ΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΑ ΣΤΗ ΝΙΓΗΡΙΑ


Οι αγχόνες του μαύρου χρυσού

1.  /  2.

 

"Η τελική νίκη θα είναι δική μας"


Αποσπάσματα από την απολογία του συγγραφέα και αγωνιστή Κεν Σάρο-Ουίουα ενώπιον του Ειδικού Δικαστηρίου του Πορτ Χάρκουρ:
"Κύριε πρόεδρε, Ολοι θα κριθούμε από την ιστορία. Είμαι ένας άνθρωπος της ειρήνης και των ιδεών. Συγκλονισμένος από την εξευτελιστική φτώχεια του λαού μου, που ζει σε μια πλούσια γη, συντετριμμένος από την πολιτική του περιθωριοποίηση και τον οικονομικό του στραγγαλισμό, οργισμένος από την ερήμωση της γης του, της μοναδικής του κληρονομιάς, αλλά και αποφασισμένος να βοηθήσω να επικρατήσει σε ολόκληρη τούτη τη χώρα ένα δίκαιο δημοκρατικό σύστημα που θα προστατεύει κάθε πολίτη και κάθε εθνοτική ομάδα (...), αφιέρωσα όλες μου τις πνευματικές και υλικές δυνάμεις, την ίδια μου τη ζωή, σε μια υπόθεση στην οποία έχω απόλυτη πίστη και την οποία δεν πρόκειται να εγκαταλείψω ακόμη και αν εκβιαστώ ή απειληθώ. Δεν έχω την παραμικρή αμφιβολία για την τελική έκβαση του σκοπού μου, όσα δικαστήρια και δοκιμασίες κι αν περιμένουν εμένα και τους συντρόφους μου. Ούτε η φυλάκιση ούτε ο θάνατος μπορούν να ματαιώσουν την τελική μας νίκη.
Επαναλαμβάνω ότι όλοι θα κριθούμε από την ιστορία. Αλλά εγώ και οι σύντροφοι μου δεν είμαστε οι μόνοι που δικαζόμαστε. Μαζί μας δικάζεται και η Shell, που καλώς πράττει και εκπροσωπείται εδώ από κάποιο νομικό σύμβουλο που παριστάνει τον παρατηρητή. Βεβαίως, η εταιρεία απέφυγε τούτη τη δίκη, αλλά θα έρθει σίγουρα και η δική της ώρα και τα σημερινά μαθήματα μπορεί τότε να της φανούν χρήσιμα, γιατί πιστεύω βαθιά ότι ο οικολογικός πόλεμος που προκάλεσε η Shell στο Δέλτα αργά ή γρήγορα θα κριθεί και τα εγκλήματα της θα τιμωρηθούν όπως τους αξίζει. Και θα τιμωρηθούν τελικά τα εγκλήματα των βρόμικων αυτών πολέμων της εταιρείας κατά του λαού των Ογκόνι. Αυτή τη στιγμή, όμως, δικάζεται και το νιγηριανό κράτος, οι σημερινοί του ηγέτες και εκείνοι που τους στηρίζουν (...), οι πολιτικοί, οι δικηγόροι, οι δικαστές, οι πανεπιστημιακοί και οι επιχειρηματίες, όλοι αυτοί που κρύβονται πίσω από τον ισχυρισμό ότι απλώς εκτελούν το καθήκον τους".


