Η ΑΠΕΡΓΙΑ ΠΕΙΝΑΣ


Αυτοκτονία σε αργή κίνηση

1.  /  2.

  

«Σιτίστε τις με το ζόρι!»

Την εποχή που αγωνίζονταν για το δικαίωμα των γυναικών στην ψήφο, οι αγγλίδες σουφραζέτες βρέθηκαν συχνά στη φυλακή. Τον Ιούλιο του 1909, η Μάριον Ουάλας Ντάνλοπ ξεκινά στη φυλακή απεργία πείνας, προκειμένου να της αναγνωριστεί το καθεστώς της πολιτικής κρατούμενης. Αμήχανες, οι αρχές την αφήνουν ελεύθερη ύστερα από 91 ώρες. Στη συνέχεια, όλες οι κρατούμενες σουφραζέτες ακολουθούν την ίδια τακτική. Με πρωτοβουλία του υπουργού Εσωτερικών Γκλάντστοουν, η κυβέρνηση αποφασίζει να αντιδράσει δυναμικά: όποια κρατούμενη καταφεύγει σε απεργία πείνας, θα υποβάλλεται στο εξής σε αναγκαστική σίτιση. Στις 17 Σεπτεμβρίου συλλαμβάνεται η Μαίρη Λι για παρεμπόδιση ομιλίας του πρωθυπουργού Ασκουιθ και αντίσταση κατά της αρχής. Η Μαίρη Λι είχε σκαρφαλώσει στη στέγη γειτονικού σπιτιού και πέταγε κεραμίδια στο δρόμο. Χρειάστηκε τεράστια αστυνομική δύναμη και η βοήθεια της μισής πυροσβεστικής της περιοχής για να την κατεβάσουν με τη βία και να την οδηγήσουν βρεγμένη και αιμόφυρτη στη φυλακή. Ηταν η πρώτη που θα δοκίμαζε το νέο μέτρο...

