ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΔΟΣΙΑ


Οι 300 του Εφιάλτη

1.  /  2.

 

Το στίγμα του προδότη συνόδευε το Βενιζέλο από την πρώτη του εμφάνιση στην πολιτική

 

 

 

 

Ο εθνάρχης ως προδότης

Αν κρίνουμε από την έντυπη πολιτική φιλολογία της εποχής, δεν πρέπει να υπάρχει έλληνας πολιτικός που να ξεφωνήθηκε σαν προδότης των εθνικών δικαίων περισσότερο από το δημιουργό της "Ελλάδος των δυό ηπείρων και των πέντε θαλασσών". Αντίθετα μάλιστα με ό,τι θα περίμενε κανείς, οι εν λόγω μομφές κατά του Ελευθερίου Βενιζέλου κάθε άλλο παρά περιορίζονται στην ιδιάζουσα περίοδο του εθνικού διχασμού - όταν, ούτως ή άλλως, η μισή Ελλάδα εγκαλούσε την άλλη μισή για εθνική προδοσία. Ισως να φταίει γι' αυτό η έμφυτη έφεσή του στους διπλωματικούς ελιγμούς, ίσως όλα να οφείλονταν στη γενικότερη κρισιμότητα της εποχής · γεγονός όμως παραμένει ότι η ρετσινιά του εθνικώς ύποπτου συνοδεύει το μέλοντα εθνάρχη ήδη από τα πρώτα βήματα της πολιτικής του σταδιοδρομίας.
Ηταν Μάρτιος του 1901. Υπουργός Δικαιοσύνης του ύπατου αρμοστή της 
(ημιαυτόνομης) Κρητικής Πολιτείας, πρίγκηπα Γεωργίου, από το 1899, ο Βενιζέλος προτείνει τη συγκρότηση ντόπιας πολιτοφυλακής, προορισμένης να αντικαταστήσει τα στρατεύματα των Μεγάλων Δυνάμεων στο νησί. "Την πρόταση αυτή", διαβάζουμε στην ημιεπίσημη βιογραφία του από το Δημ. Πουρνάρα, "την εχαρακτήρισε ο [διευθυντής του πολιτικού γραφείου του πρίγκηπα] Παπαδιαμαντόπουλος ως εγκατάλειψη δήθεν της ιδέας της ενώσεως και με μιάν ανταπόκριση που έστειλε μ' έναν συνεργάτη του σε αθηναική εφημερίδα παρουσίασε τον Βενιζέλο ότι ήθελε δήθεν να δημιουργηθεί αυτοτελής πολιτεία στην Κρήτη, ενώ ο Βενιζέλος υποστήριζε ακριβώς το αντίθετο" ("Ελευθέριος Βενιζέλος. Η ζωή και το έργον του" τ. Α, σ.42). Η παρεξήγηση καταλήγει στην παραίτηση του Βενιζέλου, "για λόγους οικογενειακούς".
Τις πιο έντονες κριτικές, ωστόσο, ο Βενιζέλος τις δέχτηκε γιά τις επιλογές του εκείνες που σήμερα θεωρούνται σαν τα μεγαλύτερα επιτεύγματά του: τη συμμετοχή της Ελλάδας στη βαλκανική συμμαχία που διεξήγαγε το νικηφόρο Πρώτο Βαλκανικό Πόλεμο (1912-13) κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και, κυρίως, για την υπογραφή της ελληνοτουρκικής ανταλλαγής πληθυσμών το 1923 στη Λοζάννη. Και στις δυο περιπτώσεις, φορείς της πολεμικής κατά των "εθνικών μειοδοσιών" δεν ήταν τόσο οι άμεσοι κομματικοί του αντίπαλοι όσο οι ( υπεράνω πάσης υποψίας) "αυθεντικοί πατριώτες", οι καθαρόαιμοι εθνικόφρονες της εποχής.
* Το φθινόπωρο του 1912, η αντίδραση στην ελληνοβουλγαρική συμμαχία κατά της Τουρκίας προέρχεται κυρίως από το πολιτικό επιτελείο του Μακεδονικού Αγώνα ( Ιών Δραγούμης, Αθ. Σουλιώτης - Νικολαίδης), εθισμένο στην πάλη κατά του "προαιώνιου σλαβικού κινδύνου" - εν ανάγκη με τη σύμπραξη των οθωμανικών αρχών. "Είναι να σκάσει κανείς σκεπτόμενος τί διάβολο συμμαχία εκάναμε, συμμαχία που παραδίδει καθαρά ελληνικές πόλεις στους Βουλγάρους" σημειώνει στις 30/10/1912 στο Ημερολόγιό του ο Νικολαίδης ( σ.11), ενώ ο Ιών Δραγούμης με το άρθρο του "Τιμή κι Ανάθεμα" (περ."