Αίμα με πετρέλαιο

"Το αίμα του Κεν Σάρο-Ουίουα θα σπιλώνει για πάντα το έμβλημα της Shell" αναφέρει το ανακοινωθέν της Greenpeace, που μαζί μετά δελτία των μεγάλων ειδησεογραφικών πρακτορείων κατέφθανε το βράδυ της 9ης Νοεμβρίου στα γραφεία των εφημερίδων και των τηλεοπτικών σταθμών. Αυτό που μήνες τώρα ανθρωπιστικές και περιβαλλοντικές οργανώσεις προέβαλαν ως ζοφερή απειλή, το καθεστώς του στρατηγού Αμπάσα δεν δίστασε να μετατρέψει σε εφιαλτική πραγματικότητα. Οπως στα κινηματογραφικά πολιτικά θρίλερ ενός ξεπερασμένου, πιστεύαμε, ρεαλισμού. Οπου το ψευδεπίγραφο κράτος δεν διστάζει να φτάσει στην οργανωμένη δολοφονία προκειμένου πράκτορες, ατζέντηδες και μεταπράτες να αλωνίζουν ελεύθεροι μέσα στην απολυταρχική βαρβαρότητα που διαδέχθηκε την απροκάλυπτη αποικιοκρατία, ενός όχι και τόσο μακρινού παρελθόντος.
Την ίδια ώρα που τα στελέχη των εξεγερμένων Ογκόνι στέλνονται στις φυλακές, την ώρα που καίγονται τα χωριά στις εκβολές του Νίγηρα ποταμού, την ώρα που η μουσουλμανική μειονότητα του Βορρά εξαγοράζεται για να στραφεί εναντίον των αλλόθρησκων εκχριστιανισμένων ιθαγενών του Νότου, την ώρα που μισθοφόροι παραγεμισμένοι με πετροδολάρια σφάζουν τα γυναικόπαιδα σ' ένα χωριό με το περίεργο όνομα Κοροκόρο, η Shell οργανώνει τελετές στην Ουάσιγκτον βραβεύοντας αφροαμερικανούς αριστούχους σπουδαστές και πληρώνει ολοσέλιδες καταχωρίσεις υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις εφημερίδες της Νότιας Αφρικής. Λίγο νωρίτερα, είχε φροντίσει να απαιτήσει από τη νιγηριανή στρατιωτική κυβέρνηση να επιβάλει το νόμο και την τάξη στα εδάφη όπου εκτείνονταν οι επιχειρηματικές της δραστηριότητες.
Οι οργανώσεις στη Δύση δίνουν το δικό τους αγώνα. Τα γραφεία της Shell στο Λονδίνο και το Ρότερνταμ πολιορκούνται από τους ακτιβιστές της Greenpeace. Τα οργισμένα δελτία τύπου κατακλύζουν τις εφημερίδες: ο Σάρο Ουίουα, ο ηγέτης, ο συγγραφέας, ο άνθρωπος που τόλμησε να εντάξει την υπόθεση περιβάλλον μέσα στα δικαιώματα των ιθαγενών, απειλείται με θάνατο. Μαζί του, κινδυνεύει να ταφεί (κάτω από ένα πέπλο αδιαφορίας και σιωπής) ένα από τα ελάχιστα αυθεντικά κινήματα στα σπλάχνα της μαύρης ηπείρου.
Η αντεπίθεση έχει το δικό της πρόσωπο. "Δημοσιογράφοι" εφευρίσκουν σκάνδαλα στη διαχείριση των οικονομικών της Greenpeace. "Φέρνουν στο φως" την πολυτελή διαβίωση των στελεχών της και καταγγέλλουν τον "συμβιβασμό" της με ύποπτα οικονομικά συμφέροντα.
Βεβαιώνουν, καθότι "έγκυρα" ενημερωμένοι, πως άρχισε ο εμφύλιος πόλεμος μεταξύ των πάλαι ποτέ συναγωνιστών και πως η ανιδιοτελής πρωτοπορία της αρχικής περιόδου έδωσε τη θέση της στη γραφειοκρατία που ασχολείται με το μοίρασμα της πίτας.
Καθώς λέγονται και γράφονται αυτά, η Royal Dutch Shell καταλαμβάνει τη δεύτερη θέση στην παγκόσμια κατάταξη των πολυεθνικών επιχειρήσεων (με ετήσιο τζίρο που ξεπερνά τα 100 δισ. δολάρια) και την τέταρτη από την άποψη της περιβαλλοντικής επικινδυνότητας (σύμφωνα με το Συμβούλιο Οικονομικών Προτεραιοτήτων των Η Π Α).
Ο Σάρο Ουίουα, μαζί του και το κίνημα συμπαράστασης σ' ολόκληρο τον κόσμο, θα χάσει τελικά τη μάχη. Κατά τη διάρκεια της στημένης δίκης που σημάδεψε τις τελευταίες ώρες της ασυμβίβαστης πορείας του προς έναν προαναγγελθέντα θάνατο, βρήκε το κουράγιο να πει πως "το οικολογικό μακελειό που η εταιρεία προκάλεσε στο λαό του και τον τόπο του, δεν θα μείνει ατιμώρητο". Στις 9 Νοεμβρίου του 1995 ο Σάρο Ουίουα θα παραδώσει στο δήμιο τη σύντομη αλλά πολυτάραχη ζωή του, βέβαιος πως η ιστορία θα κάνει το δικό της το καθήκον.

