπελάδες, σε μιά ταινία που επιχειρεί να καταγγείλει τη σήψη των δικαστικών κι εισαγγελικών κυκλωμάτων.

Η άκρη του νήματος (Jagged edge) του Κρίστιαν Μαρκάντ (1985). Δικηγόροι και σύζευξη της επαγγελματικής δραστηριότητας με την προσωπική ζωή. Απωθώντας τις αμφιβολίες της για την αθωότητα του πελάτη της - κατηγορούμενου για το φόνο της γυναίκας του - η συνήγορος καταλήγει να τον ερωτευτεί.

(Ελευθεροτυπία, 25/2/1996)

 

www.iospress.gr                                   ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