Νουμάς", 29/12/12) σπεύδει να καταγγείλλει " την υποχωρητική ολιγάρκεια των ανιστόρητων Ελλαδιτών πολιτικών": "Δυό πολιτικά προγράμματα είχαν μπρος τους για να διαλέξουν (...). Η μια πολιτική, Ελλαδική, κρατική. Η άλλη Πανελλήνια, εθνική. Η μια επίστευε και φώναζε, να μεγαλώσει όπως όπως η Ελλάδα. Η άλλη έλεγε να ζήσει και να προκόψει το Ελληνικό Εθνος και να συγκυριαρχήσει με τον Τούρκο στην Ανατολή, παίρνοντας αγάλι αγάλι τη θέση του Τούρκου, για να γίνει ξανά το θάμα της Ανατολικής Αυτοκρατορίας. (...) Ο πόλεμος ήταν περιττό ξόδιασμα χρημάτων και ανθρώπων, αν σκοπός του ήτανε να ευκολύνει τους Βουλγάρους να κάνουν τη Μεγάλη Βουλγαρία του Αγίου Στεφάνου". Ο υπερπατριώτης αρθρογράφος δεν παραλείπει να τα ψάλλει και στο ευρύ κοινό που, μεθυσμένο από την προέλαση του ελληνικού στρατού στα ως τότε αλύτρωτα εδάφη, χάνει απ' το οπτικό του πεδίο το "μείζον": "Αν η Βουλγαρία γίνεται τζάμπα και με τη βοήθειά μας Μεγάλη Βουλγαρία, διπλή δηλαδή παρ' ό,τι ήταν, τί μας νοιάζει εμάς τους Ελλαδίτες; Και άν μάλιστα μας λάχει και η Θεσσαλονίκη - πράμα όχι αδύνατο ούτε και πολύ σπουδαίο - έ, τότε ποιός μας πιάνει; (...) Και μόνο αυτή να κάνουμε δική μας, ο Βενιζέλος δεν πέφτει από την πρωθυπουργία..."
* Αν η ελληνοτουρκική ανταλλαγή πληθυσμών του 1923 θεωρείται σήμερα μεγάλο επίτευγμα, καθώς ομογενοποίησε εθνολογικά την ελληνική Μακεδονία, εν θερμώ τα πράγματα ήταν πολύ διαφορετικά. "Βδελυρά συμμφωνία καθ' ήν οι Ελληνες πρέπει ή να σφαγώσιν ή να εκδιωχθώσιν άνευ αντισταθμισμάτων" την αποκαλεί (10/1/23) η μεταξική "Εσπερινή", ενώ στις 8/1/23 ένα συλλαλητήριο των αλυτρώτων και των προσφυγικών σωματείων, οργανωμένο αρχικά για την άσκηση πίεσης πάνω στους συμμάχους, μετατράπηκε σε εκδήλωση καταγγελίας του "ξεπουλήματος" των εθνικών δικαίων. Σύμφωνα με το βενιζελικό δημοσιογράφο Κ. Φαλτάιτς, επρόκειτο για αντίδραση "σημειωθείσα με την κινητοποίησιν εκ μέρους του Κράτους γηγενών και προσφύγων με μαύρας σημαίας, φωνάς "κάτω η ανταλλαγή' και λόγους πυρίνους υπέρ της μη ανταλλαγής" ( "Το νού μας στη Μακεδονία", Αθήνα 1927, σ.4) · οι διαδηλωτές παρέδωσαν ψήφισμα διαμαρτυρίας στον πρωθυπουργό Γονατά , στο οποίο εξέφραζαν τους πόθους τους για επιστροφή στις Χαμένες Πατρίδες. Ανάλογες θα είναι και οι αντιδράσεις, το 1930, κατά των ελληνοτουρκικών συμφωνιών Βενιζέλου - Κεμάλ, που οι αμετανόητοι νοσταλγοί της Μεγάλης Ιδέας σπεύδουν να αποκαλέσουν..."ταφόπετρα του ελληνισμού της Ανατολής": ο βουλευτής Μ. Τσιγδέμογλου κι ο γερουσιαστής Νεόκοσμος Γρηγοριάδης καταψηφίζουν τις συμφωνίες και διαγράφονται από το Κόμμα Φιλελευθέρων, ενώ ακόμα πιό έντονα αντιδρά ο κόσμος της παραδοσιακής εθνικοφροσύνης. Ενα απόσπασμα από το περιοδικό "Ελληνισμός" του τ. πρύτανη του Παν/μίου Αθηνών, Νεοκλή Καζάζη, (Μάιος 1928) είναι νομίζουμε αρκετά ενδεικτικό για το στίγμα του κλίματος της εποχής: 
"Το πολυθρύλητον μεταπολεμικόν πραξικόπημα, το της ανταλλαγής των ελληνοτουρκικών πληθυσμών, ού τα τραγικά αποτελέσματα θα απασχολήσωσιν επί μακρόν ακόμη χρόνον την συνείδησιν του πεπολιτισμένου κόσμου, προκαλεί εκάστοτε την καταδίκην παντός τιμίου ανθρώπου. Ολόκληρος πολιτισμός χιλιάδων ετών, εκ των ευγενεστάτων της υδρογείου, κατεδικάσθη εις καταστροφήν εν τη ελβετική πόλει της Λωζάνης υπό τας επευφημίας της χριστιανικής Ευρώπης.(...) Ανάθεμα επί της κεφαλής των ενόχων της καταστροφής!"