ΗΛΙΑΣ ΕΥΘΥΜΙΟΠΟΥΛΟΣ
Διευθυντής του ελληνικού γραφείου της GREENPEACE

 

 

 

Α - Ω


Ανατριχιαστικές λεπτομέρειες από τους απαγχονισμούς του Πόρτ Χάρκουρ, όπως μεταδόθηκαν απ' το Ασοσιέϊτιντ Πρές (12/11/95): πέντε φορές χρειάστηκε να επαναληφθεί η διαδικασία της εκτέλεσης του Κεν Σάρο-Ουίουα μέχρι να ξεψυχήσει ο αντιφρονών συγγραφέας· καθώς στην πόλη είχε να πραγματοποιηθεί εκτέλεση από το 1960, οι δήμιοι μεταφέρθηκαν από τον έμπειρο σε τέτοιες διαδικασίες βορρά· επειδή, τέλος, δεν υπήρχε διαθέσιμη αγχόνη, οι αρχές ξύπνησαν επιτούτου το μαραγκό της φυλακής στις 3 το πρωί...

Δεν είναι μόνο η Shell που ασχολείται με την επικερδή εξόρυξη του νιγηριανού πετρελαίου υπό την προστατευτική σκέπη της στρατιωτικής χούντας. Από τα 2.000.000 βαρέλια του 1995, τα 910.000 ανήκουν στη Shell, 380.000 στη Chevron, 310.000 στη Mobil, 130.000 στην Agip, 95.000 στην Elf και 60.000 στην Texaco (ΕΤ 13/11/95).

Εύγλωττο απόσπασμα από την έκθεση των Ογκόνι στη Διάσκεψη του Ρίο για το περιβάλλον (1992): "η πετρελαϊκή βιομηχανία έχει προκαλέσει μόλυνση του αέρα με τη συνεχή εκπομπή ρύπων και δηλητηριωδών αερίων που καταστρέφουν ανθρώπινες ζωές και περιβάλλον. Εκτεταμένη είναι και η μόλυνση των νερών και του εδάφους που έχει οδηγήσει στον αφανισμό ευαίσθητων ειδών ζωής κι έχει καταστήσει επικίνδυνη την αγροτική παραγωγή".

Shell μας έκλεψε τη νύχτα": ένα από τα βασικά παράπονα των Ογκόνι αφορά τη λειτουργία χιλιάδων "πυρσών" από φλεγόμενο φυσικό αέριο, μέρα και νύχτα, δίπλα ή και μέσα στα χωριά τους. "Οποτε βρέχει στο Ογκόνι", κατήγγειλε ο Ουίουα το 1992, "δεν έχουμε παρά όξινη βροχή, που δηλητηριάζει ακόμα περισσότερο τις πηγές, τα ρυάκια και τις καλλιέργειές μας".

Θυμάστε την τραγωδία της Μπιάφρα; Η γη των Ογκόνι ανήκει στην πάλαι ποτέ επικράτεια του χριστιανικού αυτού "ψευδοκράτους", που πνίγηκε στο αίμα από τα ομοσπονδιακά στρατεύματα (1967-70). Το πετρέλαιο έπαιξε κι εκεί το ρόλο του, καθώς οι άγγλο-αμερικανικές εταιρείες στήριζαν τη νιγηριανή κυβέρνηση κι η γαλλική Elf τους αποσχιστές.

Κατά τα μέσα της περασμένης δεκαετίας, η Shell είχε βρεθεί ξανά αντιμέτωπη με τη διεθνή κοινή γνώμη για τις δραστηριότητές της στην Αφρική. Ηταν η εποχή που η εταιρεία τζιράριζε στη συστηματική παραβίαση του εμπάργκο πετρελαίου κατά της ρατσιστικής Ν.Αφρικής. Τη μεγαλύτερη ζημιά ( καψίματα πρατηρίων κλπ) τις υπέστη στην ίδια της την καρδιά, το Αμστερνταμ. 


Λεπτομέρειες από τη σφαγή των διαδηλωτών κατά της Shell στο Ουμουέτσεμ, το 1990, σύμφωνα με ρεπορτάζ του Ντέτλεφ Πίπκε στο Spiegel: "Οι στρατιώτες έπιασαν το γεροντότερο άντρα του χωριού και τους γιούς του, τους έσυραν έξω απ' το σπίτι τους, τους έλουσαν με βενζίνη κι έβαλαν φωτιά. Σύμφωνα με αυτόπτες μάρτυρες, οι στρατιωτικοί, οπλισμένοι με πολυβόλα, άνοιγαν πυρ σε ό,τι κινούνταν".

