ΤΟ ΣΙΡΙΑΛ ΤΟΥ ΜΙΣΟΥΣ


Ο Τύπος πάει στον πόλεμο

1.  /  2.

 

Ο ισπανοαμερικανικός πόλεμος του 1898 θεωρείται ορόσημο στην παγκόσμια ιστορία για τον καθοριστικό ρόλο που διαδραμάτισαν τα ΜΜΕ στην προετοιμασία και κήρυξή του. Πρόκειται για τον πρώτο πόλεμο που επιβλήθηκε χάρη στη συστηματική καλλιέργεια της κοινής γνώμης από τα δημοσιογραφικά επιτελεία, με πρωτοπόρο το γνωστό μεγιστάνα των ΗΠΑ, Ουίλιαμ Ράντολφ Χίρστ.



Πόλεμος επί παραγγελία

Η ανάπτυξη του πολεμικού ρεπορτάζ στην Ευρώπη και την Αφρική είχε αφήσει την Αμερική κάπως πίσω, οπότε το ξέσπασμα του ισπανοαμερικανικού πολέμου το 1898 αρπάχτηκε από τις εφημερίδες των ΗΠΑ - ιδιαίτερα από τον λεγόμενο "κίτρινο Τύπο" - σα μια ευκαιρία να μη χάσουν το τραίνο. Αμερικανοί ανταποκριτές, όπως ο φαντασμαγορικός Ρίτσαρντ Χάρντ Ντέϊβις, κάλυπταν τον αγώνα των κουβανών εξεγερμένων για ανεξαρτησία από την Ισπανία ήδη επί δυό τουλάχιστον χρόνια. Ο Ντέϊβις και ο ιδιοκτήτης της εφημερίδας του, Γουίλιαμ Ράντολφ Χίρστ, πίστευαν ότι οι ΗΠΑ θάπρεπε να επέμβουν για να βοηθήσουν τους αντάρτες κι έκαναν ό,τι μπορούσαν για να διεγείρουν την κοινή γνώμη (...) Η εφημερίδα του Χίρστ, η New York Journal, βρισκόταν εν μέσω μιας μάχης με την World του Τζόζεφ Πούλιτσερ, και ο πόλεμος ήταν πρώτης τάξης υλικό για την επίτευξη μιας υψηλής κυκλοφορίας. Εάν φυσικά η Αμερική μπορούσε ν' αναμιχθεί στον πόλεμο, τότε η κυκλοφοριακή προοπτική γινόταν ακόμα καλύτερη. Ο Χίρστ έβαλε τα δυνατά του για να το προκαλέσει. Εστειλε έναν καλλιτέχνη, τον Φρέντερικ Ρέμινγκτον, να αποδώσει οπτικά ό,τι ο Ντέιβιντ κατέγραφε με λέξεις. Ο Ρέμινγκτον δεν ήταν ξετρελαμένος με την αποστολή και φτάνοντας στην Κούβα βρήκε τα πράγματα ήρεμα. Κυκλοφορεί μια ιστορία γύρω από την ανταλλαγή τηλεγραφημάτων που ακολούθησε η οποία, ακόμα κι αν είναι υποβολιμαία, απεικονίζει ωστόσο την αποφασιστικότητα του Χίρστ να οδηγήσει την Αμερική σε πόλεμο. Ο Ρέμινγκτον τηλεγράφησε στον Χίρστ: "ΟΛΑ ΗΡΕΜΑ. ΕΔΩ ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΦΑΣΑΡΙΕΣ. ΔΕ ΘΑ ΓΙΝΕΙ ΠΟΛΕΜΟΣ. ΘΕΛΩ ΝΑ ΕΠΙΣΤΡΕΨΩ". Ο Χίρστ απάντησε: "ΜΕΙΝΕ ΕΚΕΙ. ΕΣΥ ΘΑ ΠΑΡΑΣΧΕΙΣ ΕΙΚΟΝΕΣ. ΕΓΩ ΘΑ ΠΑΡΑΣΧΩ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ".
Οταν το αμερικανικό θωρηκτό "Μέιν" ανατινάχτηκε στον κόλπο της Αβάνα, οι Ισπανοί επέμειναν ότι ήταν ατύχημα και πρότειναν να συσταθεί ερευνητική επιτροπή. Ο Χίρστ, χωρίς την παραμικρή απόδειξη, το απέδωσε σε κάποιο "εχθρικό μυστικό σατανικό μηχάνημα" και, μέσα στο κύμα πατριωτικού πάθους που σάρωσε τις ΗΠΑ ( "θυμηθείτε το 'Μέιν'!"), αποδείχθηκε τελικά ικανός να παράσχει στους ανταποκριτές του έναν πόλεμο.