Μια προδοσία με πολλούς δράστες

Αν δεν μεσολαβούσε η διαχείριση του Κυπριακού από τη χούντα που οδήγησε τελικά στην τουρκική στρατιωτική επέμβαση, τον τίτλο της "μεγαλύτερης προδοσίας" στη σύγχρονη ελληνική πολιτική ιστορία θα έφεραν ασφαλώς οι συμφωνίες της Ζυρίχης και του Λονδίνου το 1959. Ο πρωταγωνιστής της υπόθεσης αναπαύεται πλέον στις δάφνες του Εθνάρχη και η συνεισφορά του στην "εθνική υπόθεση" δεν αμφισβητείται παρά μόνο από περιθωριακές φωνές ή νοσταλγούς της χούντας. Ομως την περίοδο που υπογράφηκαν οι συμφωνίες αυτές, σύσσωμη η τότε αντιπολίτευση κατήγγειλε την "προδοσία" και στόλισε τον Κωνσταντίνο Καραμανλή με τους σκληρότερους χαρακτηρισμούς.
"Ηγωνίσθησαν οι Κύπριοι, ενίκησεν η Τουρκία", τιτλοφορείται η κοινή "έκδοσις πολιτικών νεολαιών" (Μάρτιος 1959) και αποφαίνεται ότι "η από τετραετίας προετοιμαζομένη καταπρόδοσις του Κυπριακού είναι πλέον γεγονός τετελεσμένον". Οι αγορεύσεις των πολιτικών αρχηγών βρίσκονται στο ίδιο κλίμα. "Η κυβέρνησις, ήτις επί 3 1/2 έτη διεχειρίσθη με τοιαύτην εγκληματικήν επιπολαιότητα την ιεράν υπόθεσιν της Κύπρου, είναι υπόλογος έναντι του Εθνους", παρατηρεί ο Σοφοκλής Βενιζέλος (Αρχηγός Φιλελευθέρων) και κατηγορεί τον υπουργό εξωτερικών Ευάγγελο Αβέρωφ ότι είναι "ο ενταφιαστής της ιεράς υποθέσεως" και ότι "σφαγίασε τα δικαιώματα των Κυπρίων". Αντίστοιχους χαρακτηρισμούς χρησιμοποίησαν από το βήμα της βουλής και οι λοιποί ηγέτες της αντιπολίτευσης (Ηλίας Τσιριμώκος, Στέφανος Στεφανόπουλος, Στέλιος Αλλαμανής, Γεώργιος Παπανδρέου, Ηλίας Ηλιού). Τα σκληρότερα λόγια φυσικά είδαν το φως στον τύπο της εποχής και στα ψηφίσματα των σπουδαστικών συλλόγων. "Οι φοιτηταί, πρωτοπόροι εις τους εθνικούς αγώνας, αποδοκιμάζουν και καταγγέλλουν εις ολόκληρον τον κυπριακόν και τον ελληνικόν λαόν ως επαισχύντους προδότας της πατρίδος τους συνεργασθέντας και αποδεχόμενους την λύσιν αυτήν..." Εχει ο καιρός γυρίσματα. Οι τρεις πρώτοι καταγράφηκαν στη σύγχρονη πολιτική ιστορία με το στίγμα του αποστάτη, ενώ οι εμπνευστές των συμφωνιών τιμήθηκαν με την πάνδημη αναγνώριση του έργου τους.
Αλλά και στην ίδια την Κύπρο, οι δυο σημαντικότερες μορφές που αναδείχθηκαν τις τελευταίες δεκαετίες, ο Μακάριος και ο Κληρίδης, δέχθηκαν κατά περιόδους το χαρακτηρισμό του προδότη. Ο πρώτος, θεωρήθηκε υπεύθυνος για την εγκατάλειψη του στόχου της Ενωσης, ενώ ο δεύτερος καθαιρέθηκε με διαδικασία ατιμωτική εξαιτίας της κάλυψης που παρείχε από το πόστο του προέδρου της κυπριακής βουλής στον πραξικοπηματία Σαμψών το 1974. Αυτό φυσικά δεν τον εμπόδισε λίγα χρόνια αργότερα να αναδειχθεί στο ύψιστο αξίωμα της Κυπριακής Δημοκρατίας.

------------------------

Η προδοσία συνιστά μια έμμονη ιδέα που στοιχειώνει την πολιτική ιστορία του νεοελληνικού κράτους. Πάμπολλα τα παραδείγματα που αποδεικνύουν ότι η καταγγελία του αντιπάλου ως προδότη αποτελεί το σταθερό εκείνο πολιτικό "επιχείρημα" που όλοι οι έλληνες πολιτικοί έχουν κάποτε εκστομίσει ή υποστεί.
Τα κείμενα που ακολουθούν εικονογραφούν τον ιδιότυπο αυτό κοινό τόπο της νεοελληνικής πολιτικής πρακτικής. Το πρώτο αποτελεί μία από τις αμέτρητες παρόμοιες σκηνές που έχει γνωρίσει το ελληνικό κοινοβούλιο: Κατά τη συζήτηση ενός άσχετου νομοσχεδίου τον Ιανουάριο του 1921, οι βουλευτές εκτρέπονται στην προσφιλή τους διαμάχη: Ο βασιλιάς ή ο Βενιζέλος υπήρξε ο πραγματικός προδότης του έθνους; Στο δεύτερο, ο Ελευθέριος Βενιζέλος, κύριος του παιχνιδιού το 1929, σε επιστολή του προς τον αρχηγό των Λαϊκών Παναγή Τσαλδάρη αναθεωρεί την άποψη των Φιλελευθέρων περί της προδοτικής στάσης των ηγετών της δεξιάς που οδήγησε στη Μικρασιατική Καταστροφή. Επιθυμώντας να χαμηλώσει τους τόνους της αντιπαράθεσης, ο Βενιζέλος όφειλε να "αναπροσαρμόσει" την αντίληψη εκείνη που θεωρούσε την αντίπαλη παράταξη υπεύθυνη εσχάτης προδοσίας.



ΔΙΑΛΕΓΟΝΤΑΣ ΠΡΟΔΟΤΗ 

"Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ: Δι'ημάς τους Θράκας δεν υπάρχει Ελλην προδότης.
Ν. ΚΑΛΑΤΖΑΚΟΣ: Μόνον ο Βενιζέλος! (Γέλωτες).
Α. ΧΡΥΣΟΒΕΡΓΗΣ: Είναι ο μεγαλύτερος Ελλην. (Θόρυβος).
Α. ΖΟΥΡΜΠΑΣ: Κύριε Πρόεδρε, ηκούσαμεν εκφερομένην εδώ την λέξιν "προδότης". Προδόται δεν χωρούν εδώ μέσα. Είναι προδόται εκείνοι, οι οποίοι εμεγάλωσαν και εδόξασαν την Ελλάδα;
ΠΠΟΕΔΡΟΣ: Παρακαλώ, κύριοι, καθήσατε εις τας θέσεις σας. (...)
Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ: Σας παρακαλώ να μου είπητε ποίος βασιλεύς είναι προδότης. Είναι προδότης ο βασιλεύς ο οποίος εδίδαξε στον ελληνικόν λαόν να μάχεται και να νικά;"
(Στο σημείο αυτό, οι Φιλελεύθεροι αποχωρούν από την αίθουσα).
ΒΟΥΛΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ, 26.1.1921.