Συγκλονιστική η περιγραφή του ίδιου δημοσιογράφου για τις άθλιες, ελέω πετρελαίου, συνθήκες ζωής στο ίδιο χωριό: "Οι κάτοικοι αναζητούν το πόσιμο νερό τους σε πηγάδια όχι και τόσο βαθιά. Συχνά αναγκάζονται να απομακρύνουν πρώτα με το χέρι το στρώμα υδρογονανθράκων που καλύπτει την επιφάνεια του νερού προτού καταφέρουν να βυθίσουν μέσα τα μπιτόνια τους. Πολλοί κάτοικοι υποφέρουν από αλλεργίες, βρογχικές και στομαχικές παθήσεις".

Το "κοινωνικό έργο" της στο Ογκόνι διαφημίζει η Shell, προκειμένου να αναιρέσει τις "μονομερείς" καταγγελίες των οικολογικών οργανώσεων για τα τεκταινόμενα στη γη των Ογκόνι. Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς της, τα τελευταία 25 χρόνια δαπάνησε επί τούτου 20 εκατομμύρια $ - μόλις 0,000007% της αξίας του πετρελαίου που εξόρυξε στο ίδιο διάστημα από την περιοχή.


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

 

Greenpeace, "ShelI - Shocked. The environmental and social costs of living with Shell in Nigeria" (έκθεση της Greenpeace, Ιούλιος 1994). Εμπεριστατωμένη έκθεση για τις επιπτώσεις των δραστηριοτήτων της εταιρείας Shell στο Δέλτα του Νίγηρα. Οι επιπτώσεις στην υγεία των ανθρώπων και η καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος. Η αντιμετώπιση των διαμαρτυριών και η στρατηγική της εταιρείας.

Michael Birnbaum, "Nigeria. Fundamental Rights Denied. Report of the trial of Ken Saro Wiwa and others", Μάιος 1995. Εκθεση του διακεκριμένου Βρετανού νομικού για τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατά τη δίκη του Σάρο Ουίουα και των συντρόφων του.

Amnesty International, "Nigeria. The Ogoni trials and detentions", 15 Σεπτεμβρίου 1995 Τεκμηριωμένη έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας για τις συνθήκες που επικράτησαν στη δίκη και συστάσεις προς το νιγηριανό καθεστώς για άμεση απελευθέρωση των κατηγορουμένων.

Daniel Yergin, "The Prize · The Epic quest for oil, money and power"· (εκδ. Simon & Schuster, Νέα Υόρκη, 1991). Από τα πληρέστερα έργα για την ιστορία του πετρελαίου, με έμφαση σης αλλεπάλληλες διεθνείς κρίσεις, τη διαμόρφωση των αγορών και τις μάχες για τα νέα κοιτάσματα.

Guy Nicolas, "Les nations a polarisation variable et teur etat: le cas nigerien" (στο: Em. Terray,"L' etat contemporain en Afrique", εκδ. L' Harmattan, Παρίσι 1987, σ. 157-174). Τα προβλήματα συγκρότησης του σύγχρονου νιγηριανοί! κράτους: κράτος και κοινωνία των πολιτών, παράδοση και εκσυγχρονισμός, εσωτερικές αντιθέσεις και εξωτερικές πιέσεις.

 

 

ΔΕΙΤΕ

Αγριες χήνες
(Wild geese) του Αντριου Μακ Λάγκλεν (1978). Πετροδολάρια, μισθοφόροι και χούντες στη Μαύρη Ηπειρο, σε μια τυπική χολιγουντιανή περιπέτεια. 

Ντάνιελ (Daniel) του Σίντνεϊ Λιούμετ (1983). Ο αγώνας των παιδιών του ζεύγους Ρόζενμπεργκ, καταδικασμένων σε θάνατο σε μια μακαρθική δίκη σκοπιμότητας, για να σώσουν τους γονείς τους από την ηλεκτρική καρέκλα - χωρίς, ως γνωστόν, αποτέλεσμα.

Αίμα και βία (The Chant of Jimmie Blacksmith) του Φρέντ Σκέπιζι (1978). Στην Αυστραλία των αρχών του αιώνα, η απελπισμένη εξέγερση ενός ιθαγενή καταλήγει στη σύλληψη και τον απαγχονισμό του από τη δικαιοσύνη των λευκών.

Κινγκ Κονγκ (King Kong) του Τζόν Γκίλερμιν (1976). Η εκστρατεία δημοσίων σχέσεων της αδίστακτης πετρελαιοπαραγωγού εταιρίας καταλήγει σε αιματηρό φιάσκο, καθώς ο υπεργορίλας-έκθεμα τα κάνει λίμπα στη Ν. Υόρκη.

 

(Ελευθεροτυπία, 26/11/1995)

 

 

www.iospress.gr                                   ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