ΦΙΛΙΠ ΝΑΙΤΛΙ
("The first casualty")



Αυτοκριτική κατόπιν εορτής

Κανείς δε μπόρεσε ποτέ να εντοπίσει την αιτία της έκρηξης που βύθισε το "Μέϊν", με αποτέλεσμα την απώλεια 266 αμερικανικών ζωών. Ομως ορισμένες αμερικανικές εφημερίδες τόκαναν να φαίνεται σα να ήταν οι Ισπανοί άμεσα υπεύθυνοι για το ναυάγιο. Η Journal πρόσφερε αμοιβή 50.000 $ για πληροφορίες που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στη σύλληψη και την καταδίκη των εγκληματιών. Τρεις μέρες αργότερα, στην πρώτη σελίδα της εφημερίδας διάβαζε κανείς πως "Ολη η χώρα τρέμει από πολεμικό πυρετό". Τεράστιοι τίτλοι κι εντυπωσιακές εικονογραφήσεις έγιναν κάτι το συνηθισμένο στις εφημερίδες των μεγαλουπόλεων (...). Σταδιακά, το ρεύμα στράφηκε υπέρ της κήρυξης του πολέμου. Η World αρχικά συνιστούσε επιφυλακτικότητα στο χειρισμό της υπόθεσης του "Μέϊν" αλλά στις 10 Απριλίου ο Πούλιτζερ δημοσίευσε ενυπόγραφο κύριο άρθρο ζητώντας έναν "σύντομο και αποφασιστικό" πόλεμο. Η πλειοψηφία του έθνους συμφωνούσε μ' αυτό το συναίσθημα και στις 18 Απριλίου το Κογκρέσο ψήφισε υπέρ του πολέμου (...)
Αργότερα, ο Πούλιτζερ μετάνιωσε για το ρόλο που διαδραμάτισε η World στην προετοιμασία της κοινής γνώμης για την ανθρωποσφαγή. Το 1907, όταν ο Θεόδωρος Ρούσβελτ παρέταξε τον αμερικανικό στόλο στον Ειρηνικό για να εντυπωσιάσει την Ιαπωνία, ο Πούλιτζερ ζήτησε από τους διευθυντές του "να δείξουν ότι η Ισπανία είχε παραχωρήσει στην Κούβα ό,τι της είχαμε ζητήσει" και "να δώσουν κι άλλες λεπτομέρειες για το ρόλο που έπαιξε ο σωβινισμός στην πρόκληση του πολέμου της Κούβας, ενώ η Ισπανία είχε ουσιαστικά ήδη παραχωρήσει τα πάντα".

ΕΝΤΓΟΥΙΝ & ΜΑΙΚΛ ΕΜΕΡΙ
("The Press in America")



Α - Ω


Αν στα καθ'ημάς το ΝΑΤΟ-ΣΙΑ-Προδοσία αποτελεί καταχτημένη εμπειρία των ατυχιών του παρελθόντος, οι γείτονές μας δε στερούνται κι αυτοί αντάλογων αντιϊμπεριαλιστικών αναλύσεων: "Το χαϊδεμένο παιδί της Δύσης, η Ελλάδα προκαλεί και σπρώχνει τα πράγματα στο τελικό ξεκαθάρισμα στο Αιγαίο" διαβάζουμε σε άρθρο του Σεμπαχαντίν Ενκιμπάρ στην Τurkiye (31/1/96).

Για την έλλειψη κατανόησης των "συμμάχων" μας δε διαμαρτυρόμαστε μόνο εμείς. Κάτω από τον τίτλο "Μπούρδες του ΝΑΤΟ", η Hurriyet αποκαλύπτει (4/2/96) ότι "το δελτίο του ΝΑΤΟ υποστηρίζει πως το Καρντάκ είναι ελληνικό!"

Δείγμα των ρεπορτάζ που οδήγησαν στη γιουγκοσλαβική τραγωδία: μετά την αναίμακτη σύλληψη ένοπλων Σέρβων αυτονομιστών στο κροατικό χωριό Πάκρατς το Φεβρουάριο του 1991, "ο τύπος του Βελιγραδίου εξεράγη υποστηρίζοντας ότι 11 Σέρβοι, ανάμεσά τους κι ένας ορθόδοξος ιερέας, είχαν σκοτωθεί. Σε ειδική έκδοσή της, η μαζικής κυκλοφορίας Vecernje Novosti υποστήριζε στην πρώτη σελίδα ότι ο παπάς είχε σκοτωθεί· στη δεύτερη έλεγε ότι είχε τραυματιστεί και στην τρίτη παρέθετε δήλωσή του" ("Τhe death of Yugoslavia",σ.147).

Ενοχλημένος προφανώς από τον ανορθόδοξο τρόπο αυτό-διαφήμισης της εφημερίδας του, ο σχολιαστής της Hurriyet Μπεκίρ Τζοσκούν δε διστάζει να καταγγείλει (31/1): "Αντιαεροπορικά ήταν οι κάμερες και στρατηγοί οι τηλεσκηνοθέτες. Αν δεν υπήρχαν και τα κατσίκια, θα μπορούσαμε να μιλάμε για αμιγή πόλεμο των ΜΜΕ".

Κακώς μας έκανε εντύπωση η επιλογή του κ. Χόλμπρουκ να δώσει εξηγήσεις προς την ελληνική κυβέρνηση μέσω του ΜΕGΑ. Η παγκόσμια διπλωματία πλέον διεξάγεται μέσω ΜΜΕ. Ο Μπους απευθύνεται στον Νοριέγκα μέσω του CNN και το ίδιο δίκτυο διαλέγουν οι Σοβιετικοί το 1991 για να απαντήσουν στις ΗΠΑ για τους πυραύλους. Φταίει μετά ο Πάγκαλος που προτίμησε το κανάλι από το υπουργείο του το βράδυ της κρίσης; 

Μισό εκατομμύριο νεκροί είναι ο απολογισμός της γενοκτονίας που διαπράχθηκε μεταξύ Απριλίου κι Ιουλίου 1994 από το καθεστώς της Ρουάντα εις βάρος της μειονότητας των Τούτσι. Συντονιστής της ανθρωποσφαγής ήταν ο μοναδικός ιδιωτικός ραδιοσταθμός της χώρας, η "Ελεύθερη Ραδιοτηλεόραση των Χιλίων Λόφων", γνωστότερη πλέον διεθνώς σαν "Ράδιο Χατζάρα".

Οι "χιουμοριστικές" στήλες των γιουγκοσλαβικών ΜΜΕ συνέβαλαν όσο τίποτα άλλο στην καλλιέργεια του εκατέρωθεν εθνικού μίσους. Το Μάρτιο του 1989, αρθρογράφος του κροατικού Danas χαριεντιζόμενη έγραφε ότι η πολιτική Μιλόσεβιτς οφείλεται "προφανώς" στη σεξουαλική του ανικανότητα, η σλοβενική Mladina δημοσίευε "γελοιογραφία" με τη Γιουγκοσλαβία κομμένη στα δυο το δε σερβικό Student ρατσιστικά σκίτσα και ποιηματάκια για τους "κοντοπίθαρους" και "καθυστερημένους" Αλβανούς.

Στις 8/6/1969 η εθνική ποδοσφαιρική ομάδα του Σαλβαδόρ νίκησε την Ονδούρα 1-0. Την επομένη, η εφημερίδα El Nacional ανακήρυξε ως εθνική ηρωίδα τη 18χρονη Αμέλια Μπολάνος που αυτοκτόνησε "γιατί δε μπορούσε να αντέξει να βλέπει τη χώρα της γονατισμένη". Η συλλογική υστερία που ακολούθησε, υπό τις ιαχές των έντυπων και ηλεκτρονικών ΜΜΕ, κατέληξε στον "πόλεμο του ποδοσφαίρου" ανάμεσα στις δυο χώρες - με 3.000 νεκρούς...

Την επαύριο της εισόδου της Βρετανίας στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, η δημοσίευση πλαστών "ειδήσεων" για τις γερμανικές φρικαλεότητες θεωρήθηκε αναγκαία προκειμένου να διασκεδαστούν οι αντιπολεμικές διαθέσεις της κοινής γνώμης. Τυπικό δείγμα, η προσπάθεια των Financial News να πείσουν το κοινό τους ότι ο ίδιος ο Κάιζερ είχε διατάξει το βασανισμό τρίχρονων παιδιών, καθορίζοντας προσωπικά και το είδος των βασανιστηρίων... 


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Francoise Donnay "Radio-igerence internationale"
(Les Dossiers du GRIP, Βρυξέλλες 1993). Η εμπλοκή των σύγχρονων μέσων ενημέρωσης στην πολεμική προπαγάνδα. Ανάλυση του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Ερευνας και Πληροφόρησης για την Ειρήνη και την Ασφάλεια εστιασμένη κυρίως στα ηλεκτρονικά μέσα.

Gerard de Selys (dir.) "Mediamensonges" (εκδ. EPO, Βρυξέλλες 1990). Ο φάκελος των μεγάλων σύγχρονων θεμάτων που τροφοδοτούν μέσω των ΜΜΕ την πολεμική ατμόσφαιρα σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Είναι το βιβλίο που είχε συστήσει ως "εξαίρετο" ο τέως Πρόεδρος της Δημοκρατίας κ. Χρήστος Σαρτζετάκης προβλέποντας ταυτόχρονα ότι "η επόμενη επανάσταση θα γίνει κατά των Μέσων Επικοινωνίας".

Marc Ferro "L' information en uniforme" (Ramsay, Παρίσι 1991). Η προπαγάνδα, η παραπληροφόρηση, η λογοκρισία και η χειραγώγηση των μέσων ενημέρωσης, όπως προκύπτουν μετά την εμπειρία του Πολέμου στον Κόλπο. 

Phillip Knightley "The first casualty. From the Crimea to Vietnam: the War corespondent as hero, propagandist and myth-maker" (Λονδίνο 1975, εκδ. Quartet Books). Εξαιρετικά εμπεριστατωμένη παρουσίαση της προπαγανδιστικής συμβολής των ΜΜΕ στο ξέσπασμα και την εξέλιξη των σύγχρονων πολεμικών αναμετρήσεων.

Reporters Sans Frontieres "Les medias de la haine" (Παρίσι 1995, εκδ.La Decouverte). Η συμβολή των ΜΜΕ στην ανάπτυξη του εθνικού μίσους στις μέρες μας, με συγκεκριμένες αναλύσεις των περιπτώσεων της Ρουάντα, του Μπουρούντι, του Νίγηρα, του Ισραήλ, της πρώην Γιουγκοσλαβίας, του Καυκάσου, κόκ.

Michel Collon "Attention medias" (εκδ. EPO, Βρυξέλλες 1992). Κριτική των δυτικών ΜΜΕ για τη στάση τους στον Πόλεμο του Κόλπου με σημαντικό αποδεικτικό υλικό.


ΔΕΙΤΕ

Το ποντίκι που βρυχάται
(The mouse that roared) του Τζακ Αρνολντ (1959). Απολαυστική σάτιρα των διεθνών σχέσεων στην εποχή της ψυχροπολεμικής ισορροπίας του τρόμου. Η αλληλοτροφοδότηση του διακρατικού ανταγωνισμού από τα πολεμοχαρή ανακοινωθέντα των ΜΜΕ έχει, φυσικά, την τιμητική της.

Επικίνδυνα χρόνια (The year of living dangerously) του Πίτερ Γουέϊρ (1982). Κυνηγώντας τη μεγάλη επιτυχία, ένας φιλόδοξος νεαρός ανταποκριτής αναμεταδίδει υπηρεσιακό τηλεγράφημα για τον επικείμενο εξοπλισμό των ινδονήσιων κομμουνιστών - με αποτέλεσμα να επιταχυνθεί η πορεία προς την αιματηρή εκκαθάριση λογαριασμών...

(Ελευθεροτυπία, 18/2/1996)

 

www.iospress.gr                                   ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