ΜΗΠΩΣ ΠΡΟΔΩΣΕ ΚΑΝΕΙΣ;

"Ευχαρίστως απαντώ εις την χθεσινήν επιστολήν σας, ήτις νομίζω ότι ανοίγει την οδόν εις μίαν ειλικρινή εξήγησιν. Είμαι ευτυχής ότι αναγνωρίζετε την διαφοράν αντιλήψεως, ήτις δεν ημπορεί παρά να χωρίζη τα δημοκρατικά κόμματα γενικώς από το Λαϊκόν, ως προς την εκτίμησιν του έργου της Επαναστάσεως του 1922 και των αρχηγών αυτής. Η διαφορά αύτη των αντιλήψεων εξηγεί διατί, εν τη εκτιμήσει του έργου της Επαναστάσεως εκείνης, παραμερίζομεν τα σφάλματά της, σφάλματα αναπόφευκτα από πάσαν επανάστασιν, διά να ενθυμούμεθα πάντοτε τας μεγάλας υπηρεσίας, τας οποίας κατά την αντίληψιν του δημοκρατικού κόσμου προσέφερεν αύτη εις την Χώραν, κυρίως δε διά της εις τόσον βραχύ διάστημα χρόνου ανασυγκροτήσεως του στρατού του οποίου η παρουσία παρά τον Εβρον επέτρεψεν εις την Χώραν να συνάψη εις Λωζάννην έντιμον ειρήνην. Αλλ' η εκτίμησις του δημοκρατικού κόσμου προς τους αρχηγούς της Επαναστάσεως εκείνης δεν πρέπει να υποτίθεται ότι αποτελεί εκ μέρους ημών επιβράβευσιν των εν λόγω σφαλμάτων. Δύναμαι να βεβαιώσω υμάς με τον πλέον κατηγορηματικόν τρόπον ότι ουδείς των πολιτικών αρχηγών της δημοκρατικής παρατάξεως θεωρεί ότι οι οι ηγέται της πολιτικής, ήτις ηκολουθή8η μετά το 1920, διέπραξεν προδοσίας κατά της πατρίδος ή ότι εν γνώσει ωδήγησαν τον τόπον εις την Μικρασιατικήν Καταστροφήν. Δύναμαι μάλιστα να σας βεβαιώσω ότι το επ' εμοί πιστεύω ακραδάντως ότι θα ήσαν ευτυχείς αν η πολιτική των ωδήγει την Ελλάδα εις εθνικόν θρίαμβον. Πιστεύομεν μόνον ότι η ακολουθηθείσα μετά το 1920 πολιτική, εις την οποίαν παρέσυρεν αυτούς η πέραν του προσήκοντος μέτρου προσήλωσίς των εις την δυναστείαν, υπήρξεν ολεθρία διά τα συμφέροντα της χώρας. Αλλ' οσονδήποτε βαρεία και αν ήτο η ευθύνη αυτών διά την ακολουθηθείσαν πολιτικήν, ουδείς ηδύνατο, υπό ομαλάς περιστάσεις, να σκεφθή ότι το σφάλμα αυτών ηδύνατο να τιμωρηθή διά της τρομεράς ποινής του θανάτου. Η διαφορά όμως ημών από το Λαϊκόν κόμμα είναι ότι, ενώ τούτο θεωρεί την δίκην και τας επακολουθησάσας αυτήν, ατυχώς, εκτελέσεις ως έγκλημα ατιμάζον τους αρχηγούς της Επαναστάσεως (...), η κρίσις ημών είναι εντελώς διάφορος. (...) Ελπίζω, κύριε Πρόεδρε, η ειλικρινής αυτή εξήγησις να συντελέση όπως οριστικώς γεφυρωθή το χάσμα, το οποίον εχώρισε τόσον βαθέως την Χώραν. Και μετά την Μικρασιατικήν Καταστροφήν δύνανται να ανατείλουν διά την Ελλάδα ευτυχείς ημέραι...".
ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ, 3.2.1929.

_____________________________________________________________________________ Πηγές: "Αι αγορεύσεις του Ελληνικού Κοινοβουλίου", έκδοση "Εθνικού Κήρυκος", τ. ΣΤ', Αθήνα 1958.
Δημ. Πουρνάρα, "Ελευθέριος Βενιζέλος", τ. Γ', έκδοση "Ελεύθερος", Αθήνα χ.χ., σ. 35-36.





ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Δημήτρη Πουρνάρα, "Ελευθέριος Βενιζέλος. Η ζωή και το έργο του"
( Αθήναι 1959, εκδ. Ελεύθερος). Ημιεπίσημη βιογραφία του κρητικού πολιτικού, με επανειλημμένες αναφορές στις εναντίον του κατηγορίες για "εθνική μειοδοσία" ή/και προδοσία από μέρους των πολιτικών του αντιπάλων αλλά και των εκάστοτε αδιάλλακτων εθνικιστών.

Ιωνος Δραγούμη, "Δέκα άρθρα στον Νουμά" ( Αθήνα 1977, εκδ.Ελεύθερη Σκέψις). Επανέκδοση άρθρων του γνωστού αμφιλεγόμενου ινδάλματος των εγχώριων εθνικιστών. Ανάμεσά τους και η πολεμική του "Ιδα" στη συμμετοχή της Ελλάδας στον Α' Βαλκανικό Πόλεμο.

Δέσποινας Παπαδημητρίου, "Ο Τύπος και ο διχασμός, 1914-1917" (αδημοσίευτη διδακτορική διατριβή, Αθήνα 1990). Πλούσια συλλογή από τις εκατέρωθεν κατηγορίες για "εθνική προδοσία" και προσπάθεια ερμηνείας του φαινομένου.

Γρηγόρη Α. Μιχαλόπουλου, "60 χρόνια Καραμανλικής Προδοσίας" (Αθήνα 1995). Ογκώδης συλλογή επικριτικού υλικού πάσης φύσεως -αριστερής, κεντρώας, και ακροδεξιάς προέλευσης- για τα έργα και τις ημέρες του τέως προέδρου της Δημοκρατίας. Εμφαση, φυσικά, δίδεται στις μείζονες "εθνικές προδοσίες" του Καραμανλή στο Κυπριακό.

"Ηγωνίσθησαν οι Κύπριοι, ενίκησεν η Τουρκία. Η αλήθεια δια το κυπριακόν" (Αθήνα 1959, Εκδοσις Πολιτικών Νεολαιών). Συλλογή καταγγελιών της καραμανλικής "εθνικής προδοσίας" από τους πολιτικούς αρχηγούς της εποχής.

Σωτήρη Βαλντέν, "Ελλάδα-Γιουγκοσλαβία. Γέννηση κι εξέλιξη μιάς κρίσης" (Αθήνα 1991, εκδ.Θεμέλιο). Ακρως ενδιαφέρουσα επισκόπηση της (λιγότερο γνωστής) ελληνογιουγκσλαβικής αντιπαράθεσης του 1959-65 για το Μακεδονικό. Χαρακτηριστικότατη η εναλλαγή ρόλων ανάμεσα στην εκάστοτε κυβέρνηση κι αντιπολίτευση, με τους δεύτερους να κατηγορούν τους πρώτους για (τί άλλο;) προδοσία των εθνικών συμφερόντων.


ΔΕΙΤΕ

Το ανάθεμα του Ελευθερίου Βενιζέλου στο Πολύγωνο του Ζοζέ ΧΕπ (1916). Από τα πρώτα ελληνικά ντοκυμαντέρ, καταγράφει την πατριωτική συμβολή της ορθόδοξης εκκλησίας στην αιώνια καταδίκη του "προδότη της Θεσσαλονίκης".

Στα σύνορα της προδοσίας του Ντίμη Δαδήρα (1968). Χουντική υπερπαραγωγή που, φυσιολογικότατα, σάρωσε και στο Φεστιβάλ Θεσ/νίκης εκείνης της χρονιάς. Χαρακτηριστική των αντιλήψεων της εποχής περί πατριωτισμού και προδοσίας.

 

 

(Ελευθεροτυπία, 8/10/1995)

 

 

www.iospress.gr                                   ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