«Κατά την άφιξή μου στη φυλακή το απόγευμα της Τετάρτης 22 Σεπτεμβρίου, θέλησα να διαμαρτυρηθώ για τη μεταχείριση που μου επιφυλάχθηκε και έσπασα τα τζάμια του κελιού μου. Με μετέφεραν στην απομόνωση, ένα κρύο και σκοτεινό δωμάτιο, όπου με άφησαν με τα χέρια δεμένα με χειροπέδες στην πλάτη. Την Πέμπτη μου έφεραν φαγητό, αλλά δεν το άγγιξα. Το απόγευμα με οδήγησαν μπροστά στις δικαστικές αρχές που μου ανακοίνωσαν ότι θα παρέμενα επί εννέα ημέρες στην απομόνωση με νερό και ψωμί και θα πλήρωνα αποζημίωση για τη συμπεριφορά μου. Μου αφαίρεσαν τις χειροπέδες τα μεσάνυχτα της Πέμπτης. Συνέχισα να αρνούμαι το φαγητό. Το μεσημέρι του Σαββάτου με οδήγησαν στο ιατρείο, όπου είδα τη διευθύνουσα, οκτώ δεσμοφυλάκισσες και δύο γιατρούς. Στο πάτωμα υπήρχε ένα σεντόνι, και πάνω του είχαν τοποθετήσει μια ιατρική καρέκλα. Ο γιατρός μου ζήτησε να κάτσω και μου είπε: "Ακούστε προσεκτικά. Εχω διαταγές από τους ανωτέρους μου. Δεν υπάρχει περίπτωση να βγείτε, ακόμη και για λόγους υγείας. Αν λοιπόν συνεχίσετε να μην τρώτε, θα αναγκαστώ να καταφύγω σε άλλα μέσα". Του απάντησα: "Αν μου δώσετε τροφή με τη βία, θέλω να ξέρω πώς θα το κάνετε". "Αυτό είναι δική μου δουλειά", ανταπάντησε. Του εξήγησα ότι μόνο αν μπορούσε να αποδείξει ότι είμαι διανοητικά ανάπηρη είχε το δικαίωμα να προχωρήσει χωρίς τη συγκατάθεσή μου. "Αυτές είναι οι διαταγές που έχω", είπε.
Με περικύκλωσαν τότε δέκα περίπου άτομα, με έσπρωξαν πίσω στην καρέκλα, και, ενώ ο γιατρός μου κρατούσε ανοικτό το στόμα, μία από τις δεσμοφυλάκισσες έριξε μέσα με ένα κουτάλι γάλα και κονιάκ. Δύο ημέρες αργότερα, το Σάββατο, οι δεσμοφυλάκισσες μπήκαν στο κελί και με έσπρωξαν στο κρεβάτι. Καθώς με κρατούσαν ακίνητη, δύο γιατροί μου έβαλαν στη μύτη ένα σωληνάκι που κατέληγε σε χωνί και είχε στη μέση ένα γυάλινο δοχείο, από όπου μπορούσε κανείς να ελέγξει τη ροή. Το σωληνάκι αυτό έμπαινε τη μία φορά στο ένα ρουθούνι και την επόμενη στο άλλο. Ο πόνος, ψυχικός και σωματικός, ήταν μεγάλος κατά τη διάρκεια της σίτισης. Ο ένας γιατρός επενέβη και με τάισαν πάλι γάλα με το κουταλάκι.
Την Κυριακή ήρθαν πάλι και ο γιατρός με παρακάλεσε να δεχθώ τροφή. Αρνήθηκα και μου έδωσαν πάλι γάλα με το κουταλάκι. Αυτό συνεχίστηκε ως τις 2 Οκτωβρίου. Κάθε φορά ήταν παρόντα επτά άτομα: οι πέντε υπάλληλοι της φυλακής και οι δύο γιατροί. Ο ένας μου κρατούσε πάντα το στόμα ανοικτό, ενώ ο άλλος μου έκλεινε τη μύτη. Το Σάββατο 2 Οκτωβρίου αποφάσισα να βάλω τα έπιπλα του κελιού μου πίσω από την πόρτα. Μαζεύτηκαν αρκετοί φύλακες με σιδερένιους λοστούς και τους πήρε τρεις ώρες για να μπουν.
Την Κυριακή μπήκαν στο κελί μου τέσσερις δεσμοφυλάκισσες και δύο γιατροί και μου έβαλαν με τη βία γάλα από τη μύτη με το σωληνάκι. Από τότε με υποβάλλουν στο ίδιο μαρτύριο δύο φορές την ημέρα. Πρόκειται για διαδικασία εξαιρετικά επώδυνη: τα τύμπανα πάνε να σπάσουν και νιώθεις τρομερούς πόνους στο λαιμό και το στήθος. Με κρατούν ακινητοποιημένη, ο ένας γιατρός κρατά ψηλά το χωνί και σπρώχνει το υγρό (γάλα και αβγό), ενώ ο άλλος χώνει το σωλήνα στο ρουθούνι. Οταν τελειώσουν, τοποθετούν κάτω από το πηγούνι μου μια λεκάνη με ζεστό νερό και ο δεύτερος γιατρός τραβά. Προτού αρχίσουν και αφού ολοκληρώσουν, ελέγχουν την καρδιά και μου κάνουν ένα σωρό εξετάσεις. Εκείνο που νιώθω είναι αδυναμία και έναν αφόρητο πόνο στη μύτη, τα αφτιά και το διάφραγμα. Οταν ο γιατρός κρίνει πως το υγρό δεν κατεβαίνει με ικανοποιητικό ρυθμό, μου πιέζει τη μύτη, ενώ ο σωλήνας βρίσκεται ακόμη μέσα, προκαλώντας μου ακόμη μεγαλύτερο πόνο».

ΜΑΙΡΗ ΛΙ
(Από την έκθεση που υπέβαλε στο δικηγόρο της)



Α-Ω


Από το ημερολόγιο του μέχρι θανάτου ιρλανδού απεργού πείνας Μπόμπι Σάντς: "5/3/1981. Αγνοώ τη θέα της τροφής που μου βάζουν μπροστά στα μάτια μου, καθημερινά (...) Πιστεύω ότι η υλική τροφή δεν είναι αρκετή γιά να ζήσει ο άνθρωπος γιά πάντα και με ξαλαφρώνει το γεγονός πως θάβρω υπέροχη τροφή εκεί πάνω άν την αξίζω. Και μετά κολλάω στην τρομαχτική ιδέα ότι εκεί πάνω δεν τρώνε..."

Δύο συνδικαλιστές απότακτοι αστυνομικοί, ο Κ. Συγγούνης και ο Γ. Κώτσης (6.1990), ένας δεξιός, ο καταδικασμένος για το φόνο του καθηγητή Τεμπονέρα, Γ. Καλαμπόκας (7.1991) και ένας αρχιδεσμοφύλακας, ο γνωστός Α. Αραβαντινός ( 12.1994), δεν δίστασαν -αν και συμβολικά- να προχωρήσουν σε απεργία πείνας διεκδικώντας τα δικά τους αιτήματα. 

Ειδήσεις ανατριχιαστικές, από τα ψιλά του τύπου: Στις 20.11.1990 ο 26χρονος Ιρανός κρατούμενος στις φυλακές Κασσάνδρας Ετμιναν Αλί Ρεζάν έραψε το στόμα του την 15η μέρα της απεργίας πείνας με αίτημα να επισπευσθεί η εκδίκαση της έφεσης του. Το ίδιο έκανε στις 2.8.1993 ο 20χρονος προφυλακισμένος πολύ πάνω από το όριο -χωρίς σαφείς κατηγορίες- Παλαιστίνιος Αλί Ερακλί στη Λάρισα.

Κραυγαλέα περίπτωση βαρυποινίτη που έχει όλες τις τυπικές προϋποθέσεις να αποφυλακιστεί, αλλά μονίμως τα τελευταία χρόνια κάπου "σκοντάφτει" η ηγεσία της Δικαιοσύνης, αποτελεί η περίπτωση του Βλάση Ψωφάκη. Το πιο συγκινητικό είναι ότι κατά τη διάρκεια των αλλεπάλληλων απεργιών πείνας -που του έχουν κλονίσει επικίνδυνα την υγεία- ακολουθούν και πολλές δεκάδες συγκρατούμενοί του.

Μαρτυρία για το παρελθόν του προέδρου του Υπηρεσιακού Συμβουλίου του υπ. Δικαιοσύνης Β. Κωσταρά, από τον Φ. Κυρίτση: "Τον Μάιο του 1979 ο Κωσταράς ήταν διευθυντής στις φυλακές της Αίγινας. Επειτα από 5 μέρες απεργίας πείνας που κάναμε με τον Σπ. Κοτρέτσο, μας γδύσαν και μπροστά σε δέκα ανθρώπους που μας κρατούσαν, ο Κωσταράς μας είπε πως θα μας βάλει το φαΐ απ' τον κώλο. Οπως και έκανε. Υποχρεωτική σίτιση με κλύσμα".

Ο Γιάννης Μπαλής τον Απρίλιο του '92 είχε ξεκινήσει την δεύτερη μεγάλη απεργία πείνας. Αργότερα διακαιώθηκε. Η Ροζίνα Μπέργκνερ τον υποστήριζε μιλώντας εκείνες τις μέρες και για την δική της εμπειρία (37 μέρες, τον Μάρτιο του '91). "Οταν αισθάνεσαι ότι δεν διαθέτεις άλλη δυνατότητα να υπερασπίσεις τον εαυτό σου και όταν η αδικία υπερβαίνει τα όρια της αντοχής σου, τότε επιλέγεις την απεργία πείνας, εναντίον του ενστίκτου σου να ζεις".

Συχνές αλλά άγνωστες είναι οι απεργίες πείνας (όπως και οι αυτοτραυματισμοί) των υπό απέλαση πολιτικών φυγάδων και μεταναστών. Οπως είναι γνωστό οι ελληνικές αρχές έχουν "λύσει τα χέρια τους" ήδη από το 1991. Σύμφωνα με το νόμο 1941, ό,τι και να επικαλεσθεί ο "παράνομος αλλοδαπός" δεν θα το μάθει ούτε θα το εξετάσει κανείς. Θα φύγει -αφού μπουντρουμιαστεί αορίστως- διότι "δεν θα γίνουμε ξέφραγο αμπέλι" για χάρη του ΟΗΕ και των συμβάσεων περί Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Το στερεότυπο αναφέρεται στην απεργία πείνας ως ένα "μέσο εκβιασμού του κρατούμενου προς τις αρχές για να αποφύγει την δίκαιη τιμωρία του". Η πραγματικότητα όμως είναι ακριβώς αντίθετη. Διεθνώς σχεδόν όλες οι απεργίες έχουν σχέση με κάποιο θεμελιώδες δικαίωμα που λίγο αργότερα αναγνωρίζεται. Οι περίφημοι "εκβιασμοί των αναρχικών" (Μπαλή, Μαραγκάκη, Μακρή, Μπουκετσίδη, Κογιάννη, Μίχου, Μπέργκνερ, Μοίρα, Τριανταφύλλη, Μαζιώτη, Σκυφτούλη, των "33", των "3" πρόσφατα στη Θεσσαλονίκη και δεκάδων άλλων), έχουν και δικαστικά δικαιωθεί.

Υπάρχουν και χειρότερα. Το βιβλίο "Φάκελος βασανιστήρια 1980-94" απαγορεύτηκε τον Ιανουάριο του 1995 και οι συγγραφείς του Ονέν και Αργκούν, του Ιδρύματος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Τουρκίας, κατηγορήθηκαν με τον "αντιτρομοκρατικό", επειδή τόλμησαν να δημοσιοποιήσουν ότι σε 15 χρόνια πέθαναν 420 άνθρωποι στις φυλακές της χώρας τους. Απ' αυτούς τουλάχιστον 14 ξεψύχησαν από απεργία πείνας.


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

"La greve de la faim ou le dereglement du sacre"
(εκδόσεις Economica, Παρίσι 1984). Συλλογικός τόμος στον οποίο περιλαμβάνονται τα πρακτικά ημερίδας με θέμα την απεργία πείνας που πραγματοποιήθηκε στις 13 Μαΐου 1983 στην Ιατρική Σχολή της Μασσαλίας. Το φαινόμενο εξετάζεται από ποικίλες πλευρές: ιστορική, ιατρική, νομική και δημοσιογραφική.

Midge Mackenzie, "Shoulder to Shoulder" (Vintage Books, Νέα Υόρκη 1988). Η ιστορία της διεκδίκησης της ψήφου από τις αγγλίδες σουφραζέτες. Λεπτομερής αναφορά στη μαζική προσφυγή των φυλακισμένων γυναικών στο μέσο της απεργίας πείνας προκειμένου να τους χορηγηθεί το καθεστώς της πολιτικής κρατούμενης. Περιλαμβάνονται τα αυτοβιογραφικά τους κείμενα που περιγράφουν τις συνθήκες της υποχρεωτικής τους σίτισης.

"Το ημερολόγιο του Μπόμπι Σάντς" (Λευκωσία 1985, εκδ. Αιγαίον). Οι 17 πρώτες ημέρες της - θανατηφόρας τελικά - απεργίας πείνας του ιρλανδού αγωνιστή, καταγραμμένες κρυφά από τον ίδιο σε χαρτί τουαλέτας.

"Zwangsernahrung. Rettung oder Folter". Αφιέρωμα του περιοδικού "Ντερ Σπίγκελ" (τεύχος 16, 13 Απριλίου 1981) στα ιατρικά, νομικά και ηθικά προβλήματα που προκύπτουν από την υποχρεωτική σίτηση των απεργών πείνας.

Νίκου Παρασκευόπουλου, "Ποινική ευθύνη από αυτοκαταστροφικές πράξεις" ("Ελληνική Επιθεώρηση Εγκληματολογίας", τεύχος 3-4, σ. 58-72). Το ελληνικό ποινικό δίκαιο απέναντι στις αυτοκαταστροφικές πράξεις, στις οποίες περιλαμβάνεται και η απεργία πείνας. 

Κίνησης Υπεράσπισης Κοινωνικών και Πολιτικών Δικαιωμάτων, "Ελευθερίες και ελευθερία. 7 χρόνια Κίνηση". Το χρονικό των κινητοποιήσεων συμπαράστασης σε πολλούς απεργούς πείνας από το 1986 και εξής.
 


ΔΕΙΤΕ

Μπάαντερ-Μάϊνχοφ, τα λευκά κελιά
( Stammheim) του Ράϊνχαρντ Χάουφ (1985). Αναπαράσταση, υποτίθεται, της μεγάλης δίκης των πρωτεργατών της RAF - που παρουσιάζονται σαν ένα τσούρμο απολίτικων μεγαλομανιακών. Ενδεικτική της "ακρίβειάς" της όσον αφορά τα γεγονότα, η ολοκληρωτική αποσιώπηση της απεργίας πείνας και ο συνακόλουθος θάνατος του κατηγορούμενου Χ. Μάινς...

Γκάντι (Gandhi) του Ρίτσαρντ Ατέμπορο (1982). Βιογραφία του απόστολου της μη-βίας. Επανειλημμένες αναφορές στη χρήση του όπλου της απεργίας πείνας.

(Ελευθεροτυπία, 14/1/1996)

 

www.iospress.gr                                   ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